<h1>Janusz Stankiewicz. Genealogia, przodkowie, badania genealogiczne, forum dyskusyjne</h1>Janusz Stankiewicz. Genealogia, przodkowie, badania genealogiczne, forum dyskusyjne<br><p><font size="7"><b>Stankiewicz</b> Genealogia</font>
Genealogia, przodkowie, badania genealogiczne, forum dyskusyjne

Różne informacje - część II

  • Bitwa o Dobre - 17 luty 1831 r.
  • Lista osób aresztowanych 19-20.01.42 r. oraz wywiezionych do Oświęcimia 17.04.42 r.
  • Proszą o westchnienie...
  • Święta i ludowe tradycje obrzędowe
  • Mazowsze wg. Oskara Kolberga – 1886 r.
  • Mazowsze leśne wg. Oskara Kolberga – 1886 r.
  • Mazowsze stare wg. Oskara Kolberga – 1886 r.
  • Morowe powietrze ...
  • „Handel chłopami w dawnej Rzeczpospolitej” Janusz Deresiewicz
  • Chałupa, chata wg. Z. Glogera (XIXw.)
  • Ziemia wyszogrodzka
  • Mazowsze w XVI wieku
  • Mazowsze w XVI wieku – nazwiska w lustracji z 1578 roku
  • Mazowsze w XVI wieku – nazwiska w lustracji z 1578 roku część 2
  • Mazowsze w XVI wieku – nazwiska w lustracji z 1578 roku część 3
  • Mazowsze w XVI wieku – nazwiska w lustracji z 1578 roku część 4
  • Mazowsze w XVI wieku – nazwiska w lustracji z 1578 roku część 5
  • Mazowsze w XVI wieku – nazwiska w lustracji z 1578 roku część 6
  • Spis miejscowości w lustracji z 1578 roku
  • Historia włościan wg. W. A. Maciejowskiego r. 1874
  • Obyczaje i zwyczaje do XVII w. wg. Maciejowskiego
  • „Statystyka” parafii Żuromin w latach 1838 - 1865
  • Lista imienna oficerów Wojska Polskiego 1817 - 1830 A - K
  • Lista imienna oficerów Wojska Polskiego 1817 - 1830 L - Ż


  • Ziemia wyszogrodzka


    Według Zygmunta Glogera "Geografia historyczna ziem dawnej Polski":

    Ziemia Wyszogrodzka, dla zbyt małej przestrzeni, bo tylko 11,5 mili kwadratowej rozległości mająca, nie podzielona na powiaty. Sejmikuje w Wyszogrodzie, obiera na sejmy dwu posłów i co piąty rok deputata do trybunału. Wyszogród na wyżynie prawego brzegu Wisły, stolica ziemi i starostwo grodowe, gdzie też odbywają się sądy ziemskie i grodzkie. Ziemia Wyszogrodzka należała po rok 1495 do księstwa Płockiego, ale kiedy w roku powyższym dzielnica płocka wcielaną została do Korony, król Jan Olbracht pozwolił na przyłączenie tej ziemi do księstwa Mazowieckiego, gdzie panowała jeszcze linia niewygasłych Piastów czersko-warszawskich i dopiero po ich zgonie roku 1526 powróciła z resztą Mazowsza do Polski. Wyszogród słynął w XVI wieku z sukiennictwa, z sadów owocowych i z uprawy winogradu na stokach gór nad Wisłą. Podług lustracyi z roku 1564, z winnicy zamkowej natłaczają wina „czasem baryłkę, czasem dwie”.
    (mapka ze strony: http://pl.wikipedia.org/wiki/Grafika:Mazowsze.png)


    Ziemia wyszogrodzka w końcu XVIII w.
    (opracowanie własne na podstawie zapisów w Aktach ziemskich i grodzkich ziemi wyszogrodzkiej w AGAD)

     

    W dziele „Starożytna Polska pod względem historycznym, jeograficznym i statystycznym opisana przez Michała Balińskiego i Tymoteusz Lipińskiego” 1885 r., znajdujemy taki opis ziemi wyszogrodzkiej:

     

    [...]

    Nalezała do dzielnicy książąt na Płocku, z tych Wacław czyli Wańko, znaglony okolicznościami, uznaje się 1329 r. być lennikiem Jana króla czeskiego. Następni zaś książęta poddają 1351 r. swe kraje, a w tej liczbie i ziemię Wyszogr., pod opiekę i zwierzchnictwo Kazimierza W. Po zgonie Janusza ostatniego ks. Płockiego 1495 r., posiadłości jego obejmujące i Wyszogród, jako lenność do korony przyłączone zostały. Po zupełnem dopiero wcieleniu Mazowsza 1526 r., ziemia Wyszogr. stanowić poczęła część W-twa Mazow., a nie dzieląc się na powiaty, otrzymała kaszt. mn. i S-stę grodowego.

     

    Wyszogród (Visogrodia, Vysegradia) nad Wisłą, naprzeciw ujścia Bzury. Bolesław II Śmiały, ufundowawszy 1065 r. Benedyktynów w Mogilnie, wyznaczył im ztąd dziewiąty denar, dziewiątego wołu, wieprza, zrebię, rybę. W zamku tutejszym przebywali książęta Maz., a Bolesław II ks. na Płocku, zmarł tu 1313 r. Kazimierz W. przebudował, czyli raczej zupełnie nowe wzniósł gmachy na górze. Wieś tę wraz z czterema w bliskości leżącemi włościami, wynosi 1382 r. do rzędu miast Władysław ks. Opolski, siostrzeniec króla Ludwika, namiestniczą w Polsce sprawujący władzę. W przywileju, zowie je: Vyssegrod alias Hoghemburg, obdarza prawem Magdeburskiem, nadaje pięć kęp na Wiśle, dozwala rybołóstwa, pobierania lądowego od statków i płynącego drzewa, stanowi skład towarów jak w Toruniu; uwalniając zaś na lat dziesięć od wszelkich podatków, przewóz na Wiśle, wolny wrąb drzewa do budowli i opału na tyleż lat zapewnia. Przywilej takowy potwierdził 1437 r. Janusz ks. Maz. i królowie polscy.

    Podług lustracyi 1564 r. znajdowało się podatkujących rzemieślników 308, między tymi 24 sukienników, którzy wyrabiali rocznie 4500 postawów sukna - "przy zamku winnica nie mała, iest wina w niey niemało, iest tez drzewa rodzaynego w sadach dosyć, gruszek, iabłek bywa niemało, natłaczaią: wina czasem baryłę, czasem dwie. Jest też drugi sad w zwierzyńcu niemały, iest drzewa rodzaynego dosyć".

    Klonowicz 1595 r. piszący, przemawia. do swego flisa:

    .. ... poniesie cię woda,

    Przestronym wartem aż do Wyszogroda.,

    Kędy na prawo grod barzo wysoki

    Rzeże obłoki.

    Zygmunt III przywilejem 1597 r. nadając przepisy zgromadzeniom rzemieślniczym, wymienia znajdujące się tu cechy: złotników, mieczników, ślusarzy, kotlarzy, kowali, stolarzy, bednarzy, kołodziejów, rymarzów, szklarzów, szmuklerzów. Na początku XVII wieku istniały jeszcze winnice, a miasto słynęło powabnemi ogrodami.

    Lustratorowie 1616 r. szeroce rozwodząc się, między innemi przywodzą: "Zamek nad Wisłą murowany, do niego most niedobry, bez poręcza, na filarach, wzwod na wadze. Brama murowana, przy niey forta. Po lewey stronie dolnego mieszkania, sklep, gdzie xięgi grodzkie chowaią. Wedle stayni wieża, w którey banity y złoczyńce sadzaią, i t. d. Idąc do mieszkania górnego iest wschod drzewianny, salka balasikami obtoczona; po leway ręce izba stołowa, połap malowany. Z kownaty wschod na blanki y górne mieszkanie u bramy. Przeciwko izbie stołowey iest izba sądowa. Mieszkania, które mianuią izbami xiążęcmi, u nich wierzch y pawimenty upadły w niwecz. Zamek wszystek w koło w murze po niektórych miescach poryssowany. Miasto zasiadło na włókach 27, między ktoręmi woytowskich 2, na które pokazał P. Andrzey Nakwaski innovacią przywileiu od X. Bolesława y na trzecią w Ręmbowie, także y na 2 iatce w miescie de data 1446. Jest domów 189, a placów pustych dla pogorzeli 130. Domow było więcey, ale urząd dał sprawę, że wiele Wisła z gruntęm poderwała. Z każdego domu płacą per denarios 15. Jest rzemieśnikow 130, od rzemiosł płacą per den. 15. Bywało przedtym rzemieśników więcey, ale dla różnych przyczyn, iako powietrza, pogorzęnia częstego więc y inszyoh przypadków zniszczeli. Szewcy oproc s. marskiego, by ich było na więcey y naymniey powinni płacić wszyscy fl. 4. Dawali przedtym piwowarowie od każdego waru piwa pułczwartek, ktorych 7 kłodę piwa czyniło; teraz daią tylko za te pułczwartki do zamku per gros. 4 od waru. Warow do roku ,wyrobią tysiąc. Dzięń targowy y sądowy czwartek, iarmarki 3 wywołane. Dostawa się targowego y iarmark. fl.10. A gdy furman co przywiezie, biorą od konia per gr. 1, może to uczynić na rok fl. 10. Rzeźnicy mieyscy i wieyscy kiedykolwiek mięso szynkuią, winien dać każdy od bydlęcia każdego, wielkiego y małego łopatkę, uczynią te łopatki do roku fl. 60. P. Andrzey Nakwaski pokazał dekret króla JMci super tertium denarium, de data 1600. Jest przewoz, z ktorego maią Vicariowie warszawscy za nadaniem staręm xiążęcym czynsu rocznego fl. 28, gr. 8. Były przedtym na wyspie ostrowy y lęgi do którego gaiono się z miasta, leć isz woda popsowała wszystkie, tedy y pożytek ten ustał. Była przy zamku winnica nie mała, ale teraz spustoszała, także y sad we zwierzyńcu spustoszał, a zatym y pożytek zginął. Łaźnia, postrzygalnia y waga: z tych czynsz y dochody mieszczanie biorą wedle starego nadania xiążęcego. Mieszczanie maią przywiley od król. Bony na wybieranie win, a. confirmatią króla Augusta de data 1551. Sukięnnicy bywali przedtum y od folowania sukien przychodził pożytek, teraz ustał bo sukienników niemasz. Jest młyn koński przy zamku, młynów łodnych na Wiśle nieiednakowa liczba bywa, iest ich na tęn czas 9, bywało więcey. Summa proventów z miasta facit fl. 1580, gr. 26, den. 15. Z tego na czeladź zamkową fl. 94. Ukazali mieszczanie quith na pieniądze coronaciey król. JMci Anny fl. 8.

    Po odzyskaniu Warszawy na. Szwedach, stanął tu August II obozem 1704 r. we wrześniu i zwiększał swe siły. D. 22 nadbiegł goniec z listami od Cara Piotra I, donosząc o wzięciu Narwy i zawarciu przymierza z królem pols. za pośrednictwem Działyńskiego W-dy Chełmiń. Z tego powodu obchodzono radośnie dzień następny, a w kilka dni potem ruszył król z obozem. Do upadku miasta przyczyniły się i pożary; zniszczał i zamek, lecz potężne mury przetrwały w całości do końca XVIII wieku. Koś. farny Ś. Trójcy winien swój zakład książętom Maz. 1320 r. Osadzono przy nim kanon. regul., Stróżów Grobu Chrystusa, z Miechowa sprowadzonych. Kościół ten acz wczesny, przecież dzisiaj ma postać XVIII wieku, więc jest w stylu roccoco. W skarbcu jego znajduje się monstrancya gotycka z XV wieku pięknego rysunku ale wykonania lichego. Kościół Franciszkanów, fundowany przez Wacława ks. Płock. około 1320 r. I ta budowa licznym podległa przemianom architektonicznym-jedynie ściana szczytowa części kapłańskich pozostała pierwotna i zasługuje na uwagę przez swój fronton ceglany (rohbau) ożywiony bogatem niszowaniem i półsłupami wybiegającemi w górę w postaci zazębiań. Fronton ów jest bardzo szacownym pomnikiem architektury ostrołukowej.

     

    Czerwińsk nad Wisłą. Założenie tej posady, dawność wieków pomroką okrywa; przywileju lokacyi, pierwotnych nadań, ani śladu powziąść można. Z ksiąg tylko koś. okazuje się, iż Piotr na Skrzynnie Dunin, wystawił 1117 r. koś. z ciosowego kamienia, a następnie fundował opactwo kanon. regul. Lateraneńskich. Uposażył je 1161 r. Bolesław IV Kędzierzawy kilką włościami, przyczynili też dochodu i książęta Maz. Zmarł tu 1294 r. i pochowany został Konrad ks. Czerski, lecz nagrobek, wykazujący miejsce złożenia zwłok, nie znajduje się. Jagiełło idąc na wojnę przeciw Krzyżakom 1410 r., błagał w tutejszej świątyni o szczęśliwe powodzenie orężowi; poczem przeprawił: wojsko po moście na łyżwach, w Kozienicach sporządzonym. Po odniesionem zwycięstwie, hełm swój (misiurkę) z drutu żelaznego zawiesił i srebrne votum na ołtarzu złożył. Powtórnie udając się król 1419 r. przeciw zbrojnym zakonnikom, połącza swe siły z wojskiem Witolda W. Ks. L. Wyprawa ta. wszakże nie przyszła do skutku. Oba ci władcy, znowu 1422 r. stają obozem pod miastem w mies. lipcu. Jagiełło odbywa sejm w polu, zatwierdza wszystkie prawa., przywileje i nadania koronne, a nadto i ze swej strony niektóre przydaje. Gdy statut Wiślicki nadwerężany bywał mnożeniem i odmienianiem artykułów, wydał przeto Jagiełło na zjeździe w Czerwińsku 1480 r. przywilej stanowi szlaoheckiemu, uroczyście zapewniając całość powyższego statutu. Zjechawszy tu 1452 r. książęta Maz., poczynili między sobą różne rozporządzenia, a przytem i prawa uchwalili. Królowie nasi przywłaszczywszy sobie bezpośrednią opactw nominacyą, sprawili, iż dobra opactwa Czerwiń. w zarząd duchowieństwu świeckiemu powierzano, jakoto: biskupom, lub innym znakomitej godności w hierarchii koś. osobom. Przy Przeorach został tylko rząd wewnętrzny klasztoru. Zygmunt III, płynąc Wisłą do Szwecyi 1593 r., wstąpił tu dla oddania opactwa kardyn. Jęd. Batoremu bis. Warmińskiemu. Królewicz Karol Ferdynand biskup Wrocławski, otrzymawszy 1638 roku toż opactwo, dzierżył je do 1641 r. Na mocy konkordatu 1786 roku, dobra opactwa, między kommendataryjne i klasztorne opactwo podzielone zostały; pierwszemu dwie części dóbr za tytuł, a drugiemu 1/3 z wszelkiemi ciężarami oddano.

    Kościół ozdobiony dwiema wysokiemi wieżami, pięknym jest zabytkiem starożytności i pomnikiem trwałego budownictwa. Posiada wizerunek fundatora z wyrażeniem roku założenia i obraz N. Panny, cudami od 1647 r. słynący. Obrazy te przecież nie mają żadnej artystycznej wartości, za to sam kościół, mianowicie zabytki jego architektury romańskiej z XII wieku stanowią ważny przyczynek do dziejów sztuki w Polsce. Wysokie wieże fassadowe z bliźniemi oknami, ściany naw bocznych prezbiteryum z apsydą i dolne części nawy głównej pochodzą z XII wieku, i są budowane z kamienia kostkowego. Reszta murów i sklepienia bądź z XV bądź z XVII wieku a nawet i z epoki Stanisława Augusta. Mikołaj Szyszkowski opat czerwiński 1633 r. przeprowadza restauracyę gruntowną kościoła, a wcześniej dokonywał jej w XV w. opat Rafał, którego fundacyi znajduje się tutaj dzwon z 1497 r. Ogólny wyraz kościoła i klasztoru mocno obronny, forteczny. Tylna część kościoła, gdzie się główny ołtarz mieści, zupełnie cechę budowy XIV lub XV wieku zachowała. Klasztor dotychczas ma pozór jeszcze warowni, tak wyniosłe i silnemi skarpami podparte, posiada mury, na skarpach kilku ozdób ostrołukowych, mocno wapnem przyćmionych. Sklepienie kościoła w r. 1633 przebudowane dla starości zostało, niewielki jednak przysionek kościoła świadczy najdokładniej o starożytności budowy i służy na poparcie podania historycznego o dacie errekcyi; podpierają go około 6 łokci wysokości mające cienkie kolumny, o ozdobnych szerokich nagłówkach i podstawach. Nagłówki przedstawiają postacie ludzkie z potworami pomięszane, po starannem oddrapaniu na ćwierć grubej warstwy wapna, pokazało się, iż były niegdyś pomalowane kolorowo, że tło było czerwone a starzec miał czarne oczy, brodę i włosy, czerwone zaś usta. Trzyma za paszczęki dwa smoki. Z drugiej strony w takiejże podstawie młodzieniec. Na odpowiednim nagłówku drugiego słupa, głowa potworu jedna i taż samo na obudwóch bokach. W kościele znalazłem kamień około 5 ćwierci wysokości mający, o kwadratowej stopowej prawie podstawie, o dwóch bokach gładkich, na każdym zaś z dwóch pozostałych, anioł Gabryel błogosławiący do pół figury, pod nim w oddzielnej nyży głowa młoda, a o długich na ramiona spadających włosach, widać, że to tylko część jakiegoś filaru, a ponieważ kościół N. Pannie poświęcony, więc wyraźnie kamień ten ma przedstawiać Zwiastowanie w płaskorzeźbie, jakoby w nyży bizantyjskiego stylu. Na łuku scholastycznemi głoskami napis: Ś. Gabryel.

    W wielkim ołtarzu cudowny obraz N. Panny, jak podanie niesie przez Łukasza z Łowicza malarza, w XVI wieku malowany i wówczas jako cudami słynący sankcyonowany, ten to obraz przywilejem odpustów tak liczne ściąga z dalekich okolic tłumy nabożnych. Na bocznych ścianach w prezbiteryum ogromne obrazy ; Żywota Najświętszej Panny, w stallach portrety świętych i błogosławionych kanoników Lateraneńskich. W bocznych kaplicach, które stanowią zakończenie naw bocznych po jednym obrazie: z prawej ukrzyżowanie, z lewej Ś.Augustyn, mają być pędzla Smuglewicza, styl jednak malowania i kompozycyi, jak najzupełniej Czechowicza przypomina, z tą różnicą, iż te obrazy o wiele są słabsze od innych sławnych prac tego malarza.

    W środkowej nawie, w bocznych i w zakrystyi kilkanaście portretów fundatorów i dobroczyńców, w kaplicy Ś-go Augustyna mocno w ziemię a raczej zapewne w sklepienie, zapadły kamień z wyobrażeniem jakiegoś opata, naprowadza myśl, że może pod nim spoczywają zwłoki Bolesława Kędzierzawego, napis na piaskowym kamieniu niepodobny jest do odczytania., postać żłobionemi oznaczona liniami świadczy o głębokiej starożytności.

    Jan Kazimierz starając się o koronę, kilkakrotnie miejsce to nawiedzał 1648 r., oddając losy elekcyi i życia swego opiece Matki B. Po koronacyi dwa razy przed Jej obrazem dziękczynne modły składał; zdobyte zaś 1649 r. chorągwie na kozakach, zawiesił przed Bogarodzicą wraz z królową d. 17 czerwca. Do ostatnich Rplitej czasów, połowa miasta należała do opactwa, druga zaś do biskupstwa Płock; obie przez samych chrześcian zamieszkałe.

     

    Bodzanów nad Mułtawą, odgraniczającą ziemię Wyszogr. od Wtwa Płockiego. Wieś ta, do klasz. PP. Norbertanek Płockich należąca, przywilejem Bolesława ks. Płock., w miasto zamieniona została 1351 r., z uwolnieniem od wszelkich opłat i ciężarów, a mianowicie: od poradlnego, a przewod, a potworowe. Dozwala książę mieszkańcom rządzić się podług prawa chełmiń., obierać sobie wójta czyli burmistrza, do którego rozsądzanie spraw uczynkowych ma należeć. Miasteczko z drzewa zabudowane, posiada starożytny kościół murowany i od samych chrześcian jest zamieszkałe.

     

    Orszymowo, wieś o milę od Wyszogroda.; pierwotnie zwała się Ojrzymów. Był tu zamek, zdobyty i spalony 1258 r. przez Strojnata czyli Trojnata ks. żmudzkiego. Wieś ta należąc za rządów Zygmunta I do dóbr król., już zwana była Orszimów, także Orschimowo. Kościół na wzgórzu, wodą i błotami otoczony, stoi wedle wszelkiego podobieństwa na miejscu dawnego zamku.[...]



    Miejscowości ziemi wyszogrodzkiej występujące w zapisach
    w
    Aktach ziemskich i grodzkich w AGAD
    (opracowano wg. spisu umieszczonego na stronie: http://www.przodkowie.com/agad
    )

    Archułtowo

    Archułtowo-Poddębne

    Arciszewo

    Bagienice Duże

    Bagienice Małe

    Barcikowo

    B)odzanów

    Bońki

    Borzeń

    Budy Iłowskie

    Byliny

    Chylino

    Chyże Zaspy Piekarskie

    Cybulinko

    Cybulino

    Daniszewo

    Dąbek

    Dąbrowica

    Dmosin

    Gawarzec

    Gostomino

    Gozdowo

    Grąbczewo

    Grodkowo

    Grodkówko

    Gumowo

    Ilino

    Ilino Wielkie

    Ilino-Gotardy

    Janikowo

    Kaczka

    Kadłubowo

    Kiełtyki

    Kobylniki

    Kozarzewo

    Koźlarzewo

    Krajewo-Darmopychy

    Krzywki-Borki

     

    Krzywki-Piaski

    Laski

    Lasocin

    Leszczyno

    Liwino

    Łęki

    Małyszyno Górne

    Mijakowo

    Młyny Piekarskie

    Mostowo

    Nacpolsk

    Nadół

    Niedroż

    Niemczewo

    Ostrzykowo Mniejsze

    Ostrzykówek

    Piekary

    Płońsk

    Płusy

    Podleck Mniejszy

    Podleck Większy

    Pomianowo-Borzywuje

    Pomianowo-Dzierki

    Pomianowo-Kuzny

    Pomianowo-Wyzgi

    Pozarzyn

    Pożarzyn

    Pruszczyno

    Pułwiesk

    Rakowo

    Rdułtowo

    Rembowo

    Remiszewo

    Rzekły

    Sadkowo-Chrzypły

    Sadkowo-Wielkie

    Sadkowo-Żury

    Sarnowo

     


    Sarzyno

    Sąchocino-Bronki

    Sąchocino-Czyżewo

    Sąchocino-Golanki

    Sąchocino-Praga

    Sąchocino-Suchardy

    Sąchocino-Wołowe

    Sierakowo ?

    Skarszyno

    Sobanice Dolne

    Sobanice Nadolne

    Sobanice Średnie

    Sosnkowo-Dzielenino

    Sosnkowo-Godziemby

    Sosnkowo-Górne

    Sosnkowo-Marule

    Sosnkowo-Onopole

    Sosnkowo-Pędzichy

    Strzębów Dolny

    Strzębów Górny

    Sudragi

    Szulbory

    Szymaki

    Turowo

    Wierzbica Wielka

    Wilkanowo

    Wilkanówko

    Włóki

    Wola Piekarska

    Wyszogród

    Zakrzewo

    Zakrzewo Małe

    Zakrzewo Wielkie

    Żerominko

    Żochowo

    Żochowo Kościelne

    Żochówko

    Żukówko

    Żukówko Jasieńskie

     




    Zapraszam na stronę Wyszogrodu:
    http://www.wyszogrod.pl/menu.php?dzial=1



    25 styczeń 2006 r.
     
    @
    Layout i system zarządzania treścią wykonane przez: Lemon IT © 2005