<h1>Janusz Stankiewicz. Genealogia, przodkowie, badania genealogiczne, forum dyskusyjne</h1>Janusz Stankiewicz. Genealogia, przodkowie, badania genealogiczne, forum dyskusyjne<br><p><font size="7"><b>Stankiewicz</b> Genealogia</font>
Genealogia, przodkowie, badania genealogiczne, forum dyskusyjne

Różne informacje - część I

  • Motyw wsi w malarstwie polskim
  • Dawne miary i jednostki
  • Pieniądz w rękach naszych przodków
  • Ziemia w społeczności wiejskiej Mazowsza
  • Właściciele Ziemscy - 1929 - woj. warszawskie A - K
  • Właściciele Ziemscy - 1929 - woj. warszawskie L - Ż
  • Jan Matejko "Ubiory w Polsce 1200-1795" -wybór
  • Okiem cudzoziemca
  • Konstanty Laszczka - notka biograficzna
  • "Ludzie luźni" wg. B.Baranowskiego i Z.Turskiej
  • Nietolerancja, zabobon i procesy czarownic
  • Humor ludowy; Anegdoty z dawnej Polski
  • Order VIRTUTI MILITARI
  • Bitwa o Monte Cassino – fakty IV fazy bitwy
  • Zbiegostwo chłopów w dawnej Polsce
  • Pawiak
  • Kapliczki wg. Janusza Hochleitnera
  • Archidiakonat Warszawski - opis z roku 1603
  • Kościoły Warszawskie
  • Archidiecezja płocka w XVIII wieku
  • Diecezja mińska
  • Dekanat dobrzyński, lipnowski i rypiński

  •  

    Order VIRTUTI MILITARI

    (opracowano na podstawie książki pod tym samym tytułem – Krzysztofa Filipowa)

     

     

    Zebrany w 1788 r. Sejm Nadzwyczajny, nazwany po latach Czteroletnim, 20 października uchwalił powiększenie sił zbrojnych Rzeczypospolitej do stu tysięcy. Kierowanie sprawami wojskowymi przeszło w ręce komisji Wojskowej Obojga Narodów. Zdecydowano się na podwojenie liczby piechoty i pobór rekruta systemem kantonowym stosowanym już w Prusach. Wszystko to jednak było za mało, aby osiągnąć wymaganą przez uchwałę sejmową liczbę żołnierzy do obrony granic i niepodległości przed zakusami zaborczych sąsiadów coraz łakomiej spoglądających na osłabioną Rzeczpospolitą.

    W obronie konstytucji 3 maja 1791 r., zagrożonej interwencją obcych mocarstw stanęło wojsko  w kampanii 1792 roku.

    Właśnie z wojną z 1792 r. związane są dzieje Orderu Virtuti Militari (pol. – „Cnocie Wojskowej”) – najstarszego polskiego orderu spośród nadawanych do chwili obecnej.

    Pomysł utworzenia specjalnej nagrody dla wyróżnienia zasłużonych wojskowych nie był czymś zupełnie nowym, bowiem pierwsze z odznaczeń wojskowych – Order Świętego Ludwika – ufundowano we Francji już w roku 1693.

    W Rzeczypospolitej nie było orderu nadawanego za czyny waleczne, choć w osiemnastym stuleciu powstało wiele wyróżnień: Order Orła Białego – 1705 r., Order Świętego Stanisława – 1765 r. W Wojsku Polskim istniał za czasów panowania Stanisława Augusta Poniatowskiego tylko medal przeznaczony do nagradzania długiej służby szeregowych żołnierzy i podoficerów za przesłużenie w jednym korpusie osiemnastu lat.

    Pomysł stworzenia nowego wyróżnienia wojskowego wyszedł od króla Poniatowskiego. Ustanowienie „medali militarnych” musiał zostać zadecydowane przez monarchę w pierwszej dekadzie czerwca, na początku kampanii 1792 r. Pierwsze medale mennica warszawska wykonała już 15 czerwca tegoż roku. Miały być one symbolem łączności monarchy z wojskiem, a ponadto powinny związać żołnierzy tronem i osobą króla jako Zwierzchnika Siły Zbrojnej Narodowej. Znamienne jest to, że król zrównał w prawach do nagrody oficerów z szeregowymi żołnierzami.

     

    Narodziny Orderu Virtuti Militari związane są przede wszystkim z armią koronną skoncentrowaną na południowej granicy kraju. W raporcie pisanym do króla w dniu bitwy pod Zieleńcami (zwycięsko dowodzonej przez księcia Józefa Poniatowskiego nad oddziałami rosyjskimi gen Michaiła Kachowskiego w dn. 18 czerwca 1792 r.) książę Józef zażądał szybkiego wprowadzenia nowego orderu wojennego. Mogło to według księcia wywrzeć wielki wpływ na morale wojska. Relację ks. Poniatowskiego o zwycięskiej bitwie oraz nazwiska wyróżnionych oficerów odczytywano „przy parolu” w całym garnizonie warszawskim.
    Rys - Ks. Józef Poniatowski z Gwiazdą Orderu Virtuti Militari na piersi
    Stanisław August przychylił się do wniosku bratanka, a w liście napisał:

    „ jeżeli czas i okoliczności pozwolą, ustanowię instytucję formalną orderu wojskowego. Teraz z największym pośpiechem posyłam Ci 20 medalów złotych, oznaczonych dewizą Virtuti Militari, dla znaczniejszych oficerów, którzy odznaczyli się w ostatnich bitwach obecnej kampanii. Zamierzałem początkowo ustanowić pewne stopnie i odróżnienia co do formy wstążek, ale żeby właśnie nadać większą wartość tej odznace, pragnę na początek, ażeby medal, który sam nosić będziesz, mnie wyróżniał się w samym zawiązku od tych medalów, które w moim imieniu rozdasz innym, a które winny być noszone na wierzchu sukni, tak jak krzyże Marii Teresy, Św. Ludwika lub Św. Jerzego w innych państwach. Wstęga wąska, którą umyślnie w tym celu dołączam, jest taka sama, jak przy Orderze Św. Stanisława, gdy jest zawieszony na szyi. Jest was 16 wymienionych na załączonym wykazie, ale ponieważ może się zdarzyć, iż znajdzie się jeszcze kilku, już zasługujących na tę odznakę, dodaję przeto jeszcze 4 dla tych, których nazwiska mi wskażesz. Przesyłam Ci nadto 40 medali srebrnych dla niższych oficerów i prostych żołnierzy, których nazwiska mi nadeślesz, zachowując wykazanie stopni na później.”

     

    Pierwsze Ordery otrzymali (cytat za Dembińskim i Gembarzewskim)

     

    Gen. Tadeusz Kościuszko

    Gen. Franciszek Poupart

    Gen. Michał Wielhorski

    Bryg. Stanisław Mokronowski

    Wicebryg. Eustachy Sanguszko

    Płk. Józef Poniatowski

    Ppłk. Jan Grochowski

    Ppłk. Filip Hauman

    Mjr. Sariusz Franciszek Łaziński

    Mjr. Jan Krasicki

    Mjr. Jan Zabłocki

    Mjr. Jan Kanty Gembarzewski

    Kpt. Zygmunt Tolkmit

    Kpt. Mikołaj Bronikowski

    Kpt. Michał Chomentowski

    Kpt. Ambroży Gawroński

    Por. Ludwik Metzel

    Por. Sebastian Marszycki

    Por. Karol Tepfer

    Ppor. Seweryn Bukar

     

    Oficerowie odznaczeni złotymi medalami otrzymywali w okresie późniejszym patenty podpisane przez monarchę, w których wyraźnie pisano o krzyżach przyznanych “w celu wynagrodzenia zasługi, męstwa w boju i biegłości w sztuce wojennej” Patenty na Krzyże odznaczeni odbierali osobiście lub przez pełnomocników.

    W drugiej połowie 1792 roku w czasie Konfederacji Targowickiej powstawał Statut Orderu, który wprowadzał podział na pięć klas:

     


    Order z 1792 r.


         

    Krzyże Wielkie


                       
    Krzyże Komandorskie


                       
    Krzyże Kawalerskie


                       
    Krzyże Złote



    Krzyż Srebrny


    Statut nie ograniczał liczby orderów nadawanych w poszczególnych klasach, precyzował natomiast liczbę pensji, które otrzymywali najstarsi według kolejności nominacji: 5 dla Krzyża Wielkiego, 20 – dla Komandorskiego, 100 – dla Kawalerskiego. Te trzy klasy były zastrzeżone tylko dla oficerów.

    Prawo do Krzyża Wielkiego dawała wygrana bitwa albo zdobycie czy też skuteczna obrona ważnej strategicznie twierdzy.

    Krzyże Komandorskie przeznaczone były dla tych, którzy dowodzili w bitwie i osiągnęli wyraźną przewagę nad nieprzyjacielem lub też skutecznie oparli się przeważającym siłom wroga.

    Aby otrzymać krzyż ostatnich klas, wystarczyło dokonanie „wyjątkowego czynu”.

     

    Za kampanię z roku 1792 r. przyznano 526 krzyży (1 Komandorski – ks. Józef Poniatowski za bitwę pod Zieleńcami, 86 Kawalerskich, 439 Srebrnych)

    W latach 1793-1807 za sprawą niepewności politycznej Order został zdelegalizowany, a przywrócono go Konstytucją Księstwa Warszawskiego w dn. 22 lipca 1807 r., a w dn 26 grudnia 1807 r. otrzymał on urzędową nazwę Orderu Wojskowego Księstwa Warszawskiego, którego liczba rozdanych w tym okresie wg. Ministerstwa Wojny wyniosła 345 (3 Komandorskie, 147 Kawalerskie, 87 Złote, 108 Srebrne).

    Ostatnia dekoracja odbyła się poza granicami kraju w 1813 r. (Krzyż Komandorski otrzymał wtedy gen. Bryg. Ludwik Pac)

     

    W okresie istnienia Księstwa Warszawskiego nadano 2566 Krzyży w tym:

    2 Krzyże Wielkie – marsz. Louis Nicolas Davout i ks. Józef Poniatowski,

    10 Komandorskich – gen. dyw. Mikołaj Bronikowski, gen. bryg. Józef Chłopicki, gen. dyw. Jan Henryk Dąbrowski, gen. bryg. Stanisław Fiszer, gen. dyw. Karol Kniaziewicz, gen. dyw. Amilkar Kosiński, gen. bryg. Ludwik Pac, gen. bryg. Aleksander Różaniecki, gen. bryg. Michał Sokolnicki, gen. dyw. Józef Zajączek,

    501 Kawalerskich,

    923 Złotych,

    1130 Srebrnych.

     

    W 1815 roku konstytucja nadaną Królestwu Polskiemu przez cesarza rosyjskiego Aleksandra, utrzymano wszystkie istniejące w Księstwie ordery, ale zmieniono nazwę na Order Wojskowy Polski. Oficerom, którzy byli kawalerami orderu nabywali jednocześnie prawo do uzyskania szlachectwa.

    W latach 1819-30 przyznano 69 Krzyży Kawalerskich, 350 Złotych, 357 Srebrnych.

     

    W czasie powstania listopadowego od 3 marca do 6 października 1831 r. nadano 3873 Krzyże Wojskowe Polskie w tym 1 Komandorski – gen. Jan Skrzynecki, 105 Kawalerskich, 1794 Złotych i 1973 Srebrnych.

    Po zdławieniu powstania listopadowego Mikołaj I, dążąc do likwidacji polskiego charakteru Krzyża, rozważał ewentualność włączenia go do systemu orderów rosyjskich, tak jak uczyniono z Orderem Orła Białego i Orderem Świętego Stanisława. Ostatecznie przeważyła inna koncepcja, w myśl której Ordery Wojskowe Polskie miały zostać przyznane pod zmienioną nazwą wszystkim żołnierzom rosyjskiej armii interwencyjnej zamiast tradycyjnych medali nadawanych za zwycięskie kampanie., a nową nazwę była Polska Odznaka Zaszczytna za Zasługi Wojenne. Społeczeństwo polskie z oburzeniem przyjęło wiadomość o nadawaniu krzyży oficerom i żołnierzom interwencyjnej armii rosyjskiej, ponieważ był on dla nich symbolem umiłowania ojczyzny – godło narodowości i wolności.

     

    Przez cały okres drugiej połowy XIX wieku Ordery Virtuti Militari były noszone – w zasadzie bez przeszkód – na terenie ziem zaboru austriackiego i pruskiego. Znak bojowy przypięty na piersi byłego wojskowego przypominał o dawnych, pełnych chwały czasach.

    W czasie powstania styczniowego zgodnie z decyzją Rządu Narodowego „wszelkie odznaki honorowe były zniesione”.

    Idea restytuowania Orderu odżyła wraz z wybuchem I wojny światowej. Po pierwszych walkach Legionów Polskich wśród żołnierzy tych formacji powstała myśl o przywrócenia dawnego orderu wojennego, a urzędowa nazwa miała brzmieć Krzyż Cnocie Wojskowej.

     Ostateczne decyzje zapadły dopiero na posiedzeniu Sejmu 1 sierpnia 1919 r., kiedy przyjęto ustawę, a urzędową nazwą było – Order Wojskowy Virtuti Militari.

    Dzielił się on na pięć klas:

    Klasa I  - Krzyż Wielki – zawieszony na szerokiej wstędze niebieskiej z czarnymi paskami wzdłuż brzegów, przepasywanej przez prawe ramię do lewego boku; gwiazda orderowa noszona była po lewej stronie piersi.

    Klasa II – Krzyż Komandorski – noszony na wstędze zawieszonej na szyi

    Klasa III – Krzyż Kawalerski – noszony po lewej stronie piersi

    Klasa IV – Krzyż Złoty – noszony jak w klasie III

    Klasa V – Krzyż Srebrny – noszony podobnie

    Artykuł 4 ustawy stwierdzał wyraźnie, że order jest „nagrodą czynów wybitnego męstwa i odwagi, dokonanych w boju i połączonych z poświęceniem się dla dobra Ojczyzny”.

    Według przyjętych kryteriów Krzyż Wielki mógł otrzymać jedynie wódz naczelny, Komandorski – dowódca samodzielnego związku taktycznego, Kawalerski – dowódca oddziału, Krzyże złote i Srebrne – oficer, podoficer i szeregowy. Warunkiem niezbędnym otrzymania wyróżnienia było narażenie własnego życia i odznaczenie się wybitnym męstwem.

    Order bez względu na klasę, upoważniał do otrzymywania dożywotniej pensji w wysokości 300 złp rocznie. Ponadto wiązały się z nim pewne przywileje, takie jak: tytuł kawalera orderu, prawo pierwszeństwa przy nadziale ziemi, obsadzaniu stanowisk państwowych i przyjęciu do korpusu inwalidów.

    1 stycznia 1920 roku wódz naczelny wydał rozkaz o utworzeniu Kapituły Tymczasowej Orderu Wojskowego Virtuti Militari. Piłsudski powołał do niej jedenastu oficerów Wojska Polskiego, nadając im jednocześnie Krzyże Srebrne. Przewodniczącym kapituły został Józef Piłsudski, członkami zaś: gen. Broni Józef Haller, gen. Por. Wacław Iwaszkiewicz, gen. Ppor. Jan Romer, gen. Ppor. Bolesław Roja, gen. Ppor. Edward Rydz-Śmigły, gen. Ppor. Franciszek Latinik, płk Mieczysław Kuliński, płk Stanisław Skrzyński, mjr Mieczysław Mackiewicz, kpt. Andrzej Kopa oraz kpt. Adam Koc.

    Do końca roku 1923 nadano ogółem 8342 Krzyże Srebrne.

     

    W okresie dwudziestolecia międzywojennego przyznano:

    6 Krzyży Wielkichmarsz. Józefa Piłsudskiego, marsz. Francji, Anglii i Polski Ferdynanda Focha, króla Rumuni Ferdynanda I, króla Belgów Alberta I, króla Serbów , Chorwatów i Słoweńców Aleksandra I i króla Włoch Wiktora Emanuela III.

    19 Krzyży Komandorskich – marsz. Józefa Piłsudskiego, gen. Edwarda Rydza_Śmigłego, gen. Stanisława Hallera, gen. Tadeusza Rozwadowskiego, gen. Zygmunta Zielińskiego, gen. Jana Romera, gen. Stanisława Szeptyckiego, gen. Wacława Iwaszkiewicza, gen. Lucjana Żeligowskiego, gen. Władysława Sikorskiego, gen. Kazimierza Sosnkowskiego, gen. Leonarda Skierskiego, gen. Dywizji francuskiej Maxima Weyganda, marszałków Japonii Jasukatę Oku i Kageaki Kawamura, marszałka Włoch Armando Diaza księcia Vittoria, gen broni Emanuela Filiberta Sabaudzkiego księcia d’Aosty, gen. Por. Wiktora Emanuela Sabaudzkiego hrabiego Turynu, generała armii Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej Johna Pershinga.

    14 Krzyży Kawalerskichotrzymało 3 Polaków, 3 Włochów, 2 Belgów, 2 Serbów, 2 Rumunów, 2 Japończyków.

     

    Krzyż Virtuti Militari był pierwszym polskim orderem, który został restytuowany w odrodzonej Rzeczypospolitej. Dopiero w późniejszym okresie utworzono nowe wyróżnienia bądź reaktywowano stare min. Krzyż Walecznych (1920 r.), Order Orła Białego i Order Odrodzenia Polski (1921 r.).

    W 1921 roku rozkazem ministra spraw wojskowych ustalono następujące starszeństwo odznaczeń:

    Order Orła Białego,

    Order Virtuti Militari,

    Order Odrodzenia Polski,

    Krzyż Walecznych.

    W 1930 roku dołączył do odznak Krzyż Niepodległości.

     

    1 września 1939 roku zapoczątkował nową kartę w dziejach Orderu. Szybkość działań wojennych spowodowała, że nadawanie orderów często miało formę symboliczną i ograniczyło się do wymienienia nazwiska odznaczonego w rozkazie. Ponieważ podczas działań wojennych Kapituła Orderu praktycznie nie istniała, obowiązek przyznawania spadł na dowódców wyższego szczebla. Wobec niekompletnych materiałów źródłowych prawie niemożliwe jest ustalenie pełnej listy kawalerów orderu w kampanii wrześniowej.

    Pierwszy order, przyznany przez gen. Sikorskiego, został nadany na obczyźnie 9 listopada 1939 r. – Warszawie (Krzyż Srebrny) „w uznaniu bohaterskiego wytrwałego męstwa, dowiedzionego przez ludność stołecznego miasta Warszawy w obronie przeciw najazdowi niemieckiemu”.

    Orderem V klasy wyróżniono pośmiertnie kapitana żeglugi wielkiej Mamerta Satnkiewicza. Był on dowódcą okrętu flagowego Polskiej Marynarki Handlowej m/s „Piłsudski”. Okręt ten 26 listopada 1939 r. wpadł na miny i zaczął tonąć. Zgodnie z tradycją i obyczajem marynarskim ostatni opuścił pokład kapitan. Po nocy spędzonej na tratwie kpt. Stankiewicz umarł z wyczerpania. Był on pierwszym kawalerem orderu wśród marynarzy PMH.

     

    Ogółem za działania wojenne w latach 1940-45 w Polskich Siłach Zbrojnych na Zachodzie nadano 5573 Krzyże wszystkich klas (w Siłach Powietrznych 7 Krzyży Złotych i 1125 Srebrnych, w Marynarce Wojennej – ogółem 51 Krzyży), przy czym Krzyżem Wielkim nie odznaczono nikogo.

    Krzyże Komandorskie otrzymali: gen. dyw. Tadeusz Bór-Komorowski,  gen. dyw. Władysław Anders, gen. dyw. Michał Karaszewicz-Tokarzewski.

    Krzyże Kawalerskie otrzymali: gen. dyw. Władysława Anders, gen. dyw. Stanisław Maczek, gen. bryg. Bronisław Duch, gen. dyw. Tadeusz Kutrzeba, gen. dyw. Franciszek Kleeberg, gen. bryg. Antoni Chruściel.

     

     

    . . .

     

    W styczniu 1920 r. powstał wiersz napisany przez OR-OT – Artura Oppmana pt. „Krzyż Virtuti”:

     

    Czarno-niebieska wstążka,

    A przy niej srebrny krzyż:

    Virtuti Militari.

    Co znaczy to ? – Czy wiesz?

     

    Znaczy żołnierskiej cnocie,

    Szlachetni o niej śnią,

    A zdobyć ten krzyż można

    Pogardą śmiercią, krwią.

     

    Kto w boju mężnie staje,

    Idąc na armat spiż,

    Temu Ojczyzna daje

    Żołnierskiej cnoty krzyż.

     

    Chorągwie i sztandary

    Zwycięsko szumią w krąg,

    A on ów dar nad dary

    Z Ojczyzny bierze rąk.

     

    Szanuj tę pierś, na której

    Błyszczy ten święty znak

    I proś w pacierzu Boga

    Byś się zasłużył tak.

     

    By wódz na polu chwały

    Na pierś ci przypiął go

    Virtuti krzyż, zdobyty

    Pogardą śmierci, krwią.

     


      08 lipiec 2005 r.

     

     

    @
    Layout i system zarządzania treścią wykonane przez: Lemon IT © 2005