<h1>Janusz Stankiewicz. Genealogia, przodkowie, badania genealogiczne, forum dyskusyjne</h1>Janusz Stankiewicz. Genealogia, przodkowie, badania genealogiczne, forum dyskusyjne<br><p><font size="7"><b>Stankiewicz</b> Genealogia</font>
Genealogia, przodkowie, badania genealogiczne, forum dyskusyjne

Więźniowie polit. lat 1945 - 56

  • Więźniowie polityczni w CWK we Wronkach, Rawiczu i ZK Poznań - nazwiska A - F
  • Więźniowie polityczni w CWK we Wronkach, Rawiczu i ZK Poznań - nazwiska G - J
  • Więźniowie polityczni w CWK we Wronkach, Rawiczu i ZK Poznań - nazwiska K - Ł
  • Więźniowie polityczni w CWK we Wronkach, Rawiczu i ZK Poznań - nazwiska M - O
  • Więźniowie polityczni w CWK we Wronkach, Rawiczu i ZK Poznań - nazwiska P - R
  • Więźniowie polityczni w CWK we Wronkach, Rawiczu i ZK Poznań - nazwiska S - Ś
  • Więźniowie polityczni w CWK we Wronkach, Rawiczu i ZK Poznań - nazwiska T - W
  • Więźniowie polityczni w CWK we Wronkach, Rawiczu i ZK Poznań - nazwiska Z - Ż
  • ......
  • Wykaz osób zmarłych w ZK Rawicz i Oddz. w Miejskiej Górce w latach 1939 - 1956
  • Więzienia białostockie 1944-1956 i „Obława Augustowska”


  • Żołnierze i działacze konspiracji niepodległościowej - oraz skazani z powodów politycznych -  więzieni w Centralnym Więzieniu Karnym we Wronkach i Rawiczu i ZK Poznań 1945-1956
    Nazwiska Z - Ż

    (opracował Tadeusz Łaszczewski)
     
    Centralne Więzienie we Wronkach i Rawiczu 1945-1956.
     
    W latach 1945-1956 więzienia we Wronkach i Rawiczu posiadały status Centralnego Więzienia Karnego t. j. więzienia przeznaczonego do osadzania w nim więźniów karno-politycznych bez względu na wysokość kary i podlegały bezpośrednio Departamentowi Więziennictwa i Obozów Ministerstwa Bezpieczeństwa Publicznego w Warszawie i w rzeczywistości stanowiły kolejne ogniwo systemu władzy komunistycznej, gdzie realizowano politykę eksterminacyjną wobec narodu polskiego, stając się miejscem udręczenia i kaźni, skazanych za działalność niepodległościową żołnierzy i działaczy organizacji antykomunistycznych. Funkcję tą realizowano poprzez permanentne przeludnienie, ciężkie warunki bytowe, system kar, głodzenie, brak należytej opieki lekarskiej oraz brutalny stosunek ubeckiego personelu. Wielu więzionych zmarło na skutek obrażeń odniesionych podczas śledztw.
    Infrastruktura więzień spełniała wymogi do izolowania tej grupy więźniów i represyjnego postępowania wobec nich. W latach 1946-1953 obowiązuje restrykcyjna zasada postępowania z więźniami politycznymi nakazująca, aby więźniów politycznych o ustalonych pogladach politycznych izolować od pozostałych więźniów i zrezygnować z prób ich pozyskania dla ustroju komunistycznego. Polityka ta zostaje wzmocniona w końcu lat czterdziestych. W odniesieniu do sytuacji więźniów politycznych oznaczało to pogłębienie przedsięwzięć izolacyjnych i represyjnych. Zgodnie z instrukcjami władz komunistycznych wprowadzono segregację więźniów na grupy kwalifikacyjne. Do grupy „A” /antypaństwowi/ zaliczono więźniów uznanych „za najbardziej zaciekłych wrogów demokracji ludowej”. Odbywali oni odtąd karę w najgorszych warunkach – w celach izolacyjnych /zimnych i ciemnych o betonowych posadzkach/, pozbawiani jakichkolwiek kontaktów, bez prawa korespondencji, widzeń, spacerów. Natomiast byli bezwzględnie karani dyscyplinarnie karami poza regulaminowymi /żabki,, pobicia/, za błahe przewinienia osadzani w karcerach. Od 1951 obowiązywał zakaz dostarczania im gazet, książek itp. Jednak pomimo tego, więźniowie ci nadal pozostawali w kręgu zainteresowania organów specjalnych UB i straży więziennej a to stanowiło dodatkową udrękę a dla wielu dramat. Na tę formę represji składały się dodatkowe przesłuchania, nakłanianie do współpracy, szantażowanie i pobicia. Szczególną role w tych represyjnych działaniach odgrywali więźniowie – konfidenci, zatrudnieni głównie na stanowiskach tzw. więźniów funkcyjnych – wykorzystanych m. in. do popełnienia morderstw na więźniach politycznych.
    Ciężkie warunki odbywania kary spowodowały wysoką zachorowalność wśród więźniów. Wśród licznych chorób dominowały takie jak: gruźlica, reumatyzm, choroby przewodów pokarmowych i inne. Wielu więźniów „nabyło” chorób psychiczno-nerwowych. Nabyte choroby w komunistycznych więzieniach wielu spowodowały przedwczesną śmierć, innym „towarzyszyły” przez długie lata i wpłynęły ujemnie na ich stan zdrowia. Zgodnie z dyrektywami władz komunistycznych ci, którym udało się przeżyć, mieli stać się ludźmi drugiej kategorii, powolnymi i uległymi wykonawcami ich poleceń. Jednak wbrew oczekiwaniom komunistów element niepodległościowy wytrzymał wszelkie szykany i nie stał się bezwolnym narzędziem w ich rękach.
    Po zwolnieniu z więzień byli nadal jako wrogowie ludowej demokracji inwigilowani przez UB/SB. Utrudniano im podjęcie odpowiedniej pracy zawodowej, wzywano na przesłuchania itp.
    Należy dodać także, że od chwili aresztowania poprzez trwanie śledztwa i odbywanie kary, władze komunistyczne represjonowały rodziny więzionych żołnierzy i działaczy niepodległościowych poprzez pozbawianie pracy, usuwanie z mieszkań, pozbawianie możliwości podjęcia studiów przez dzieci i różne administracyjne szykany.
    W CWK Wronki i Rawicz w 1945 były wydzielone pawilony do dyspozycji sowieckiego NKWD, gdzie więziono m. in. płk K. Putka – k-dta Podokręgu AK Rzeszów, kpt. sł. st. W. Baranowskiego „Oksza” z Okręgu Łódzkiego AK i wielu innych żołnierzy konspiracji niepodległościowej, którzy nie byli ujęci w ewidencji więzienia.



    Żołnierze i działacze konspiracji niepodległościowej - oraz skazani z powodów politycznych -  więzieni w Centralnym Więzieniu Karnym we Wronkach i Rawiczu i ZK Poznań 1945-1956

     
     
    Zabagło Rudolf [1914-1987], inż. mechanik, żołnierz ZWZ/AK, działacz WiN, ps. „Paw”, „Strażnik”, „Student”
     
    Ur. 30 IX 1914 w Dębowcu pow. Cieszyn, syn Antoniego i Marii z d. Sadowskiej. Uczęszczał do  Państwowego Gimnazjum w Cieszynie, gdzie otrzymał w 1935 świadectwo dojrzałości. Od 1935 studiuje na Wydziale Mechanicznym AGH w Krakowie. W czasie studiów ukończył kurs Szkoły Podchorążych Rezerwy Piechoty 6 DP przy 20 pp w Krakowie. Do rezerwy przeniesiony w stopniu plut. podch. rez. piech. Brał udział w kampanii wrześniowej 1939. Podczas okupacji niemieckiej początkowo przebywał w Krakowie, potem zamieszkał w przy ul. Kościuszki w Kalwarii Zebrzydowskiej. Od 1940 czynny w konspiracji ZWZ. Wchodził w skład sztabu Placówki ZWZ/AK Kalwaria Zebrzydowska, przekształconej w 1941 w Podobwód ZWZ. Powierzono mu prowadzenie nasłuchu radiowego i redagowanie pracy podziemnej. Pomagała mu żona Michalina. Miał ukryty w domu odbiornik radiowy. Redagował gazetki „Pogranicze”, potem „Na straży” i ulotki odbijane na powielaczu, który był ukrywany w klasztornym młynie O.O. Bernardynów w Brodach, gdzie oficjalnie pracował jako kierownik młyna. Udzielał w swoim domu schronienia poszukiwanym przez Niemców żołnierzom konspiracji. Jednocześnie kontynuował studia na tajnych kompletach w AHG.
    Po utworzeniu konspiracyjnego 12 pp AK zajmował się sprawami propagandy. Brał udział w prowadzonych konspiracyjnie ćwiczeniach wojskowych, które odbywały się w budynku szkoły na Bugaju i okolicznych lasach. Awansowany w AK do stopnia ppor. w XI 1944 ostrzeżony o mającym nastąpić aresztowaniu wraz z żoną opuścił miejsce zamieszkania i ukrywał się w Skawinach. W I 1945 po wkroczeniu A. Cz. pozostaje nadal w ukryciu. Uczestniczy w konspiracji antykomunistycznej w ramach struktur Brygad Wywiadowczych DSZ. 12 X 1945 ujawnił się przed Komisją Likwidacyjną ds. b. AK jako b. żołnierz AK. Zweryfikowano go wówczas w stopniu por. rez. Powraca do Kalwarii Zebrzydowskiej i podejmuje pracę w charakterze nauczyciela w Technikum Mechanicznym w Wadowicach. Dokończył studia uzyskując dyplom inż. mechanika. Kontynuuje jednak nadal swą działalność konspiracyjną w WiN, gdzie pełni funkcję kierownika wywiadu BW – WiN na pow. Wadowice i Wieliczkę. Organizacyjnie podlegał kierownikowi Inspektoratu Podhalańskiego BW Romanowi--Jarosławowi Hegerowi „Kwatera”, któremu przekazywał materiały wywiadowcze i sprawozdania. Utrzymywał kontakty z kierownikiem Rady Powiatowej WiN Wadowice Franciszkiem Jeżem „Apollo”. Był członkiem SL. W 1946 pracował na stanowisku dyrektora Odlewni Maszyn Rolniczych w Charsznicy. 02 X 1946 zatrzymany przez funkcj. Wydziału III WUBP Kraków i uwięziony pod zarzutem przynależności do nielegalnej organizacji WiN. Postanowienie o zastosowaniu wobec niego tymczasowego aresztowania wydała z datą 08 X 1946 WPR Kraków. W czasie trwającego 8 miesięcy śledztwa był w czasie przesłuchań bity i maltretowany w celu wymuszenia zeznań go obciążających. Wyrokiem WSR Kraków z 28 VI 1947, sygn. akt Sr. 719/47 zostaje skazany na karę 12 lat więzienia złagodzonej na podstawie amnestii do lat 8 oraz kary dodatkowe: pozbawienie praw publicznych i obywatelskich praw honorowych, przepadek mienia na rzecz Skarbu Państwa. WSR przewodniczył ppor. Władysław Sieracki, ławnicy: st. szer. Zbigniew Gajewski i szer. Edward Szkapkowski, oskarżał znany kat sądowy żołnierzy konspiracji niepodległościowej mjr Henryk Ligęza. Po procesie więziony w ZK Kraków, skąd został przetransportowany do Centralnego Wiezienia Karnego we Wronkach i tu osadzony 09 I 1948. Początek wykonania kary 08 X 1946, upływ kary 08 X 1954. Na poczet kary zaliczono mu okres tymczasowego aresztowania. W dniu 27 XI 1949 przetransportowany z CWK Wronki do ZK Kraków – Montelupich do dyspozycji w WUBP Kraków. Następnie więziony w obozie pracy w Jawiszowicach, skąd został zwolniony 08 X 1954 po odbyciu całej orzeczonej przez WSR Kraków kary 8 lat więzienia. Po zwolnieniu z wiezienia powraca do Kalwarii Zebrzydowskiej. Szykanowany i inwigilowany przez funkcj. UB jako wróg ustroju. Utrudniano mu podjęcie stałej pracy zawodowej. Pracował dorywczo w różnych firmach. W końcu udało mu się zatrudnić w swoim zawodzie na Opolszczyźnie. Mieszkał w m. Walidrogi k/Opola. Ciężko schorowany w 1987 przebywa w szpitalu opolskim, gdzie zmarł 05 VI 1987. Pochowany na cmentarzu w Kalwarii Zebrzydowskiej.
    10 XII 1990 Prokurator Generalny RP wniósł na jego korzyść rewizję nadzwyczajną do Sądu Najwyższego w Warszawie. Postanowieniem SN z 1991 wyrok wydany przez b. WSR Kraków 28 VI 1947 został uznany za nieważny jako za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego. Tym samym zostaje w pełni zrehabilitowany. 
     
    J. Draus – G. Mazur. Lista aresztowanych działaczy WiN /w:/ studia rzeszowskie, t. IV z 1997; Księga ewidencyjna więźniów CWK Wronki nr 23/48; J. Kłącz. II batalion 12 pp AK Ziemi Wadowickiej. Kraków 1997; Informacja z USC w Kalwarii Zebrzydowskiej; USC Opole. Skrócony akt zgonu nr 664/1987; Charakterystyka nr 200. IPN Kraków; Kraków. Siemionow. Walka z okupacją w latach 1939-1945 między Wisłą a Babią Górą. Kalwaria Zebrzydowska1992.; T. Łaszczewski. Biogram RZ /w:/ MSBUDN 19390-1956, t.11. Kraków 2005

     
    Zabrzeski Józef [1903-1965], rodowe nazwisko Józef Starzyk, nauczyciel, dr prawa i filozofii, oficer rez. WP, ppor. [1939] w konspiracji ZWZ/AK, por./kpt. [1945], działacz WiN, ps. „Julian”, „Przygodzki”, „Remwid”, „Stary”, „Wiktorowski”, „Żegota” vel Julian Przygodzki vel Stanisław Chodzyński. Więzień polityczny PRL.
    Kierownik Rady WiN Tarnów XII 1946 – VII 1947. Okręg WiN Kraków.
     
    Ur. 15 V 1903 w Śmignie pow. Tarnów. Syn Jana i Tekli z d. Bogacz. Pochodził z rodziny chłopskiej. W latach 1910-1915 uczęszczał do szkoły ludowej w Śmignie, a następnie w latach 1916-1923 do II Państwowego Gimnazjum im. Hetmana Jana Tarnowskiego w Tarnowie, gdzie w 1923 otrzymał świadectwo dojrzałości. 
    Od 2 VII 1920 do 29 IX 1920 służył ochotniczo w WP i brał udział w wojnie polsko-bolszewickiej. W latach 1923-1927 studiował na Wydziale Lekarskim Uniwersytetu w Fryburgu. /Tak podawał w czasie rozprawy sądowej. Prawdopodobnie studiów nie ukończył/. W międzyczasie w latach 1925-1926 odbywał służbę wojskową w WP
    W latach 1928-1932 studiował na Wydziale Prawa i Filozofii UJ w Krakowie uzyskując w dniu 14 V 1932 dyplom doktora filozofii z zakresu historii. /Temat pracy „Wojsko Polskie w czasach saskich”. Od 01 XI 1932 był zatrudniony jako nauczyciel w Państwowym Męskim Seminarium Nauczycielskim im. Adama Mickiewicza w Sosnowcu. W 1934 kształcił się w Studium Pedagogicznym uzyskując dyplom nauczyciela szkół średnich. Od 01 VIII 1935 pracuje jako podinspektor szkolny w Ostrowcu, potem inspektor szkolny w Sandomierzu. Jednocześnie w latach 1933 – 1937 studiował na Wydziale Prawa UJ w Krakowie uzyskując w 1937 dyplom mgr praw / stopień doktora praw uzyskał 24 III 1946, tytuł pracy „Decentralizacja i dekoncentracja w ustroju władz szkolnych Rzeczypospolitej Polskiej”. Promowany na doktora praw UJ w Krakowie w dniu 27 III 1946/
    02 X 1935 Wojewoda Krakowski zezwolił mu na zmianę nazwiska z rodowego Józef Starzyk na Józef Zabrzeski.
    Po odbytych ćwiczeniach wojskowych miał przydział mobilizacyjny do 6 pac we Lwowie, a na wypadek wojny do 64 pal.  Awansowany do stopnia ppor. rez. art. w VIII 1939.
    Przed 1939 przeszkolony na kursie dywersyjno-wywiadowczym zorganizowanym przez oficerów II Oddziału Sztabu Głównego WP z zadaniem podjęcia w wypadku wybuchu wojny działań dywersyjnych w ramach dywersji Pozafrontowej. Wyznaczony na kierownika siatki Dywersji Pozafrontowej w rejonie tarnowsko – mieleckim, której zadaniem było podejmowanie akcji bojowych na tyłach wroga. Miał kontakty z dowództwem Okręgu Korpusu nr V w Krakowie. Podlegał mjr rez. K. Kierzkowskiemu. Siatka została uruchomiona 06 IX 1939. Nie podjęto jednak działań dywersyjnych. Jesienią 1939 siatka przez niego kierowana zostaje włączona do Organizacji Orła Białego, potem po scaleniu OOB z ZWZ czynny w ZWZ/AK. Jako szef rejonu organizacyjnego Tarnów-Mielec OOB w nocy z 29/30 XI 1939 kierował akcją na posterunki niemieckie w Ropczycach.
    Od 1940 II zastępca kierownika wywiadu w sztabie k-dt Obszaru ZWZ Kraków. Jednocześnie kierownik sieci agentów i szef Biura Studiów. Następnie od 1943 kieruje siatką wywiadowczą obejmująca Tarnów – Szlak Północ krypt. 222G. Ekspozyturą wywiadu kieruje do 19 I 1945 t. j. do czasu rozwiązania AK. Jednocześnie od VII 1943 do VII 1944 pełnił funkcję Okręgowego Inspektora  Sanitarnego K. O. AK Kraków. Używał w tym okresie czasu ps. „Rymwid”.
     Awansowany 23 III 1945 do stopnia kpt. rez. art. z starszeństwem od 1 I 1945. Rozkaz awansowany podpisał 23 III1945 płk dypl. Jan Rzepecki „Ślusarczyk”.
    Po wejściu wojsk sowieckich mieszkał w Biechowie pow. Busko – Zdrój. 08 IV 1947 ujawnił się jako żołnierz AK w PUBP Tarnów. Nie ujawnił swej funkcji i działalności w wywiadzie AK. Po ujawnieniu kontynuuje działalność konspiracyjną. Czynny w konspiracji antykomunistycznej WiN. Pełnił funkcję kierownika Rejonu WiN „Północ” /Lisia Góra - Klików/ Od XII 1946 – 1947 kierownik Rady WiN Tarnów, później kierownik komórki organizacyjnej w Okręgu WiN Kraków. Był redaktorem gazetki konspiracyjnej „Orzeł Biały”. W 1947-1948 organizował SWP/ Służba Wolnej Polski/ na terenie pow. Busko-Tarnów. Mieszkał w 1948 w Krakowie przy ul. Fałata 12. W dniu 18 XI 1948 zatrzymany w Krakowie przez funkcj. Wydziału III WUBP Kraków – wydany przez agenta WUBP Kraków Erwina Mojżeszka ps. „Baca” - żołnierza AK i działacza WiN – b. kierownika Rady WiN Brzesko. Postanowieniem WPR Kraków z dnia 22 XI 1948, sygn. akt Pr 2086/48 został tymczasowo aresztowany pod zarzutem przynależności do nielegalnej organizacji WiN. Więziony w areszcie WUBP Kraków, gdzie przeszedł ciężkie śledztwo. W czasie śledztwa był torturowany w celu wymuszenia zeznań przez funkcj. UB. Złożył dość obszerne zeznania dot. działalności konspiracyjnej w WiN.
    Po siedmio -miesięcznym śledztwie zostaje wyrokiem WSR Kraków, sygn. akt Sr 492/49 z dnia 10 VI 1949 skazany na karę dożywotniego więzienia oraz kary dodatkowe. W wyniku rewizji sprawy w NSW w Warszawie, postanowieniem NSW z 03 XI 1949 karę dożywotniego więzienia złagodzono mu do 15 lat więzienia. Po procesie więziony w ZK Kraków – Montelupich, skąd zostaje przetransportowany do Centralnego Więzienia Karnego we Wronkach i tu osadzony 20 III 1951. Do CWK Wronki przywieziono go w okresie wzmożonych represji wobec więźniów politycznych. Zaliczony do grupy więźniów antypaństwowych „A” którzy odbywali karę w najgorszych warunkach / cele nieogrzewane, posadzki betonowe/, szykanowanych przez personel więzienny. 28 I 1952 zostaje przetransportowany z CWK Wronki do więzienia Warszawa-Mokotów, do dyspozycji MBP. Do CWK Wronki powraca 17 X 1952 o godz. 8,00. Przejścia podczas śledztwa i w więzieniach oraz panujące tam warunki spowodowały, że zachorował na gruźlicę i reumatyzm. Przebywał w szpitalu więziennym. W wyniku starań jego sprawa powraca do NSW w Warszawie. Postanowieniem Zgromadzenia Sędziów NSW z dnia 25 VII 1956 nr Zg Og 268/56 na mocy amnestii z 27 IV 1956 karę 15 lat więzienia złagodzono mu do lat 5 i tym samym karę uznano za odbytą.
    Zwolniony z CWK Wronki 04 VIII 1956. Po odzyskaniu wolności wyjechał do Śmigna.
    Żonaty z Eugenią z d. Kucharczyk. Miał z tego związku córkę Lidię zamężna Kalicka, która ukończyła Wydział Lekarski na UJ w Krakowie. Pracowała w Przychodni Kolejowej w Krakowie. Mieszkała w Krakowie-Nowej Hucie.
    Po wyjściu z więzienia zamieszkał u swej siostry Agaty Schab w Śmignie pow. Tarnów. W 1957 podjął pracę zawodową w charakterze lekarza w Ośrodku Zdrowia w Śmignie i równocześnie w Przyzakładowej Przychodni przy Fabryce Celulozy w Niedomicach, skąd po kilku latach został zwolniony.
    Zmarł 21 I 1965 w szpitalu w Tarnowie na zawał serca. Pochowany w grobowcu rodzinnym na cmentarzu w Lisiej Górze pow. Tarnów.
    Odznaczony: VM kl. 5, za przeprowadzenie jesienią 1942 samodzielnej akcji wywiadowczo-bojowej w stosunku do obozu SS w Pustkowie k/Dębicy oraz za dotychczasowe osiągnięcia w pracy konspiracyjnej./
     
    K. Pluta-Czechowski. Organizacja Orła Białego. W-wa 1987; A. Pietrzykowa. Region tarnowski w okresie okupacji hitlerowskiej. W-wa-Kraków 1984; T. Biedroń. Schemat organizacyjny WiN 1945-1947. Okręg Krakowski /w:/ ZHWiN nr 5/1994; R. Śmietanka-Kruszelnicki. Podziemie poakowskie na Kielecczyźnie w latach 1945-1948. Kraków 2002; H. Czarnecki. Informator o dokumentach sądowo-więziennych 1944-1956. Poznań 1993; S. Głąb. Charakterystyka nr 200. Okręg AK-WiN. IPN Kraków. Kwestionariusz osobowy; Księga ewidencyjna więźniów CWK Wronki nr 3652/51/ tu adnotacja dot. zmiany wyroku i zwolnienia z CWK/; Księga ewidencyjna więźniów CWK Wronki nr 136/1953; Rozkaz KG AK z 23 I 1945 nr L. 34/K. / dot. wniosków awansowych na stopień kpt./; kserokopie zaświadczenia uzyskania dyplomu doktora praw UJ, zezwolenia Ministerstwa Zdrowia na zarejestrowanie się jako lekarza na terenie woj. krakowskiego, oświadczenia o przebiegu służby w konspiracji OOB/ZWZ/AK podpisanego 30 IV 1957 przez płk dypl. Kazimierza Plutę – Czachowskiego.  


     
    Zając Florian [1906-1980], ks. katolicki, działacz SN, działacz niepodległościowy
    Ur. 17 XII 1906 w Kruhelu Małym k. Przemyśla, syn Marcina i Katarzyny z Grochowskich. Uczęszczał do II gimnazjum w Przemyślu, gdzie w1926 otrzymał świadectwo dojrzałości. W latach 1926-1931 odbył studia teologiczne w przemyskim seminarium. Święcenia kapłańskie otrzymał 30 V 1931. w latcha 1931-1933 był wikariuszem w Przemyślu, potem w latach 1933-1934 pełnił funkcję tymczasowego administratora parafii w Wesołej, a następnie przez okres jednego miesiąca był wikariuszem w Dukli, potem 1934-1935 w Drohobyczu, oraz 1935-1937 w Golcowej. W 1937 pełnił obowiązki sekretarza Katolickiego Stowarzyszenia Kobiet i Katolickiego Stowarzyszenia Młodzieży Żeńskiej w Przemyślu. Z dnie 4 XII 1937 mianowany wikariuszem w kościele parafialnym w Jaśle: pracował tam do 1939. Przez trzy miesiące w 1939 pracował w parafii Niebieszczany. W dniu 31 V 1939 otrzymał probostwo w Bączalu Dolnym i kierował nim przez lata okupacji i potem do 1948.
    Podczas okupacji podtrzymywał morale swoich parafian. Wygłaszał patriotyczne kazania. Organizował pomoc sanitarną, a na plebani odbywały się komplety tajnego nauczania. Wiosną 1944 organizował pomoc dla wysiedlonych mieszkańców Jasła. Należał do grona lokalnych działaczy Stronnictwa Narodowego. Aktywnie działał w strukturach konspiracyjnych SN i NOW. Był duchowym opiekunem NOW w Jasielskim. Na jego plebani odbywały się także narady oficerów NOW.
    Po wkroczeniu a. Cz. i objęciu władzy przez komunistów w II 1945 odbyła się na plebani narada, na której postanowiono podjąć zadanie ochrony zagrożonych aresztowaniem ludzi. Przy wykorzystaniu sieci konspiracyjnej z okresu wojny zorganizowano 12 baz w tym w Bączalu Dolnym. Podjął także starania o budowę nowego kościoła. Zdążył zorganizować materiały budowlane oraz wybudować fundamenty. W dniu 26 VI 1948 zostaje zatrzymany przez funkcj. PUBP Jasło pod zarzutem nielegalnej działalności. Więziony kilka tygodni w „karcu” pod schodami placówki jasielskiego PUBO z siedzibą w Ulaszowicach. Podczas przesłuchań był bity i torturowany, w wyniku, czego stracił częściowo słuch. Postanowienie o zastosowaniu wobec niego tymczasowego aresztowania wydała z datą 5 VII 1948 Wojskowa Prokuratura Rejonowa w Rzeszowie. W końcu IX 1948 przewieziony do więzienia karno-śledczego w Sanoku. Po ciężkim śledztwie zostaje wyrokiem WSR Rzeszów na sesji wyjazdowej w Sanoku skazany w dniu 21 IX 1948, sygn. akt Sr. 776/48 na karę 1o lat więzienia z art. 86§ 2 KKWP. Po procesie więziony w ZK Sanok, skąd został przewieziony do Centralnego Wiezienia Karnego we Wronkach i tu osadzony 25 X 1949. Początek wykonania kary 26 VI 1948, upływ kary 26 VI 1958. Przewieziony w 1953 z CWK Wronki do CWK Rawicz. W dniu 23 X 1953 zwolniony z więzienia na mocy amnestii.
    Podupadły na zdrowiu w wyniku przejść więziennych od 19 II 1954 pomagał jako wikariusz proboszczowi w Bratkowicach, potem w okresie 1958-1959 kierował ekspozyturą w Małkowicach , a następnie objął probostwo w Izdebkach, gdzie pracował do 1963. Następnie był proboszczem parafii Malawa, z której odszedł w 1968 z powodów nasilających się chorób. Na emeryturze przebywał w Chmielniku i swoim rodzinnym Kruhelu. W 1970 osiadł w Krasiczynie.
    Zmarł 25 X 1980 w przemyskim szpitalu. Pochowany 29 X 1980 na cmentarzu przy kościółku św. Wojciecha w Kruhelu Małym.

    R. Oleszkowicz. Biogram ks. F. Z. [w:] Studia Rzeszowskie nr 9 z 2002; Księga ewidencyjna więźniów CWK Wronki nr 1067/49.
     


     
    Zalewski Tadeusz [1901-1987], oficer rez. [1932], w konspiracji ZWZ/AK, por. cz. w. [1945], ps. „Jur”, „Nałęcz”.
    Kmdt Obwodu AK Nieszawa III 1944 – I 1945.
     
    Ur. 09 XII 1901 w Włocławku. Syn Franciszka i Danuty. Uczęszczał do gimnazjum w Włocławku. W latach 1916-1918członek POW. Jego dowódca był późniejszy płk Adam Borkiewicz. W XI 1918 brał udział w rozbrajaniu Niemców we Włocławku. W latach 1919-1920 bierze udział w wojnie polsko-bolszewickiej. Po wojnie zdemobilizowany. Kontynuuje naukę w gimnazjum we Włocławku, gdzie zdaje w 1923 egzamin maturalny. W latach 1924 -1928 studiował w Warszawie Architekturę Wnętrz. Po uzyskaniu dyplomu projektował głównie meble stylowe. Wystawiał swe prace na wystawie Europejskiej w Paryżu w 1936. Zajmował się intarsją nie tylko jako techniką zdobienia mebli. Jego obrazy wykonywane technika j. w postawią go w rzędzie najwybitniejszych intarsjonistów europejskich. Miał liczne wystawy na obu półkulach. W kraju nieliczne.
    W VIII 1939 zmobilizowany do WP i wcielony do 63 pp w Toruniu. W stopniu ppor. rez. dowodził plutonem. Walczył nad Bzurą i pod Kutnem potem w obronie Warszawy. W czasie walk w rejonie cytadeli warszawskiej zostaje ranny i wzięty do niewoli niemieckiej. Przebywał w szpitalu niemieckim, potem w przejściowym obozie jenieckim w Działdowie, skąd uciekł. Powraca następnie na Kujawy. Przebywał w Aleksandrowie Kujawskim, gdzie się ukrywa. Podejmuje działalność konspiracyjna w 1940 w organizacji KOP, potem czynny w ZWZ/AK. Pełni m. in. funkcje oficera wywiadu w K. O ZWZ/AK Nieszawa. Następnie oficer do zleceń specjalnych. Od II 1943 do III 19434 k-dt Rejonu Aleksandrów Kujawski krypt. „Azalia”. Do stopnia por. rez. awansowany 19 III 1944. Od III 1944 do 22 I 1945 k-dt Obwodu AK Nieszawa krypt. „Niezapominajka”. Następnie czynny w strukturach konspiracji poakowskiej.
    W dniu 30 X 1945 zatrzymany przez funkcj. UB i uwięziony. Postanowienie o zastosowaniu wobec niego tymczasowego aresztowania wydała z datą 03 XI 1945 WPR Bydgoszcz. Wyrokiem WSR Bydgoszcz na sesji wyjazdowej w Toruniu, sygnatura akt Sr. 176/46 z dnia 22 VI 1946 został skazany na karę 10 lat więzienia złagodzoną na podstawie amnestii do lat 5. Po procesie więziony w ZK Toruń, skąd zostaje przetransportowany do CWK Wronki i tu osadzony 05 X 1946. Początek wykonania kary 30 X 1945 zaś upływ kary 30 X 1950. Po odbyciu całej orzeczonej przez WSR Bydgoszcz kary 5 lat więzienia został zwolniony 30 X 1950.
    Po odzyskaniu wolności powraca do Torunia gdzie mieszkał na stałe.
    Żonaty z Bolesławą z d. Krawczewska, żoł. AK ps. „Tążyna”.
    Odznaczony: VM kl. 5 /1945/, ZKZ z M/1949/, KN/1937/, Krzyżem POW /1920/, Brązowym Krzyżem Zasługi, Medalem Wolności i Zwycięstwa /1973/, Krzyżem AK /1986/, Orderem Polonia Restituta.
     
    Słownik Biograficzny Konspiracji Pomorskiej 1939-1945, t. 1,2,3.; E. Zawacka. Szkice do dziejów WSK. Toruń; T. Jaszowski. Okręg Pomorski AK. Podokręg Płd- Wsch. Toruń 1996; Księga ewidencyjna więźniów CWK Wronki nr 2192/1946; USC Toruń. Skrócony akt zgonu nr 360/1997.

     
    Zastawny Adam [1914-?], z zawodu ceramik – kaflarz, w konspiracji AK/NIE/DSZ, działacz WiN, ps. „Paweł”, „Mieczysław”, „Wojciech” vel Adam/Mieczysław/ Wolański. Więzień polityczny PRL.
    Kierownik Rady WiN Jarosław 1947. Okręg Rzeszów/Wydział/ WiN.
    Ur. 15 XII 1914 w Jarosławiu. Syn Gabriela i Karoliny z d. Pustelnik. W latach 1921-1928 uczęszczał do szkoły powszechnej w Jarosławiu, potem 1928-1931 do Zawodowej Szkoły Przemysłowej. W latach 1935-1937 odbył służbę wojskową w WP. Do 1939 mieszkał i pracował zawodowo w Jarosławiu.
    W okresie okupacji niemieckiej czynny w konspiracji na terenie Obwodu ZWZ-AK Jarosław. Oficjalnie zatrudniony jako kaflarz. Po wejściu wojsk sowieckich na teren Jarosławia w VIII 1944 pozostaje w konspiracji poakowskiej. Pełnił funkcję łącznika. Od IX 1945 działa w WiN, gdzie pełni funkcje łącznika od kierownika Rady WiN Jarosław do kierownika Rejonu Wschodniego WiN. Następnie z-ca kierownika łączności Rady WiN Jarosław. Latem 1947 po wyjeździe Z. Kinasiewicza „Tadeusz” dotychczasowego kierownika Rady WiN Jarosław pełni jako p. o funkcję kierownika Rady. W 1947 zagrożony aresztowaniem przez UB wyjechał na Ziemie Zachodnie. Zamieszkał wówczas w Żarach przy ul. Czerwonego Krzyża pod przybranym nazwiskiem Adam Wolański. W wyniku agenturalnego rozpracowania krypt. „Iskra” prowadzonego przez UB ustalono jego miejsce zamieszkania. Zatrzymany przez funkcj. PUBP Jarosław w Żarach 27 IX 1948 i przewieziony do więzienia WUBP w Rzeszowie, skąd go przewieziono potem do PUBP w Jarosławiu. Przeszedł ciężkie śledztwo. Postanowienie o zastosowaniu wobec niego tymczasowego aresztowania wydała z datą /09 IX 1948/ 05 X 1948 WPR Rzeszów, sygnatura akt Pr 1463/48. Wyrokiem WSR Rzeszów, sygnatura akt Sr. 619/49 z 09 IX 1949 został skazany z art. 86 § 2 KKWP na karę śmierci. 05 XI 1949 ułaskawiony z zamianą na karę dożywotniego więzienia. WSR Rzeszów przewodniczył kpt. Zygmunt Panas. Na polecenie WSR Rzeszów z 17 XI 1949 został przewieziony z ZK Rzeszów do CWK Wronki i tu osadzony 04 II 1950. W dniu 13 XI 1951 przetransportowany z CWK Wronki do ZK Rzeszów do dyspozycji WUBP Rzeszów, skąd powraca do CWK Wronki 02 VIII 1952 o godz. 8,00. Na podstawie amnestii z XI 1952 złagodzono mu karę z dożywotniego więzienia na 12 lat więzienia. 22 X 1955 z wyrokiem 12 lat wywieziony z CWK Wronki do ZK w Barczewie. Na podstawie amnestii z 27 IV 1956 został warunkowo zwolniony z więzienia 31 VII 1956.
    Po odzyskaniu wolności mieszkał w Jarosławiu. W 1977 mieszkał przy ul. Lubelskiej 3 w Jarosławiu. Zatrudniony jako pracownik umysłowy w Przedsiębiorstwie Gospodarki Komunalnej.

    T. Balbus- Z. Nawrocki. Rozpracowanie i Likwidacja Rzeszowskiego Wydziału WiN w dokumentach UB /1945-1949/. Warszawa 2001; Księga ewidencyjna więźniów CWK Wronki nr 181/50; Księga główna więźniów CWK Wronki nr 3378/51; Skorowidz osób wojskowych więzionych w CWK Wronki.


    Zathey Zdzisław [1919-],harcerz, w konspiracji ZWZ/AK/NIE/DSZ, działacz WiN ps. „Gładzicki”, „Jasnota”. Więzień polityczny PRL.
    Kmdt Obwodu AK Lubaczów I –V 1944. Kierownik Rady WiN Lubaczów X 1945-VIII 1947. Okręg /Wydział/ Rzeszów.
     
    Ur. 21 XII 1919 w Lubaczowie. Syn Michała i Marii z d. Neckarz. Uczęszczał do gimnazjum w Lubaczowie. Był aktywnym członkiem ZHP. W okresie okupacji niemieckiej od 1942 czynny w konspiracji AK. Od 14 XII 1942 organizator i d-ca Placówki AK nr 11 Lubaczów, która organizacyjnie wchodziła w skład Obwodu AK Jarosław. Od 01 I 1944 do 01 V 1944 był k-dtem Obwodu AK Lubaczów, który organizacyjnie wchodzi w skład Inspektoratu Rejonowego AK Rawa Ruska – Okręg Lwów AK. Po wejściu wojsk sowieckich na teren obwodu ukrywa się. Od jesieni 1945 działa w konspiracji WiN. Organizator i kierownik Rady Powiatowej WiN Lubaczów, która organizacyjnie podlega kierownikowi Rejonu Wschodniego WiN /Przemyśl/. W VIII 1947 funkcje kierownika Rady przekazał Zbigniewowi Argasińskiemu „Wiesław” i wyjechał do Krakowa, gdzie zamieszkał przy ul. 3 Maja 5. Podejmuje studia na Wydziale Matematycznym UJ.
    27 IV 1949 zatrzymany w Krakowie przez funkcj. WUBP Kraków i uwięziony. Po kilku dniach przewieziony do aresztu WUBP w Rzeszowie. Postanowienie o zastosowaniu wobec niego tymczasowego aresztowania wydała z datą 29 IV 1949 WPR Rzeszów, syg. akt Pr 361/49. Przeszedł ciężkie śledztwo prowadzone przez funkcj. WUBP Rzeszów i PUBP Lubaczów.
    Wyrokiem WSR Rzeszów z dnia 05 X 1949, sygnatura akt Sr. 602/49 został skazany na karę 15 lat więzienia z art. 86 § 2 KKWP. Więziony po procesie w ZK Przemyśl. W wyniku apelacji NSW Warszawie przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia. Ponownie sądzony przez WSR Rzeszów zostaje w dniu 24 I 1950 skazany z art. 81 § 2 KKWP na łączną karę 15 lat więzienia. Na polecenie PUBP Lubaczów z dnia 18 VII 1950 zostaje przetransportowany z więzienia w Przemyślu do CWK Wronki i tu osadzony 17 VIII 1950. Początek wykonania kary 29 IV 1949 zaś upływ kary 29 IV 1964. W dniu 13 II 1954 wywieziony z CWK Wronki do CWK w Rawiczu. Na mocy amnestii z XI 1952 karę mu złagodzono do lat 10. Początek wykonania kary 29 IV 1949 zaś upływ kary 29 IV 1959. Postanowieniem Prokuratury Wojskowej w Poznaniu w sprawie Sr. 602/49 z 03 V 1956 na podstawie amnestii z 27 IV 1956 pozostałą do odbycia karę warunkowo mu zawieszono. Zwolniony z CWK Rawicz 5 V 1956. Po odzyskaniu wolności powraca do Krakowa, gdzie kontynuuje studia wyższe. Ukończył studia na Wydziale Filologii Germańskiej. Przez wiele lat był jeszcze inwigilowany przez SB i pozostawał w zainteresowaniu operacyjnym do lat osiemdziesiątych.
    Pracował jako nauczyciel germanistyki do czasu przejścia na emeryturę w latach osiemdziesiątych.
    Mieszka w Lubaczowie. /2002/
     
    G. Ostasz. Zrzeszenie WiN. Okręg WiN Rzeszów. Rzeszów 2000; T. Balbus – Z. Nawrocki. Rozpracowanie i likwidacja Rzeszowskiego Wydziału WiN w dokumentach UB /1945-1949/; J. Węgierski. Obsada osobowa Lwowskiego Obszaru SZP-ZWZ-AK-NIE w latach 1939-1945. Kraków 2000; Księga ewidencyjna więźniów CWK Wronki nr II/963/50 i CWK Wronki /główna /nr 2938/51-52 i CWK Rawicz nr 404/54; Z. Zblewski. Okręg Krakowski Zrzeszenia WiN 1945-1948. Kraków 2005; A. Zagórski. Schemat organizacyjny Okręgu WiN Rzeszów 1945-1947. Próba rekonstrukcji. ZH WiN nr 6 z 1996 

     
    Zawiła Zbigniew [192o—1985], plut. pchor. rez. piech. WP [1939], w konspiracji ZWZ/AK, działacz WiN, ps. „Dulęba”,„Orlik”,„Rawa”, „Salwa”, „Żbik”. Więzień polityczny PRL.
    Kmdt Obwodu AK Przemyśl IX –IX 1944. Okręg Kraków ZWZ/AK.
     
     Ur. 21 IX 1920 w Nowym Sączu. Syn Stanisława i Marii z d. Nader. W VI 1938 ukończył w Nowym Sączu gimnazjum starego typu, gdzie zdał maturę. We IX 1938 ochotniczo wstępuje do WP i odbywa służbę wojskową na Dywizyjnym Kursie dla Podchorążych Rezerwy Piechoty przy 4 psp w Cieszynie, który ukończył w VII 1939 w stopniu tytularnego plut. podch. rez. piechoty z przydziałem mobilizacyjnym do 1 psp w Nowym Sączu. Kampanie wrześniową 1939 odbył w szeregach 1 psp.
    Podczas okupacji niemieckiej czynny od 1941 w konspiracji niepodległościowej ZWZ na terenie Nowego Sącza. Zagrożony aresztowaniem wyjechał do Przemyśla, gdzie od 1942 działa w AK na terenie Obwodu AK Przemyśl. Od jesieni 1942 żołnierz „Kedywu” w Ośrodku Dywersji AK Przemyśl. Uczestnik akcji uwolnienia w nocy z 5/6 VIII 1943 polskich więźniów z więzienia w Jaśle. Od XII 1943 oficer dywersji Inspektoratu Rejonowego AK Przemyśl. Awansowany do stopnia ppor. rez. 11 XI 1943. W IV 1944 mianowany k-dtem Obwodu AK Przemyśl. Odbudowywał struktury obwodowe AK na podległym terenie po masowych aresztowaniach dokonanych przez Niemców w wyniku, czego rozbita zostaje siatka konspiracyjna na tym terenie. Zorganizował także sztab obwodu. Po wejściu w VIII 1944 wojsk sowieckich pozostaje w konspiracji. 11 XI 1944 awansowany do stopnia por. rez. We IX 1944 przekazał funkcję k-dta obwodu J. Rudakowi „Slogan”. Przeniesiony na stanowisko szefa referatu KIP w sztabie Inspektoratu AK Przemyśl. Prowadził aktywną działalność na odcinku propagandy. Po rozwiązaniu AK 19 I 1945 działa w strukturach konspiracji poakowskiej NIE/DSZ. Zagrożony aresztowaniem wyjechał w VII 1945 do Krakowa i zamieszkał u swoich rodziców przy ul. Łobzowskiej 46/10. Podejmuje studia na Wydziale Prawa UJ. Od XI 1945 podejmuje działalność konspiracyjna w WiN. Od jesieni 1945 z-ca prezesa Okręgu WiN Kraków. Jednocześnie w okresie II-IV 1946 kierował komórką organizacyjna okręgu. Od V 1946 kierownik komórki propagandy. Formalnie funkcje pełnił do X 1947.
    W końcu VIII 1946 otrzymuje kilkutygodniowy urlop w celu przygotowania się do sesji egzaminacyjnej na Wydziale Prawa UJ. Po jego zakończeniu w X 1946 nie podjął już aktywnej działalności konspiracyjnej. W połowie XI 1946 zawarł związek małżeński z studentką Akademii Handlowej Joanną Burakowską z Przemyśla i wkrótce wyjechał z nią i jej rodzicami do Krapkowic k/Opola, gdzie zamieszkał przy ul. Kozielskiej 10. Zatrudnił się jako sekretarz w miejscowej Spółdzielni „Samopomoc Chłopska”. W następnych miesiącach utrzymywał kontakt z kierownictwem okręgu WiN w Krakowie za pośrednictwem b. łączniczki Obwodu AK Przemyśl, potem kierowniczki kolportażu i Opieki Społecznej w Radzie WiN Przemyśl Emilii Wajdy „Wrzos”, „Kapralik”, którą w końcu 1946 sprowadził do Krapkowic i zatrudnionej także w spółdzielni „Samopomocy Chłopskiej”.
    W 1947 nadal utrzymywał kontakty z J. Petriczek – p. o kierownikiem okręgu oraz z M. Huchlą. Brał udział w spotkaniach organizacyjnych. Jednak ze względu na jego sytuację rodzinną i zamieszkanie w Krapkowicach nie angażował się zbytnio w działalności konspiracyjnej a jesienią 1947 zaprzestał działalności. W 1948 pracował jako buchalter w miejscowej spółdzielni „SCH”.
    04 V 1948 został zatrzymany przez funkcj. UB i przewieziony do aresztu WUBP w Krakowie. Postanowienie o zastosowaniu wobec niego tymczasowego aresztowania wydała z datą 08 V 1948 WPR Kraków pod zarzutem przynależności do nielegalnej organizacji WiN. Przeszedł ciężkie śledztwo.
    Wyrokiem WSR Kraków, sygnatura akt Sr. 631/40 z dnia 28 VII 1948 został skazany na karę 7 lat więzienia z art. 86 § 2 KKWP oraz pozbawienie praw na lat 5. Po uprawomocnieniu się wyroku przetransportowany z więzienia Kraków – Montelupich do CWK w Rawiczu i tu osadzony 12 XI 1949. Początek wykonania kary 04 V 1948 zaś upływ kary 04 V 1955. Zwolniony z więzienia w Rawiczu po odbyciu całej orzeczonej przez WSR Kraków kary w dniu 04 V 1955. Po odzyskaniu wolności powrócił do Krapkowic, skąd wyjechał do Cieplic k/Jeleniej Góry, gdzie osiadł na stałe przy ul. Pionierskiej 3/2. Przez wiele lat pracował jako księgowy w Rolniczym Zespole Spółdzielczym Cieplice.
    Zmarł w Cieplicach – Zdroju 14 VII 1985.
    Żonaty od XI 1946 z Joanna Burakowską.
    Odznaczony; KW.
     
    S. Piwowarski. Okręg Krakowski SZP-ZWZ-AK 1939-1945. Kraków 1994; A. Zagórski. Okręg AK Kraków /w:/ AK-rozwój organizacyjny. W-wa 1996; S. Głąb. Charakterystyka nr 200. Okręg AK/NIE/DSZ/WiN Kraków. IPN Kraków kr 075 , kwestionariusz osobowy; Z. Zblewski. Okręg Krakowski Zrzeszenia WiN 1945-1948. Kraków 2005; Księga Ewidencyjna więźniów CWK Rawicz z 1949; Informacja z USC Jelenia Góra.

     
    Zdziebło - Danowski Dominik [1914-1962], ekonomista, ppor. rez. piech. [1939], w ZWZ/AK, por./kpt., ps. „Kordian”, „Ryś”, „Zaremba” vel Zbigniew Danowski.
    Kmdt II Odcinka w Obwodzie Kraków – Miasto VIII 1944- I 1945.
     Ur. 31 VII 1914 w Pochwaciu /obecnie Jastrzębie Zdrój/w rodzinie chłopskiej. Syn Karola i Florentyny z d. Kocur. Po ukończeniu szkoły powszechnej uczy się w gimnazjum w Rybniku, gdzie w 1933 otrzymał świadectwo dojrzałości. Od jesieni 1933 studiuje w Akademii Handlowej w Krakowie. W okresie studiów 1936-1937 odbył służbę wojskową na Dywizyjnym Kursie Podchorążych Rezerwy Piechoty 30 DP przy 82 pp w Brześciu n/Bugiem.
    Po ukończeniu studiów pracuje we „Wspólnocie Interesów” w Katowicach. Zmobilizowany 17 VIII 1939 do WP i wcielony do 183 pp rez. dowodzonego przez ppłk. W. Seweryna na stanowisko d-cy plut. Awansowany do stopnia ppor. rez. 1 IX 1939. Kampanię wrześniową 1939 odbył w SGO „Polesie” gen. F. Kleeberga. Walczył pod Kockiem 1 – 5 X 1939. Po kapitulacji od 7 X 1939 przebywa w przejściowym obozie jenieckim w Jędrzejowie. W końcu X 1939 z grupie oficerów zbiegł z obozu. Początkowo ukrywa się w domu rodziców swoich rodziców w Pochwaciu. Zagrożony aresztowaniem wyjechał w XI 1939 do Krakowa. Początkowo działa w konspiracyjnej organizacji kierowanej przez płk A. Eplera i ppłk W. Seweryna. Po włączeniu tej organizacji do ZWZ w III 1940 zostaje zaprzysiężonym żołnierzem ZWZ. Mianowany d-cą Pododcinka B w Odcinku II Obwodu ZWZ Kraków-miasto. Zagrożony aresztowaniem w XII 1941 opuścił Kraków, do którego powrócił w VI 1942. Nadal prowadzi działalność konspiracyjną na terenie II Odcinka K. O. K Kraków Miasto. Organizuje na terenie Pododcinka B oddział o sile Batalionu krypt. „ Żelbet” przeznaczony do przyszłych działań powstańczych. Zgrupowanie Żelbet” prowadziło działania przeciwko okupantowi m.in. likwidowanie okrutnych hitlerowców, akcje na posterunki policji i żandarmerii oraz urzędy administracji niemieckiej oraz likwidacje agentów i kolaborantów. 30 III 1944 awansowany do stopnia por. rez. piechoty. Ponieważ miał chciał zrealizować swoją koncepcję o rozbudowie „Żelbetu” na terenie całego Odcinka II popadł w konflikt z kmdt II Odcinka kpt. sł. st. Karolem Piskorzem „Ścigaj”, który był przeciwny szybkiej rozbudowie oddziałów „Żelbetu” z powodu zagrożenia dekonspiracją. W związku z przygotowaniami do akcji „Burza” na terenie Krakowa z rozkazu k-dta Inspektoratu AK Kraków mjr./ppłk dypl. Wojciecha Waydy „Odwet” w V 1944 przeprowadzono reorganizację struktur AK w Krakowie. W miejsce Odcinków utworzono obwody miejskie. Odcinek II został przekształcony w Obwód Kraków Zachód krypt. „Żelbet”. Po odwołaniu kpt. K. Piskorza „Ścigaj” z funkcji i przeniesieniu go do dyspozycji inspektoratu nowym k-dtem Obwodu Kraków –Zachód zostaje mianowany por./kpt. rez. Dominik Ździebło „Kordian”, który dowodzi całokształtem działań zbrojnych przeciwko Niemcom na podległym terenie. Brał udział w akcji ewakuacji zdekonspirowanej wytwórni stenów z ul. Mogileńskiej w Krakowie. 29 XI 1944 dowodził na Kotoniu oddz. AK w walce z przeciwpartyzancką obławą. 12 XII 1944 rozwiązał w rejonie Babiej Góry dowodzone przez siebie Partyzanckie Zgrupowanie „Żelbet”. Po rozwiązaniu AK ukrywał się w Krakowie. Działał w konspiracyjnej grupie płk F. Faixa. Ścigany przez NKWD i UB. We IX 1945 ujawnił się w Krakowie przez Komisją Likwidacyjną ds. AK. Zweryfikowany wówczas w stopniu mjr rez. W dniu 14 X 1945 wraz z grupą oficerów AK m.in. ppłk F. Rekruckim, mjr J. Badach-Rogowskim , płk F. Faixem brał udział w spotkaniu z B. Bierutem w sprawie amnestii dla żołnierz AK. Od 1946 pracował jako pełnomocnik ds. organizowania ośrodków kulturalnych na Opolszczyźnie, a potem w Spółdzielni „Społem” w Katowicach. Nękany przez UB. Zmienił urzędowo nazwisko na Dominik Ździebło-Danowski. W dniu 2 II 1949 aresztowany przez ekipę funkcj. WUBP Katowice pod zarzutem prowadzenia działalności antykomunistycznej. W trakcie przesłuchań w WUPB w Krakowie był bity. Następnie po kilku dniach przewieziony na dalsze śledztwo do lochów MBP w Warszawie. Postanowienie o zastosowaniu wobec niego tymczasowego aresztowania wydała z datą 14 II 1949 Naczelna Prokuratura Wojskowa w Warszawie, sygnatura akt VI Pn II/237/49.
    Przez okres 4 lat przebywania w więzieniu był poddawany torturom fizycznym i psychicznym. W  dniu 16 XI 1953 jego sprawę przekazano do WSR Warszawa. Był sądzony w tzw. sprawie kierownictwa konspiracji cywilnej wraz z płk Janem Mazurkiewiczem „Radosław” płk Janem Gorazdowskim „Wolański” i płk dypl. Kazimierzem Plutą – Czechowskim „Kuczaba”. Wyrokiem WSR Warszawa sygnatura akt Sr. Nr 618/53 z 07 XII 1953 został skazany na karę 13 lat wiezienia z art. 86§ 1 i 2 KKWP w tym kary dodatkowe; pozbawienie praw publicznych i obywatelski praw honorowych na lat 8, przepadek mienia na rzecz Skarbu Państwa. Skazany przez WSR w składzie ppłk Mieczysław Widaj /znany sądowy kat żołnierzy konspiracji, b. oficer AK./ jako przewodniczący, mjr Jerzy Drohomirecki, kpt. Jan Paramonow. Oskarżał ppłk Henryk Ligęza
    Po procesie więziony w więzieniu Warszawa I /Mokotów/, skąd go przetransportowano do Centralnego Więzienia Karnego we Wronkach i tu osadzono 7 I 1954. W dniu 14 XII 1954 na polecenie MBP został przewieziony do wiezienia Warszawa I. W dniu 13 XII 1955 NSW w Warszawie wydaje postanowienie o uchyleniu wyroku wydanego przez WSR Warszawa 7 XII 1953. Zwolniony z więzienia 30 III 1956 w ciężkim stanie zdrowia. Po powrocie do Katowic zamieszkał przy ul. Kopernika 13. Po podleczeniu zdrowia podjął pracę zawodową jako urzędnik w Ministerstwie Górnictwa w Katowicach. Zmarł na atak serca 13 I 1962 w Katowicach. Żona Helena Antonina z d. Klimas.
    Odznaczony: VM kl. 5, KW, ZKZ z M.

    Księga ewidencyjna więźniów CWK Wronki nr 11/54; USC Katowice. Skrócony akt zgonu nr 96/1962/I; T. Łaszczewski. Biogram D. ŻD /w:/MSBUDN 1939-1956, t. 6. Kraków 2000 /tam pozostała bibliografia/


    Zieliński Bohdan [1906-2001], oficer dypl. art. kpt.[1938], żołnierz ZWZ/AK, mjr/ppłk, dypl. ps. „Legus”, „Tytus”, „Wesołowski” vel Bohdan Wojniłowicz, Andrzej Roguski
    Ur. 14 II 1906 w Lublinie, syn Bolesława i Marii z d. Kołodziejczyk. W 1924 po ukończeniu gimnazjum i zdaniu matury odbywał nowicjat u oo. Kamedułów na Bielanach w Krakowie. W 1925 zgłasza się na ochotnika do Szkoły Podchorążych Piechoty w Warszawie. Po przeszkoleniu unitarnym od X 1926 do VIII 1928 w Oficerskiej Szkole Artylerii w Toruniu. Promowany na stopień ppor. sł. st. art. 15 VIII 1928 z przydziałem na stanowisko d-cy plutonu w 3 pal w Zamościu. Do stopnia por. awansowany 1 I 1932. Następnie d-ca baterii w 3 pal. W latach XI 1936- X1938 studiował w Wyższej Szkole Wojennej w Warszawie uzyskując tytuł oficera dyplomowanego. Awansowany do stopnia kpt. sł. st. art. 19 III 1938.  Po ukończeniu WSWoj. oficer sztabu 21 Dywizji Piechoty Górskiej w Bielsku. W kampanii wrześniowej 1939 szef sztabu 1 Brygady Górskiej KOP. Podczas walk z Niemcami w rejonie Chełma na Lubelszczyźnie dostał się do niewoli niemieckiej, skąd po kilku dniach udało mu się zbiec. Przebywał w Lublinie, gdzie podejmuje działalność konspiracyjną w SZP. Aresztowany 9 XI1939 przez gestapo i umieszczony w jenieckim obozie przejściowym w Radomiu, skąd w połowie XI 1939 zbiegł i następnie przedostał się do Krakowa. Od końca XI 1939 działała w strukturach SZP na terenie Krakowa. W 1940  z polecenia płk t. Komorowskiego organizował Komendę Obszaru Krakowsko-Ślaskiego ZWZ z siedzibą w Krakowie w której pełnił funkcję szefa Oddziału III. Po aresztowaniach w Krakowie dokonywanych przez gestapo wśród żołnierzy ZWZ organizował wyjazd do Warszawy gen. T. Komorowskiego, z którym wyjechał do Warszawy. Początkowo oficer do zleceń gen. T. Komorowskiego. Od IX 1941 z-ca szefa od II 1944 szef Biura Studiów Wojskowych Oddziału II KG ZWZ/AK. Brał udział w Powstaniu Warszawskim w I rzucie KG AK na stanowisku oficera do zleceń Dowódcy AK. P{o upadku Powstania nie poszedł do niewoli. Przedostał się w rejon Częstochowy, gdzie spotkał się z gen. L. Okulickim, któremu pomagał przy odbudowie struktur AK. Mianowany wówczas szefem II Oddziału KG AK. Po rozwiązaniu 19 I 1945 nadal działa w strukturach poakowskiej konspiracji. Przekazywał T. Jachimkowi – szefowi wywiadu KG DSZ raporty wywiadowcze dot. działalności władz administracyjnych. W ostatnich dniach V 1945 spotkał się z Delegatem DSZ na Kraj płk dypl. J., Rzepeckim, który mianował go szefem akcji „Ż” KG DSZ, której zadaniem było prowadzenie wywiadu w szeregach WP.W VIII 1945 ujawnił się. Następnie służy w WP w centrum Wyszkolenia Piechoty w Rembertowie. W IV 1946 zdemobilizowany. Podejmuje pracę w firmie rybackiej „Polaris” w Gdyni. Od 1947 dyrektor Centrali Rybnej w Krakowie. 18 III 1949 zatrzymany w Krakowie przez funkcj. UB i uwięziony. Po wstępnych przesłuchaniach w Krakowie przewieziony do więzienia MBP w Warszawie. Postanowienie o zastosowaniu wobec niego tymczasowego aresztowania wydała z datą 24 III 1949 Naczelna Prokuratura Wojskowa w Warszawie, sygn. akt Pn 305/49. Po długim i ciężkim śledztwie zostaje wyrokiem WSR Warszawa z dnia 26 XII 1951 na 7 lat wiezienia. Po rewizji na wniosek prokuratora zostaje ponownie sądzony. Skazany 19 XII 1951 przez WSR Warszawa, sygn. akt Sr. 1009/49 na karę 10 lat więzienia. Po procesie więziony w ZK Warszawa-Mokotów, skąd został przewieziony do Centralnego Więzienia Karnego w Rawiczu i tu osadzony 29 II 1952 o godz. 8.00. Początek wykonania kary 18 III 1949, upływ kary 18 III 1959. Z CWK Rawicz wywieziony 14 IV 1954 do ZK Police. Zwolniony warunkowo z więzienia 18 III 1955 po odbyciu kary 6 lat więzienia. Po zwolnieniu z więzienia zamieszkał Krakowie. W 1956 zostaje w pełni zrehabilitowany. Do czasu przejścia na emeryturę w 1974 pracował w Biurze Projektów Przemysłu Cementowego i Wapienniczego w Krakowie. Od 1989 prezes Stowarzyszenia Żołnierzy AK, AK od 1991 honorowy prezes Rady Naczelnej ŚZŻAK. 14 III 1992 mianowany przez prezydenta L. Wałęsę gen. brygady.
    Odznaczony: odznaczony VMkl.5, KW 4x, KAK, Krzyżem Powstania Warszawskiego, Medalem za Wojnę 1939.
    Zmarł w Krakowie 21 V 2001. Pochowany na cmentarzu parafialnym w Raciborowicach k/Krakowa.

    J. Łukasiak. Szkoła Podchorążych Artylerii w Toruniu 1923-1939. Pruszków 2000; Rocznik oficerski 1932; R. Rybka – K. Stepan. Rocznik oficerski 1939; M. Ney-Krwawicz. Komenda Główna AK 1939-1945. W-wa 1990; Księga ewidencyjna więźniów CWK Rawicz nr  42/52.


    Zieliński Tadeusz Wolfgang [1898-1992], oficer sł. st. piechoty WP, kpt. [1936], w konspiracji ZWZ/AK/NOW/NSZ, mjr [1943],ppłk [1945], ps. „Bończa”, „Dionizy”, „Dyzma”, „ Ryszard”, „Stanisław”,„Wujek”, „Zielonka” vel Stanisław Uherski, vel Ryszard Winiarski.
    Kmdt Obwodu ZWZ Hrubieszów VIII – X 1940. Okręg ZWZ Lublin.
     Ur. 30 X 1898 w Winiarach pow. Grójec. Syn Waleriana i Czesławy z d.. Tomaszewska. Pochodził z rodziny ziemiańskiej o tradycjach patriotyczno-niepodległościowych. W latach 1905-1908 uczył się prowadzących w Grodnie tajne nauczanie księży. Od 1908 uczeń VII Gimnazjum Filologicznego w Warszawie, gdzie w 1917 zdał maturę. W XI 1917 wstępuje do Polskiej siły Zbrojnej /PSZ/. Od 10 II 1918 do o9 XI 1918 w Szkole Podchorążych Piechoty w Ostrowi Maz. - Komorowie. Był uczniem klasy „D”, której d-cą był por. M. Porwit. W XI 1918 jako podchorąży brał udział w rozbrajaniu Niemców w Warszawie. Od końca XI 1918 do II 1919 przebywał na kursie unifikacyjnym dla oficerów z dawnych armii zaborczych w Dęblinie. Po ukończeniu kursu awansowany 15 II 1919 do stopnia ppor. sł. st. piechoty WP. Po ukończeniu kursu powraca do swego macierzystego pułku przemianowanego w końcu II 1918 na 7 pp Leg., gdzie pełni funkcję d-cy plutonu. W latach 1919-1920 bierze udział w szeregach 7 pp Leg. w wojnie polsko-ukraińskiej, potem w wojnie z bolszewikami. Walczy m. in. na froncie litewskim i nad Berezyną, gdzie dowodzi kompanią. Awansowany 1 VII 1920 do stopnia por. sł. st. piechoty. Po wojnie pozostaje w służbie wojskowej i nadal służy w 7 pp Leg. Zweryfikowany przez MSWoj. w 1923 w stopniu por. sł. st. z starszeństwem 1 VI 1919. Jego negatywny stosunek do przewrotu majowego w 1926 spowodował zahamowanie kariery wojskowej. Przez wiele lat wzorowej służby wojskowej był pomijany w awansach. W 1927 na własna prośbę przeniesiony do korpusu Ochrony Pogranicza i skierowany na Kresy Wschodnie. Pełni służbę na Polesiu, potem w Baonie KOP „Ostróg” stacjonującym w m. Ostróg pow. Zdołbunów woj. wołyńskie. W 1934 przeniesiony do 5 psp w Przemyślu na stanowisko d-cy kompanii. Do stopnia kpt. sł. st. awansowany 1 I 1936. w 1936 przeniesiony do 2 psp w Sanoku , gdzie dowodzi kompanią oraz k-dtem PW i WF przy 2 psp w Sanoku. W 1938 przeniesiono go do 44 pp w Równem, objął stanowisko d-cy kompanii gospodarczej i taborów. Podczas służby za zgodą gen. J. Głuchowskiego – d-cy DOK Przemyśl i późniejszego wiceministra MSWoj. pełnił wiele funkcji społecznych. Otaczał opieką kościoły kresowe. Współpracował wówczas z ks. Bp. A. Szelążkiem i dziekanatami w Równem i Ostrogu. Przyczynił się w znacznym stopniu do budowy kościoła w Bóbrce. Uczestniczył w akcjach udzielania pomocy bezrobotnym i akcjach dożywiania dzieci z ubogich rodzin. Działa w Towarzystwie Rozwoju Ziem Wschodnich. Po mobilizacji w VIII 1939 przydzielony do Ośrodka Zapasowego 13 DP, gdzie miał przeprowadzać szkolenie oficerów rezerwy. Po napaści Niemców na Polskę 1 IX 1939 przebywał w garnizonie w Równem. Po napaści wojsk sowieckich na Polskę 17 IX 1939 wydostał się z Równego i uniknął niewoli sowieckiej. Przedostaje się na Lubelszczyznę i zatrzymał się u swej siostry w Hrubieszowie. W X 1939 rozpoczął działalność konspiracyjną. Tworzy w Hrubieszowie i okolicach siatkę konspiracyjną organizacji wojskowej, którą w XII 1939 włączył do organizacji „Armia Narodowa” /AN/ dowodzonej przez kpt. M. Orzechowskiego. Pełnił wówczas funkcję k-dta GO „Hrubieszów” AN. W III 1940 AN zostaje scalona z ZWZ. Do VIII 1940 pełni funkcję z-cy k-dta Obwodu ZWZ Hrubieszów, potem od VIII – do X 1940 k-dt obwodu. Zagrożony aresztowaniem w X1940 wyjechał do Lublina, gdzie pełni funkcję oficera dyspozycyjnego w sztabie K. O ZWZ Lublin. W IV 1941 skierowany na stanowisko k-dta Obwodu ZWZ Biała Podlaska, skąd go przeniesiono na stanowisko k-dta Obwodu ZWZ/AK Janów Lubelski. Wiosną 1942 w wyniku masowych aresztowań przeprowadzonych przez Niemców wśród żołnierzy konspiracji doszło do utraty łączności i wszelkich kontaktów z K. O AK Lublin. Po bezskutecznych próbach nawiązania kontaktów z przełożonymi, nie chcąc być bezczynnym związał się z siatką konspiracyjna NOW. Początkowo k-dt Obwodu NOW Krasnystaw, a od jesieni 1942 po rozłamie w NOW znalazł się w szeregach NSZ. Od jesieni 1942 k-dt powiatowy NSZ nr 3 Chełm. Podległy mu teren należał do najsilniejszych organizacyjnie w Okręgu Lubelskim NSZ. Rozkazem KG NSZ z 1 VII 1944 awansowany do stopnia mjr-a sł. st. z starszeństwem 15 VIII 1943. 07 III 1944 NSZ podpisały umowę scaleniową z AK. Na mocy rozkazu KG NSZ podporządkował obwód nr 3 Chełm NSZ Armii Krajowej. Od tego czasu używano nazwy AK-komenda powiatu nr 3 NSZ. W okresie „Burzy” kierował akcjami zbrojnymi przeciwko siłom niemieckim na podległym terenie. Nie godził się na koncepcję współpracy z bolszewikami i ujawnieniem się. Po wejściu A. Cz. na teren jego działalności pozostaje w konspiracji antykomunistycznej. Jednak liczne aresztowania przeprowadzone przez UB i NKWD spowodowały organizacyjny chaos i wymusiło przejście do głębszej konspiracji. Rozkazem nr 24 K. O III NSZ-AK z 5 IX 1944 został wyznaczony na stanowisko inspektora Inspektoratu „A” NSZ w skład, którego weszły powiaty: Chełm, Krasnystaw i Lubartów. Po rozbiciu w XII 1944 sztabu Okręgu Lublin NSZ przez NKWD /UB stanął na czele nowej komendy okręgu, którą tworzył we niezwykle trudnych warunkach. Brak łączności z KG NSZ spowodował utworzenie tymczasowej Rady Narodowej Politycznej Ziem Wschodnich. 06 II 1945 awansowany do stopnia ppłk-a sł. st. i oficjalnie mianowany k-dtem Okręgu NSZ Lublin. Jednocześnie k-dt Ziem Wschodnich NSZ. Po rozwiązaniu 06 VII 1945 k-dy ZW NSZ wszedł z podległa strukturą w skład nowoutworzonej organizacji antykomunistycznej Narodowe Zjednoczenie Wojskowe /NZW/, gdzie objął funkcję k-dta Obszaru nr II NZW. Organizacyjnie podlegały mu okręgi NZW: Podlasie, Lublin i Rzeszów. Na początku 1946 tropiony przez agentów UB wyjechał z terenu Lublina do Warszawy, gdzie zamieszkał na stałe. Podjął pracę zawodową jako urzędnik. 18 III 1946 zatrzymany przy ul. Małej 13/1 w Warszawie przez funkcj. MBP. Uwięziony w więzieniu MBP w Warszawie, gdzie go poddawano wielogodzinnym przesłuchaniom w trakcie przesłuchań proponowano mu w zamian za ujawnienie okręgu NSZ Lublin wolność i pracę w MBP. Po odmowie metody zaostrzono.
    Postanowienie o zastosowaniu wobec niego tymczasowego aresztowania wydała z datą 12 IV 1946 Naczelna Prokuratura Wojskowa w Warszawie. Po półtora rocznym śledztwie sprawę przekazano do WSR w Warszawie. Wyrokiem WSR Warszawa sygnatura akt Sr 1105/47 z dnia 03 XI 1947 został skazany na karę śmierci i pozbawiony wszelkich praw na zawsze oraz przepadek całego mienia. Na mocy amnestii z 22 II 1947 karę śmierci zamieniono mu na karę 15 lat więzienia. Skazany przez WSR Warszawa w składzie: przewodniczący mjr Roman Abramowicz, ławnicy: por. Kazimierz Adamczewski i por. Marian Wicha. Oskarżał prokurator mjr Zenon Rychli. Sądzony w jednej sprawie z por. Leszkiem Roszkowskim, kpt. Tadeuszem Zawadzińskim i kpt. J. Morawcem. Po procesie więziony w ZK Warszawa – Mokotów, skąd został przetransportowany do CWK we Wronkach, gdzie jako wróg demokracji ludowej zaliczony został do grupy więźniów antypaństwowych więzionych w najgorszych warunkach. 17 II 1955 przetransportowany z CWK Wronki do CWK w Rawiczu, skąd go przewieziono 16 V 1955 do więzienia Warszawa I /Mokotów/ do dyspozycji MBP.
    Postanowieniem NSW w Warszawie z 26 X 1955 udzielono mu przerwy rocznej w odbywaniu kary ze względu na chorobę nowotworową od 28 X 1955 do 28 X 1956. Zwolniony 28 X 1955 z ZK w Warszawie. W wyniku starań w X 1956 postanowieniem NSW w Warszawie na podstawie amnestii z 27 IV 1956 darowano mu pozostałą do odbycia część kary. Do więzienia już nie powrócił.
    Po podleczeniu utraconego w więzieniach zdrowia podjął prace w ZZG „INCO”. W latach 1957-67 dokształcał się. Ukończył w tym czasie dwuletnie studium Kulturalno-Oświatowe i, kurs ogrodniczy w Poznaniu, a w Warszawie kurs Ekonomiki Przemysłu. Przez półtora roku studiował także zaocznie prawo na UW we Wrocławiu. W latach sześćdziesiątych przeszedł na emeryturę. Mieszkał w Poznaniu. Był inwigilowany i nękany przez SB, często wzywany na przesłuchania. W 1982 funkcj. SB przeprowadzili w jego poznańskim mieszkaniu rewizję. W 1992 doznał zawału serca. Wówczas przeprowadza się z żoną do córki Sławy zamieszkałej w Podkowie Leśnej, gdzie zmarł 11 I 1992. Pochowany na cmentarzu w Brwinowie.
    Odznaczony: KN,KW, Medalem Wojska oraz pośmiertnie Krzyżem Narodowego Czynu Zbrojnego /1993/
    Żonaty z Zofią Zielińską z d. n/n, miał córkę Sławę.

    Roczniki oficerskie MSWoj. 1924,1928,1932; R. Rybka – K. Stepan. Awanse oficerskie w WP 1935-1939. Kraków 2003; KOP 1924-1939. W-wa – Pułtusk 2001; I. Caban. Ludzie Lubelskiego Okręgu AK. Lublin 1995; I. Caban. Okręg AK Lublin. Lublin 1996; Z. Siemaszko. NSZ. Londyn 1996; Franciszek. Zaborski. Płk Tadeusz Zielińską „Wujek”. Biuletyn NSZ „Szczerbiec” nr 3/1992; L. Żebrowski. NSZ. Dokumenty, struktury, personalia. Warszawa 1994; S. Żochowski. O NSZ. Lublin 1994; L. Żebrowski. Płk Tadeusz Zielińską. Z żałobnej karty. Dziennik WP „Polska Zbrojna” bdw; Księga ewidencyjna więźniów CWK Wronki 1955; Księga ewidencyjna więźniów CWK Rawicz z 1955; T. Łaszczewski. Biogram TZ /w: MSBUDN 1939-1956, t. 10. Kraków 2004.


    Zientarski Jan [1894-1982], legionista, oficer sł. st. piech. WP, płk [1932], w konspiracji ZWZ/AK, ps. „Czarny”,„Ein”, „Inżynier”, „Kujawiak”, „Liziński”, „Mieczysław”, „Podkowa” vel Jan Racięski, vel Stanisław Zalesiński. Więzień polityczny PRL.
    Kmdt Okręgu AK/NIE/DSZ Radom – Kielce V 1944 – VI 1945.
    Ur. 24 X 1894 w Niegradowie, syn Jakuba /pracownika kolei/ i Zofii z d. Pytlińskiej. Od1901 uczęszczał do szkoły ludowej w Niegradowie, potem do 1906 uczył się w prywatnej szkole powszechnej Borowskiego w Sosnowcu. W latach 1906-1913 uczęszczał do szkoły handlowej w Sosnowcu, gdzie zdał w 1914 egzamin maturalny. Od 1910 działa w organizacji Młodzież Postępowo-Niepodległościowa, związanej z ruchem „zarzewiackim”. W 1911 bierze udział jako delegat grupy w zjeździe młodzieży niepodległościowej w Krakowie, gdzie wstąpił do Polskich Drużyn Strzeleckich. W I 1913 przechodzi do Związku Strzeleckiego i mianowany przez płk-a Zygmunta Kuczyńskiego Komendantem ZS w Sosnowcu. Zorganizował oddział strzelecki. Brał udział w ćwiczeniach wojskowych, przerzucie prasy konspiracyjnej z Galicji do zaboru rosyjskiego oraz w kolportażu prasy na tym terenie. W VII 1913 ukończył kurs dla młodszych dowódców w Stróży i został przyjęty do Związku Walki Czynnej. 23 VIII 1914 na czele zmobilizowanego w Sosnowcu oddziału ZS w sile 50 ludzi dołączył w Kielcach do grupy strzeleckiej Józefa Piłsudskiego. Przydzielony do baonu zapasowego grupy. W końcu IX 1914 skierowany do Wadowic, gdzie 01 X 1914 objął dowództwo plutonu w 9 kompanii 3 baonu 3 pp. Jesienią 1914 wraz z 3 pp zostaje przeniesiony do utworzonej II Brygady Legionów w składzie, której uczestniczy w walkach na froncie wschodnim. W X 1915 mianowany chorążym, a w IV 1916 ppor. Brał udział w bitwie pod Mołotkowem i Rafajłową na froncie karpackim, potem nad Styrem, gdzie 21 VI 196 został pod Gruziatynem ranny w rękę. Do 01 I 1917 przebywa na leczeniu. Od tego czasu cierpiał na lekki niedowład prawej ręki. W 1917 ukończył kurs oficerski. Następnie d-ca 12 kompanii 2 pp II Brygady Legionów. Od V-VII 1917 przebywał na kursie szkoleniowym. W okresie kryzysu przysięgowego od VII 1917 przebywał w szpitalu. Odmówił złożenia przysięgi. Pomimo tego jako jeden z nielicznych oficerów II Brygady Legionów, od 01 X 1917 do 01 I 1918 dowodził 3 kompania 2 pp Leg. w okresie I-IV 1918 przebywał w szpitalu. 02 V 1918 jako b. oficer II Brygady Legionów zostaje z rozkazu d-cy 2 pp Leg. płk-a M. Żymierskiego aresztowany i przymusowo odesłany do Polskiego Korpusu Posiłkowego w Przemyślu. Internowany potem w obozach Taraczkocz , Bustinazy i Huszt. Na początku VIII 1918 zwolniony z obozu przyjechał do Warszawy i 10 VIII 1918 wstąpił do 1 pułku PSZ, gdzie objął dowództwo plutonu. W X 1918 skierowany do Ostrowi Maz., gdzie zajmował się szkoleniem podoficerów. Od XI 1918 w WP. Początkowo w stopniu por. sł. st. dowodzi 6 kompanią potem 8 kompanią 9 pp. Od I 1919 bierze udział w walkach z Ukraińcami w grupie gen. Jana Romera w rejonie Rawy Ruskiej potem m. in. w bitwie pod Brzeżanani. Za wykazane zdolności dowódcze i męstwo okazane na polu walki awansowano go wówczas do stopnia kpt. sł. st. Od 15 III 1919 do 05 V 1919 przejściowo dowodził 2 baonem 9 pp, poczym powraca na stanowisko d-cy 8 kompanii 9 pp. 21 IX 1919 objął dowodzenie 3 baonem 9 pp. Podczas wojny polsko-bolszewickiej walczył w składzie 9 pp na Łotwie, a od 1920 brał udział w walkach nad Słuczą, Berezyną, potem w walkach odwrotowych oraz w bitwie warszawskiej w VIII 1920. W VIII 1920 awansowany do stopnia mjr-a sł. st.. Od 01 IX 1920 dowodzi 1 baonem 7 pp na czele, którego uczestniczył w zdobyciu twierdzy w Brześciu n/Bugiem, w bitwie nad Niemnem odznaczając się osobiście w natarciu na Brzostowice i w bitwie pod Smorgoniami. W III 1921 przeniesiony zostaje do dyspozycji DOG w Warszawie. Od 12 III 1921 do 12 V 1921 pozostawał w dyspozycji Ekspozytury Żandarmerii Polowej przy dowództwie 6 Armii. 09 VI 1921 ukończył z wynikiem bardzo dobrym kurs dowódców batalionów prowadzony prze oficerów francuskich, po czym mianowano go d-cą 3 baonu w 11 pp w Będzinie. W XI 1924 zostaje awansowany do stopnia ppłk-a sł. st. piechoty z starszeństwem 15 VIII 1924 i przeniesiony na stanowisko z-cy d-cy 10 pp w Łowiczu. W 1928 przeniesiony do 25 pp w Piotrkowie Trybunalskim, gdzie do 1929 był z-cą d-cy tego pułku. Z dniem 09 XI 1929 objął dowództwo 13 pp w Pułtusku. Awansowany do stopnia płk-a sł. st. piechoty 1 I 1932. Należał do grona wybitnych dowódców pułków. Jednocześnie działał w Związku Legionistów Polskich. Był m. in. k-dtem Koła 2 pp Leg. w Łodzi.
    Z dniem 13 XI 1935 przeniesiony na stanowisko d-cy piechoty dywizyjnej 10 DP, które zajmował do VIII 1939. W końcu VIII 1939 mianowany dowódcą 1 Oddziału Wydzielonego 10 DP armii „Łódź” złożonego z 28 pp, 10 pal bez 3 baterii, 91 kompanii czołgów TK, 5 i 6 szwadronu z 1 p. kawalerii KOP i Batalionów Obrony Narodowej „Kępno” i „Ostrzeszów”, 42 kompanii kolarzy, plutonu łączności. Zadaniem Oddziału Wydzielonego było obsadzenie odcinka granicy państwa pomiędzy Wieruszowem a Kępnem oraz rozpoznaniem sił nieprzyjaciela na tym odcinku, a następnie przejścia dla osłony prawego skrzydła 10 DP. 01 IX 1939 OW płk-a Zientarskiego, po walkach z oddziałami niemieckimi z 8 Armii pod Kępnem i Ostrzeszowem wycofał się z punktów oporu za rzekę Prosnę. 02 IX 1939 dowodzi OW pod Grabowem, a 03 IX 1939 wycofał się nad rzekę Wartę, zajmując odcinek obronny w rejonie m. sucha i okupni. Następnie prowadził walki osłaniające odwrót 10 DP za Wisłę. 12 IX 1939 część OW bierze udział w operacji zaczepnej na niemieckie przedmościa pod Górą Kalwarią. Dowodził wówczas natarciem 2 baonów 28 pp na Warszewice, które nie przyniosło jednak powodzenia. Następnie z resztki OW wycofały się nad Bug, docierając do Włodawy w poszukiwaniu Ośrodka Zapasowego 10 DP. Rozkazem gen. J. Rómmla z 213 IX 1939 zostaje odznaczony VM kl. 4.
    Tam, wobec zbliżania się wojsk sowieckich OW rozwiązano, a sam płk J. Zientarski zgodnie z rozkazem NW WP przedostał się na Wegry, gdzie został internowany w obozie Vamosmikola, gdzie zaprzyjaźnił się z Józefem Lebedowiczem. W drugiej połowie 1940 z związku z protestami przeciw szykanom węgierskich władz obozowych wobec polskich oficerów został przeniesiony z j. Lebedowiczem do obozu o zaostrzonym rygorze w Silos, skąd w V 1941 powraca do obozu w Vamosmikola. W V 1941 uciekł z obozu do Budapesztu, gdzie zamieszkał pod nazwiskiem Jan Racięski. Zaangażował się w budowę organizacji Obozu Polski Walczącej utworzonej na Węgrzech przez przebywających tam piłsudczyków. Należał wówczas do najbliższych współpracowników szefa OPW Juliana Piaseckiego Utrzymywał także kontakty z innymi czołowymi działaczami OPW w Budapeszcie m. in. W. Lipińskim/ który ostatecznie nie wstąpił do OWP/ i Władysławą Windową. Wspólnie z J. Lebedowiczem zorganizował komórkę kurierską, która nawiązał kontakty z okupowanym krajem i zajęła się przerzutem działaczy piłsudczykowskich z Węgier do Polski. Pełnił funkcję tymczasowego d-cy pionu wojskowego OWP. Posługuje się wówczas ps. „Inżynier”, „Podkowa”. Brał udział w organizowaniu akcji przerzutu do okupowanego kraju marszałka E. Edwarda Rydza-Śmigłego. W X 1941 powraca do Polski. Po powrocie do Polski dowiedział się o śmierci marszałka E. Rydza-Śmigłego. Brał udział w jego pogrzebie.
    Z polecenia J. Piaseckiego w końcu 1941 jako oficer sł. stałej zostaje skierowany do pracy w ZWZ/AK. Na początku 1942 poprzez płk-a sł. st.. Ludwika Bittnera nawiązał kontakt z gen. S. Roweckim „Grot” KG ZWZ/AK, który mianował go inspektorem KG ZWZ/AK na Okręg Radomsko-Kielecki ZWZ/AK z siedzibą w Kielcach. Funkcję inspektora KG AK pełni do III 1944. W III 1944 wyznaczony przez KG AK na stanowisko k-dta Okręgu AK Radom-Kielce. Ostatecznie funkcję objął 12 V 1944. Kierował przygotowaniami okręgu do akcji „Burza”. Przeprowadził szereg inspekcji w podległych oddziałach partyzanckich AK. 25 VII 1944 w związku z rozpoczęciem akcji „Burza” wydał rozkaz sformowania trzech zawiązków dywizyjnych. 15 VIII 1944 w celu udzielenia pomocy walczącej Warszawie nakazał koncentrację utworzonego Kieleckiego Korpusu AK w lasach k/ Przysuchy. Ostatecznie akcją marszu na pomoc Warszawie zostaje odwołana. Dowodzi siłami AK w walce z Niemcami. We IX 1944 z jego polecenia sporządzono wnioski awansowe i odznaczeniowe dla żołnierzy Okręgu AK Radom-Kielce skierowane do KG AK i zatwierdzone przez Komendanta Głównego AK. W dniu 08 X 1944 wydał rozkaz, aby wszystkie dowództwa i sztaby jednostek wchodzących w skład Kieleckiego Korpusu AK przeszły do konspiracji. Przeprowadzono wówczas demobilizację oddziałów partyzanckich. Z jego rozkazu udzielano pomocy zdemobilizowanym żołnierzom AK w formie odpraw i wydania odpowiednich dokumentów. Skadrowane oddziały AK powróciły na teren swoich obwodów. Brał udział w odprawach z k-dtami Inspektoratów AK w Częstochowie, gdzie od jesieni 1944 mieściła się siedziba dowództwa okręgu. W związku z rozwiązaniem AK w I 1945 brał udział w odprawie z gen. L. Okulickim k-dtem Gł. AK. 19 I 1945 wydał podległym k-dtom inspektoratów odpowiednie polecenia dot. przeprowadzenia demobilizacji Okręgu, przy równoczesnym zachowaniu konspiracji w postaci kadrowej, wywiadu, łączności i „zamelinowania broni”. 20 I 1945 wydał rozkaz zakazujący ujawniania się przed wojskami sowieckimi, a 21 I 1945 o rozwiązaniu podległych sił AK przy zachowaniu części zakonspirowanych struktur organizacyjnych. Utrzymywał kontakty z gen. L. Okulickim, którego informował o aresztowaniach dokonywanych przez NKWD wśród żołnierzy AK. Bezpośrednio kierował podległymi strukturami do II 1945 z Częstochowy. W II 1945 opuścił teren Okręgu i wyjechał do Sosnowca, gdzie zamieszkał przy ul. Prostej 12 pod przybranym nazwiskiem jako Stanisław Zalesiński. Nadal dowodzi Okręgiem AK w stanie likwidacji potem DSZ utrzymując kontakt z szefem sztabu okręgu pp dypl. Wojciechem Borzobohatym „Wojan” i szefem Wydziału Operacyjnego mjr dypl. cc Bolesławem Jackiewiczem „Ryś”. W V 1945 złożył komendę Okręgu DSZ Radom-Kielce przechodząc do dyspozycji płk-a dypl. Jana Rzepeckiego, o czym poinformował 10 V 1945 w Krakowie ppłka- dypl. W. Borzobohatego „Wojan”. Utrzymywał jednak kontakty z okręgiem. Na wyższym szczeblu w DSZ utrzymywał kontakty z płk J. Bokszczaninem aż do jego wyjazdu w x 1945 za granicę i płk dypl. J. Rzepeckim, po którego aresztowaniu w XI 1945 utracił kontakt z WiN oraz uniemożliwiło realizację jego wyjazdu za granicę z misją polityczną.
    W II 1946 mieszkał nadal w Sosnowcu, gdzie nawiązał z nim kontakt płk F. Niepokulczycki prezes II ZG WiN proponując mu podjęcie działalności konspiracyjnej, na co wyraził zgodę. W końcu III 1946 płk Niepkulczycki wyznaczył go na reprezentanta WiN w utworzonym Komitecie Porozumiewawczym Organizacji Polski Podziemnej, skupiającym przedstawicieli głównych środowisk politycznych konspiracji niepodległościowej. W IV 1946 spotkał się w Katowicach z ppłk W. Kwiecińskim, który poinformował go o rozmowach prowadzonych z przedstawicielami stronnictw. Wobec sprzeciwu W. Lipińskiego płk F. Niepokulczycki cofnął nominację dla J. Z wyjaśniając mu 2 VII 1946 przyczynę takiej decyzji.
    W dniu 24 VII 1946 został aresztowany przez funkcj. MBP i przewieziony do Warszawy. Od 13 VIII 1946 więziony w więzieniu mokotowskim. Postanowienie o zastosowaniu wobec niego tymczasowego aresztowania wydała z datą 26 VII 1946, sygnatura Pn nr 8/46. Przeszedł ciężkie śledztwo. Proces odbył się 05 V 1947 przed WSR Warszawa. WSR przewodniczył mjr Jan Ryszanowski. Oskarżono go o usiłowanie „usunięcia przemocą” KRN, Rządu Tymczasowego, posługiwania się fałszywymi dokumentami, uchylania się od służby wojskowej i akceptację akcji zbrojnych, np. ataków na więzienia w Kielcach i Radomiu. Pierwszą rozprawę odroczono. Kolejne odbyły się 17,28 V 1947 oraz 7 VI 1947. Wyrokiem WSR Warszawa z 09 VI 1947 skazano go na 3 i pół roku więzienia. Po odwołaniach obrońcy i prokuratury NSW w Warszawie odesłał sprawę do ponownego rozpatrzenia. 20 II 1948 doszło do kolejnej rozprawy przed WSR Warszawa. WSR przewodniczył kpt. Józef Badecki. Wyrokiem WSR W-wa z 23 II 1948, sygnatura akt Sr. 1328/47 zostaje skazany na 3 i pół roku więzienia. Więziony po procesie w ZK W-wa Mokotów, skąd go przewieziono do CWK we Wronkach i tu osadzono 16 VII 1948. Początek wykonania kary 26 VII 1946, zaś upływ kary 26 I 1950. Zwolniony z CWK po odbyciu orzeczonej przez WSR W-wa kary 26 I 1950.
    Od XI 1951 do końca II 1952 pracował w „Słowie Powszechnym”, a następnie, aż do przejścia na emeryturę 30 XI 1970 w Zjednoczonych Zespołach Gospodarczych „Inco” na stanowisku inspektora, później dyrektora Bazy Opakowań przy ul. Wspólnej 47. W dniu 05 VI 1962 Sąd Wojewódzki w Warszawie wydał postanowienie o zatarciu skazania.
    W latach siedemdziesiątych brał aktywny udział w życiu kombatanckim legionistów i żołnierzy AK, uczestnicząc w uroczystościach organizowanych przez b. żołnierzy AK Okręgu radomsko-Kieleckiego AK i pielgrzymkach na Jasną Górę.
    Zmarł w Warszawie 04 V 1982. Pochowany na Cmentarzu Powązkowskim.
    W okresie międzywojennym używał nazwiska Zientarski-Liziński.
    Odznaczony: VM kl. V /1921, IV /1939/III za działalność w AK, KW 7x, KN /1932/, Medalem za Wojnę 1918-1921, Medalem Dziesięciolecia, Złotym krzyżem Zasługi /1928/, Krzyżem Oficerskim Orderu Polonia Restituta, Krzyżem AK.
    Był dwukrotnie żonaty. Pierwsza żona zginęła w Powstaniu Warszawskim. Po raz drugi z Ireną z d. Patejak p. v. Derulska /1914-2002/
     
    Roczniki oficerskie MSWojsk. 1923,1924,1928,1932; A. Kociszewski. 13 pp. Pruszków 1990; M. Bielski. Grupa Operacyjna „Piotrków” 1939. W-wa 1991; T. Jurga. U kresu II Rzeczypospolitej. W-wa 1985; T. Łaszczewski. MSBUDN 1939-1956, t. 3. Kraków 1998 /tu obszerniejsza bibliografia/, tenże: WiN w dokumentach, t. VI, cz. III. Wrocław 2000; M. Gałęzowski. Płk piech. Jan Zientarski /1894-1982/ - działacz OBW, k-dt Okręgu Radomsko-Kieleckiego AK /w:/Mars, t. nr 13. W-wa 2002 /tu obszerna bibliografia/.


    Zora Walenty [1901-1977], podoficer sł. st. piech. WP/KOP, st. sierż., w konspiracji ZWZ/AK/ROAK, chorąży, działacz WiN, ps. „Jan”, „Okular” vel Józef Kowal.
    Kmdt Obwodu AK Pabianice II – XI 1944. Prezes Obwodu WiN Pabianice IV –X 1946. Okręg Łódź.
    Ur. 24 II 1901 w Rypułtowicach /obecnie Pabianice/, syn Józefa i Jadwigi z d. Kania. Szkołę powszechną ukończył w Pabianicach, potem uczęszczał do gimnazjum w Pabianicach. Po ukończeniu 5 klasy wstępuje w XI 1918 do formującego się w Pabianicach oddziału WP, który włączono do 28 pp organizowanego w Łodzi. W składzie II baonu 28 pp przeszedł przeszkolenie, a następnie 12 I 1919 wraz z II baonem zostaje przetransportowany koleją Wołyń, gdzie uczestniczy w walkach przeciwko ukraińskim wojskom zmierzających do opanowania wschodniej Galicji. Walczy pod Włodzimierzem Wołyńskim, potem nad Stochodem. Od V 1919 walczy z wojskami bolszewickimi nad Styrem. Od X 1919 d0 V 1920 walczy z bolszewikami na Wileńszczyźnie, potem w walkach odwrotowych. W VIII 1920 bierze udział w bitwie warszawskiej, następnie w bojach pod Zamościem i na Wołyniu. Po ustaniu działań wojennych pełni służbę kordonową na linii granicznej. W III 1920 powraca z pułkiem do Łodzi. Awansowany w czasie walk do stopnia kpr. Pozostaje w służbie wojskowej jako podoficer zawodowy. Ukończył Szkołę Podoficerską. Z dniem 15 XII 1921 przeniesiony do 3 pp Leg. w Jarosławiu. Awansowany do stopnia plut. sł. st. W 1924 ukończył kurs w Centralnej Szkole Strzelniczej w Toruniu. Jako wyróżniający się podoficer w X 1924 przeniesiony zostaje do Korpusu Ochrony Pogranicza z przydziałem do pułku KOP „Głębokie”. W 1931 ukończył kurs dla podoficerów KOP w Centralnej Szkole KOP w Osowcu. Następnie po awansie do stopnia sierz. zostaje mianowany d-cą strażnicy na granicy z sowietami. W 1936 awansowany do stopnia st. sierż. Bierze udział kampanii wrześniowej 1939. Po napaści sowietów 17 IX 1939 na Polskę aktywnie uczestniczy w obronie polskiej ziemi. Jednak 18 IX 1939 dostaje się do sowieckiej niewoli i uwięziony w obozie w Ostaszkowie. W XII 1939 uznany przez Sowietów za Niemca z tytułu miejsca urodzenia i brzmienia nazwiska w ramach wymiany został zwolniony z obozu. /Łódź i Pabianice były włączone dekretem A. Hitlera do Rzeszy Niemieckie/. Zwolnienie z obozu w XII 1939 uratowało go przed losem innych polskich jeńców pomordowanych przez NKWD w 1940.
    Jego rodzinę; żonę Cecylię z d. Kurczewska z trojgiem dzieci NKWD wywiozło do obozu w Kazachstanie, gdzie zmuszano do niewolniczej pracy. Przebywała w miejscowości Mościki nad rzeką Irtysz, gdzie zmarła z wycieńczona głodem i praca w 1943 w wieku 43 lat. Dzieci przebywały w polskim domu dziecka. Po zwolnieniu z obozu powrócił do rodzinnych Pabianic. Od początku 1940 podejmuje działalność konspiracyjną w ZWZ. Zaprzysiężony 1 I 1940 do ZWZ przez R. Borowicza „Kuzyn”. Początkowo d-ca placówki i od wiosny 1940 do IV 1941 kompanii. W tym okresie Pabianice jako rejon wchodziły w skład Obwodu ZWZ Łask. Po przekształceniu w VII 1941 rejonu Pabianice ZWZ w obwód organizacyjnie wchodzi w skład Inspektoratu Rejonowego ZWZ Łódź. Od IV1941 d-ca VI kompanii i placówki ZWZ Dłutów, a od VII 1941 do II 1944 k-dt Rejonu ZWZ/AK Dłutów w Obwodzie ZWZ/AK Pabianice. Aktywny konspirator. Po aresztowaniu 31 I 1944 przez gestapo k-dta Obwodu AK Pabianice ppor. rez. R. Borowicza „Kuzyn”, „Rombor” zostaje w II 1944 mianowany w jego miejsce k-dtem Obwodu AK Pabianice. Odbudowuje pozrywana aresztowaniami siatkę konspiracyjną obwodu oraz sztab obwodu. Jesienią 1944 gestapo przeprowadziło masowe aresztowania wśród żołnierzy AK. W wyniku wymuszonych torturami zeznań od jednego z podległego mu konspiratora AK gestapo uzyskało informacje dotyczące jego osoby. Zdekonspirowany zostaje w nocy z 3 /4 XI 1944 aresztowany i uwięziony w więzieniu przy ul. Anstadta w Łodzi, gdzie przeszedł bestialskie śledztwo z zastosowaniem tortur. Jednak nie załamał się i nikogo nie wydał. W efekcie jego bohaterskiej podstawy zakończył się aresztowania wśród żołnierzy AK na terenie Obwodu AK Pabianice. W nocy z 17/18 I 1945 podczas pieszej ewakuacji więźniów z więzienia gestapo w Łodzi wraz z kilkoma innymi więźniami podjął udana ucieczkę z konwoju. Ukrywa się na terenie Pabianic. Po wkroczeniu A. Cz. do Pabianic powraca do swego miejsca zamieszkania przy ul. Kazimierza. Po rozwiązaniu AK 19 I 1945 utrzymywał kontakty i działał w strukturach konspiracji poakowskiej ROAK kierowanej przez mjr-a A. Trybuna „Gaj”. Był współorganizatorem hufca ZHP w Pabianicach. W V 1945 zostaje aresztowany przez funkcj. PUBP Pabianice i uwięziony w miejscowym areszcie pod zarzutem działalności w nielegalnej organizacji.
    11 VI 1945 w wyniku akcji przeprowadzonej przez oddział partyzancki ROAK na areszt PUBP w Pabianicach odzyskuje wolność. Do VII 1945 ukrywa się przed UB. W VII 1945 ujawnia się wraz z innymi konspiratorami w PUBP Pabianice w ramach ujawnienia struktur ROAK przeprowadzonego przez mjr-a A. Trybuna „Gaj”.
    Podejmuje od II 1945 pracę zawodową jako kierownik Państwowego Urzędu Repatriacyjnego /PUR/ w Pabianicach. Pomagał w uzyskiwaniu dokumentów, pracy i mieszkań licznym żołnierzom konspiracji z terenów wschodnich, którzy przybywali do Pabianic z zamiarem osiedlenia się.
    Był nachodzony wielokrotnie przez agentów UB. Wczesną wiosną 1946 nawiązał z nim kontakt K. Grenda – prezes Okręgu WiN Łódź, który zwerbował go do pracy w konspiracji WiN i mianował w IV 1946 prezesem Obwodu WiN Pabianice. W oparciu o współpracowników z grona b. AK organizuje sztab obwodu i placówki terenowe. Duży nacisk kładzie na powielanie i kolportaż prasy konspiracyjnej. Uczestniczy w redagowaniu artykułów do kolejnych numerów pism.
    05 X 1946 zostaje zatrzymany przez funkcj. MO w Pabianicach i doprowadzony do komisariatu MO. Przy pomocy pilnującego go milicjanta, którego znał uciekł z komisariatu. Następnie wyjechał do łodzi, gdzie ukrywa się w mieszkaniu Z. Markiewicza przy ul. Narutowicza. Pod nazwiskiem przybranym Józef Kowal wyjechał z Łodzi na Zachodnie Pomorze z zamiarem znalezienia odpowiedniego miejsca zamieszkania i pracy. Przebywał w okolicach Szczecina potem Koszalina. Ponieważ jego plan nie powiódł się powraca na początku XI 1946 do Łodzi i zamieszkał u Z. Markiewicza, gdzie 22 XI 1946 zostaje zatrzymany przez funkcj. Wydziału III WUBP Łódź i uwięziony. Przeszedł ciężkie ubowskie śledztwo. W czasie przesłuchań bity i torturowany w celu wymuszenia zeznań go obciążających. Mimo, że był bity, szykanowany i głodzony nie zdradził swych współtowarzyszy i podwładnych z obwodu WiN Pabianice.
    Postanowienie o zastosowaniu wobec niego tymczasowego aresztowania wydała z datą 23 XI 1946 WPR Łódź. Wyrokiem WSR Łódź, sygnatura akt Sr. 8/47 z 15 I 1947 zostaje skazany na 10 lat więzienia oraz kary dodatkowe: pozbawienie praw obywatelskich i publicznych na lat 5 oraz przepadek całego mienia na rzecz Skarbu Państwa. Skazany z art. 86 § 1 i 2 KKWP oraz dekretu z 13 VI 1946. Był sądzony razem z K. Grendą, Z. Zakrzewskim, S. Gorzuchowskim i Z. Markiewiczem. Na podstawie amnestii z 22 II1947 złagodzono mu karę do lat 5. Sądzony przez WSR Łódź w składzie: por. Wacław Bohatyrowicz – przewodniczący i kpt. Anna Landau – ławnik oraz chor. Bolesław Muździk – protokolant. Oskarżał prokurator mjr Czesław Łapiński. Po procesie więziony w ZK Łódź, skąd został przetransportowany do CWK we Wronkach i tu osadzony 26 VI 1947. Jako działacz niepodległościowy był szykanowany przez personel więzienny. 30 V 1950 przewieziony z CWK Wronki do ZK Łódź do dyspozycji WUBP w Łodzi. Przesłuchiwany w WUBP Łódź do innych spraw. Następnie osadzony w ZK Potulice, skąd zostaje zwolniony w dniu 23 XI 1951 po odbyciu orzeczonej przez WSR Łódź kary 5 lat więzienia. Po odzyskaniu wolności powraca do swego miejsca zamieszkania w Pabianicach. Był nękany przez UB. Utrudniano mu podjęcie odpowiedniej pracy zawodowej. W końcu udało mu się podjąć prace w Państwowym Gospodarstwie Rolnym w Dąbrowie, potem w Spółdzielni Chemicznej i jako sprzątacz placowy w jednej z firm w Pabianicach, gdzie pracował do czasu przejścia na emeryturę w 1966. Przejścia więzienne spowodowały u niego utratę zdrowia. Ciężko chory umiera 13 II 1977 w Pabianicach. Pochowany na miejscowym cmentarzu.
    Odznaczony: KW, Krzyżem Niepodległości, KZ srebrnym, Medalem Dziesięciolecia, Medalem za Wojnę 1918-1921.
    Był żonaty od 23 X 1929 z Cecylią Karczewską, Miał córki Jadwigę /ur. 1932/, Wiesławę /ur. 1934, syna Jerzego /1936-1992/, po raz drugi z Stanisławą Zora z d. n/n. Trójkę jego ocalałych dzieci z sowieckiego „raju” odnalazł w 1946 w Warszawie jego krewny. 1 VIII 1946 dzieci powróciły do Pabianic. Po jego uwięzieniu dziećmi opiekowała się rodzina.

    USC Pabianice. Skrócony akt zgonu nr 87/1977; R. Peska. Za własną tłumaczyć się krew. Pabianice 1995; E. Wawrzyniak. Okręg AK Łódź /w:/ AK- rozwój organizacyjny. W-wa 1996; M. Budziarek /red./Okręg Łódzki AK. Łódź 1988; Wyrok WSR Łódź z dnia 15 I 1947 /w:/ AK i WiN przed sądami specjalnymi. Poznań 1993; T. Łaszczewski. Biogram W. Z /w:/ Biuletyn WiN „Orzeł Biały” nr 4/IV/ 2001. Kraków 2001; Księga ewidencyjna więźniów CWK Wronki nr 291/47. 



    Zubrzycki Tadeusz [1920-?], urzędnik, żołnierz ZWZ/AK, działacz WiN, ps. „Zygzak”
    Ur. 25 IX 1920 w Przemyślu, syn Jana i Salomei z d. Sikorska. Ukończył przed wojną szkołę powszechną i średnią. Podczas okupacji niemieckiej był żołnierzem ZWZ/AK w Obwodzie AK Przemyśl. Po wojnie mieszkał nadal w Przemyślu i pracował na stanowisku kierownika kontroli prasy i widowisk w Powiatowym Urzędzie Informacji i Propagandy. Jednocześnie był przewodniczącym przemyskiego ZWM. Od jesieni 1945 czynny jako informator w strukturach WiN na terenie Przemyśla. Utrzymywał kontakty m. in. z W. Szechyńskim „Krukiem”, któremu przekazywał informacje wywiadowcze z terenu swej pracy.
    W dniu 24 I 1948 zatrzymany przez funkcj. UB i uwięziony. Postanowienie o zastosowaniu wobec niego tymczasowego aresztowania wydała z datą 30 I 1948 Wojskowa Prokuratura Rejonowa w Rzeszowie. Po ciężkim śledztwie zostaje wyrokiem WSR Rzeszów z dnia 18 V 1948, sygn. akt 333/48 został skazany na karę 10 lat więzienia, przy zastosowaniu amnestii z 22 II 1947 na karę 5 lat więzienia, utratę praw na lat 3 oraz przepadek mienia. Po procesie więziony w ZK Przemyśl, skąd został przewieziony do Centralnego Więzienia Karnego we Wronkach i tu osadzony 3 XII 1948. Początek wykonania kary 30 I 1948, upływ kary 30 I 1953. Zwolniony z więzienia po odbyciu kary.
    Po wyjściu z więzienia powrócił do Przemyśla, gdzie mieszkał przy ul. Poniatowskiego. Pracował jako pracownik umysłowy w PKS w Przemyślu. /1977/

    G. Ostasz. Okręg Rzeszowski Zrzeszenia WiN. Rzeszów 2006; T. Balbus – Z. Nawrocki. Rozpracowanie i likwidacja Rzeszowskiego Wydziału WiN w dokumentach UB /1945-1949/. W-wa 2001; Księga ewidencyjna więźniów CWK nr II/1292/48; AIPN Rzeszów. Charakterystyka nr 3. Okręg WiN Rzeszów.
     

    Zygmunt Stanisław [1900-1977], urzędnik, żołnierz ZWZ/AK, działacz WiN, ps. „Szymon”, „Zbyszko”
    Ur. 12 XI 1900 w Lubatowej pow. Krosno w rodzinie chłopskiej, syn Walentego i Barbary z d. Borek. Uczęszczał do gimnazjum. W 1918 wcielony do armii austriackiej. Brał udział w wojnie polsko-bolszewickiej 1919-1920. W 1921 uzyskał małą maturę. Od 1923 pracował w urzędzie gminy w Lubatowej, potem w Tylawie. Podczas okupacji niemieckiej urzędnik gminy w Iwoniczu. Od 1940 czynny w konspiracji ZWZ/AK na terenie Placówki ZWZ/AK Iwonicz w Obwodzie Krosno ZWZ/AK.
    Po wojnie pracował jako sekretarz gminy Iwonicz. Wiosną 1946 
    zwerbowany do pracy konspiracyjnej w WiN przez St. Turka „Orzeł”. Bierze aktywny udział w antykomunistycznej działalności konspiracyjnej WiN na terenie Rady Powiatowej WiN Krosno, organizator i kierownik gromady /Kropki/ w Kole WiN Iwonicz, a następnie kierownik koła WiN Iwonicz. W ramach swej działalności zbierał informacje z dziedziny polityczno-gospodarczej i wojskowej, które przekazywał do kierownika Rady WiN Krosno. Zajmował się także kolportażem prasy podziemnej. Od 1947 członek miejscowej komórki PPS. Zatrzymany przez funkcj. PUBP Krosno 17 XI 1947 i uwięziony w 
    areszcie PUBP w Krośnie, gdzie przeszedł ciężkie ubowskie śledztwo. Przesłuchiwany przez funkcj. PUBP Krosno i WUBP Rzeszów.. 
    Postanowienie o zastosowaniu wobec niego tymczasowego aresztowania wydała z datą 18 XI 1947 Wojskowa Prokuratura Rejonowa w Rzeszowie. W dniu 29 I 1948 przekazany do więzienia na Zamku w Rzeszowie. Sądzony w procesie grupowym działaczy WiN z terenu Krosna. Wyrokiem WSR Rzeszów, sygn. akt Sr. 152/48 z dnia 07 V 1948, skazany na karę 12 lat więzienia z art. 86§2 KKWP. W wyniku rewizji wyroku NSW w Warszawie złagodził mu karę do lat 10. Po procesie więziony w ZK Przemyśl skąd zostaje przetransportowany do Centralnego Więzienia Karnego we Wronkach i tu osadzony 28 IX 1948. Początek wykonania kary 17 XI 1947, upływ kary 17 XI 1957. W dniu 16 IV 1955 Zgromadzenie Sędziów NSW w Warszawie na podstawie amnestii z 22 XI 1952 złagodziło mu karę do lat 7 zarządzając jego zwolnienie z więzienia. W dniu 19 IV 1955 zwolniony z więzienia. Po wyjściu z więzienia zamieszkał w Lubatowej. Ze względu na stan zdrowia przeszedł na rentę, później na emeryturę.
    Zmarł 20 III 1977 w Lubatowej.
     
    A. Zagórski. Schemat organizacyjny WiN-u. Okręg Rzeszów /1945-1947/[w:]ZH WiN nr 6/1995; H. Czarnecki. Informator o dokumentach sądowo-więziennych z lat 1944-1956. Poznań 1993; G. Ostasz. Okręg Rzeszowski Zrzeszenia WiN. Rzeszów 2006; Księga ewidencyjna więźniów CWK Wronki z 1948; IPN Rzeszów. Charakterystyka nr 3. Okręg WiN Rzeszów.


    Żakowski Wiesław Kazimierz[1901-1989], oficer rez. kaw. WP, por. [1923], w konspiracji ZWZ/AK, rtm. [1945] ps . „As”, „Zagraj”
     
    Ur. 06 XII 19o1 w woli Krokockiej pow. sieradzki, syn Józefa i Wacławy z d. Kościnkiewicz. Pochodził z rodziny ziemiańskiej. Po śmierci ojca wychowywał się u dziadków w Złocieńcu pow. olkuski. Naukę elementarną rozpoczął w domu rodzinnym. Od 1911 uczęszczał do wstępnej klasy gimnazjum polskiego Stanisława kostki w Warszawie. Po konflikcie z nauczycielem rosyjskiego został relegowany z szkoły. Naukę kontynuuje w gimnazjum Kreczmara przy ul. Wilczej. Jako uczeń był w drużynie skautów, a nas początku 1918 zostaje członkiem organizacji wojskowej „Mazur” współpracującej z POW. Po zakończeniu w 1918 nauki w gimnazjum /ukończył 6 klas/zapisał się na wydział Budowy Dróg Szkoły Mechaniczno-Technicznej im. H. Wawelberga i S. Rostwanda. W XI 1918 bierze udział w rozbrajaniu Niemców w Warszawie. 12 XI 1918 wstępuje ochotniczo do 21 pp. z koszar pułku zabrała go do domu matka, jednak po kilku dniach uciekł i 20 XI 1928 ponownie wstępuje do wojska. Do 15 XII 1918 służył jako kanonier – ochotnik w pułku artylerii polowej. 16 XII 1918 zostaje zwolniony z wojska. Ponownie wstępuje do WP jako ochotnik 18 I 1919. Do 19 II 1920 służył w stopniu ułana w w 3 p. uł. Bierze udział w wojnie polsko-bolszewickiej 1919-1920 w 5 szwadronie 3 p. uł.. Walczył m. in. na froncie pińskim. 13 III 1919 walczy pod Baranowiczami, potem pod Łunińcem i od 19 III 1919 do 19 VIII 1919 uczestniczy w walkach o Mińsk. Z frontu zostaje przeniesiony do Szkoły Podchorążych Piechoty w Warszawie, gdzie uczył się od 20 II 1920 do 20 VI 1921. Po ukończeniu szkoły powraca do 3 p. uł., gdzie obejmuje dowództwo plutonu. Od 29 VI do 27 IX 1921 służy w oddziale sztabowym 5 Samodzielnej Brygady Kawalerii. Następnie powraca ponownie do 3 p. uł., skąd zostaje skierowany z dniem 01 X 1921 do szwadronu szkolnego w Szkole Oficerów Jazdy w Grudziądzu, gdzie przebywa do 12 VI 1922. Promowany na stopień ppor. kaw. 02 IV 1922 z starszeństwem od 01 XI 1921. Po ukończeniu szkoły od 13 VI do 09 VII 1922 przebywał na kursie metodyczno-oświatowym przy DOK V w Krakowie.. 10 VII 1922 powraca do 3 p. uł. w Tarnowskich Górach, gdzie obejmuje stanowisko d-cy plutonu w 2 szwadronie oraz funkcję oficera oświatowego. Ukończył kurs w Szkole Gazowej w Warszawie, potem Kurs doszkalający przy Centrum Kawalerii w Grudziądzu. Do stopnia por. sł. st. kaw. awansowany 1 VII 1923. Z krótkimi przerwami do 1931 służył w 3 p. uł. Odkomenderowany z 3 p. uł. był od 19 I 1925 do 19 X 1925 instruktorem w Szkole Podchorążych w Śremie. W 3 p. uł. pełnił m. in. funkcje; oficera ewidencyjno-personalnego, instruktora, d-cy plutonu, z-cy d-cy szwadronu, oficera mobilizacyjnego i płatnika. 01 X 1934 do Ministerstwa Komunikacji w Warszawie w celu odbycia półrocznej praktyki. Praktykę przerwa choroba. Leczył się od 14 XII 1934 do 10 II 1935. Potem ponownie na praktyce, którą zakończył 31 V 1935. Orzeczeniem Komisji Lekarskiej przy MSWojsk. z 12 VII 1935 ze względu na stan zdrowia przeniesiony w stan spoczynku. W latach 1935-1939 zajmował się administrowaniem majątku żony w Szarbii Zwierzynieckiej w pow. pińczowskim. 26 VIII 1939 zmobilizowany do WP. Obejmuje funkcję Przewodniczącego Komisji poboru Koni w Kielcach przy 4 pal i pełni ja do 5 IX 1939. Następnie zgłasza się ochotniczo do służby liniowej do przebywającego w rejonie Kielc 3 p. uł. W szeregach 3 p. uł. uczestniczy w walkach z Niemcami na Lubelszczyźnie. Od 16 IX 1939 d-ca 1 szwadronu. W walkach toczonych od 18 IX 1939 pod Tomaszowem Lub. odznaczył się męstwem i odwagą.19 IX 1939 zostaje ranny w nogę podczas walk pod Rogoźnem. Po utracie przytomności z pola walki został przez Niemców przewieziony do szpitala PCK w Kielcach, skąd zostaje zwolniony 14 X 1939. Następnie przebywa w majątku żony w Szarbii. Po nawiązaniu kontaktów konspiracyjnych rozpoczął działalność w ZWZ. Od wiosny 1940 bierze udział w pracach organizacyjnych zrębów ZWZ na terenie Obwodu ZWZ Pińczów. Pod ps. „As” pełni m. in. funkcję oficera wyszkolenia w sztabie obwodu oraz jednocześnie funkcję z-cy k-dta obwodu. Na skutek nieporozumień kompentencyjnych z k-dtem obwodu dot. wydawania „Biuletynu Informacyjnego” przeszedł ze swoim oddziałem pod komendę „Pawła” /Paweł Włoczek/ z organizacji Konfederacja Zbrojna, która zostaje scalona z ZWZ. Pozostaje bez przydziału do 1942. Następnie przeniesiony do Obwodu AK Olkusz na stanowisko d-cy baonu wolbromskiego. 26 VI 1943 na skutek donosu aresztowany przez gestapo pod zarzutem czytania ulotek i uwięziony w Miechowie, gdzie przebywał do 05 VIII 1943. Wykupiony z więzienia przez żonę wyjechał do Krakowa. Po powrocie we IX 1943 w pińczowskie rozpoczął organizowanie konspiracyjnego baonu AK, którego objął dowództwo. Baonem dowodził do VII 1944. Utrzymywał stałe kontakty z k-dtem Inspektoratu Miechowskiego AK mjr b. M. Nieczują-Ostrowskim „Tysiącem”. Następnie k-dt kursów dla oficerów i podoficerów. Od 25-30 VII 1944 był k-dtem Obozu Wyszkolenia zorganizowanego w lasach chroberskich. Podporządkowany bezpośrednio „Ponarowi” /Antoniemu Iglewskiemu/ pełnił do 29 XI 1944 funkcję I oficera sztabu przy 106 DP AK i oficera wyszkolenia. Od 09 VIII do 19 VIII 1944 dowodził siłami osłonowymi inspektoratu oraz w walce stoczonej z Niemcami 28 VIII 1944 pod Krzeszówkiem. Od 30 XI 1944 do 17 I 1945 pełnił funkcję d-cy rezerwowego pułku „Restauracja” Inspektoratu AK „Maria”. Od 1 I 1945 ukrywał się w nadleśnictwie Komorów potem w Szarbii, skąd 22 II 1945 wyjechał do Krakowa. Rozkazem z 30 III 1945 podpisanego przez płk J. Rzepeckiego awansowany do stopnia rtm. z starszeństwem od 01 I 1945. W III 1945 za pośrednictwem b. k-dta obwodu AK Olkusz kpt. cz. w. Leonarda Nowowiejskiego „Imielskiego” nawiązał kontakt z ukrywającym się ppłk B. m. Nieczują-Ostrowskim „Tysiącem”. W IV 1945 zaczął wydawać odbijane na powielaczu pismo „Wolny Naród”, które rozprowadzano na terenie b. Inspektoratu Miechowskiego AK. Po zerwaniu kontaktów z „tysiącem” w VI 1945 przestano wydawać pismo. W połowie VI 1945 zerwał wszystkie kontakty konspiracyjne i w połowie tego miesiąca zarejestrował się w RKU Kraków jako oficer WP w stopniu por. w st. sp. Następnie wyjechał do Katowic, gdzie z miejscowego PUR jako osadnik wojskowy otrzymał poniemieckie gospodarstwo rolne we wsi Lipowa w pow. Grodków. W X 1945 wszedł w skład delegacji krakowskiej Komisji likwidacyjnej ds. b. AK, która B. Bierutowi złożyła sprawozdanie ze swych prac. 14 X 1945 ujawnił się oficjalnie przed Komisją ds. AK w Katowicach. 22 I 1946 zweryfikowany w stopniu mjr kawalerii przez komisję Weryfikacyjną Oficerów przy Departamencie Personalnym MON. Przeniesiony formalnie do rezerwy 12 XII 1947. W końcu 1947 przeniósł się do Krakowa i zamieszkał z rodziną przy ul. Marchlewskiego. Wiosną 1948 przekazał gospodarstwo w Lipowej p. Weremeniukowi. Latem 1948 podjął pracę w firmie nasienno-zbożowej „Udycz”. Wznowił kontakt z „Imielskim”, przez którego kontaktował się z Dominikiem Ździebło-Danowskim „Kordianem” w Krakowie i Katowicach. W dniu 2 II 1949 został zatrzymany przez funkcj. UB w katowickim mieszkaniu „Kordiana” i osadzony w wiezieniu w Katowicach. Potem więziony w Krakowie i na Mokotowie w Warszawie. Postanowienie o zastosowaniu wobec niego tymczasowego aresztowania wydała z datą 14 II 1949 NPW w Warszawie, sygn. akt Pn II/241/49. W śledztwie przebywał prawie dwa lata. Wyrokiem WSR Kraków z dnia 18 IX 1950 w skaldzie: przewodniczący kpt. Władysław Sieracki, ławnicy strz. Mieczysław Tomaszewski i strz. Józef Mocarski, sygn. akt Sr. 110/50 skazał go za art. 87 KKWP na karę 7 lat więzienia, utratę praw publicznych i honorowych na lat 5, degradację oraz przepadek mienia na rzecz Skarbu Państwa. Po procesie więziony w Krakowie, potem w ZK Warszawa I /Mokotów/, skąd został przetransportowany do CWK Rawicz i tu osadzony 29 II 1952 o godz. 8,00. początek wykonania kary 02 II 1949, upływ kary 02 II 1956. W dniu 14 VII 1952 wywieziony z CWK Rawicz do ZK Sieradz, potem do 14 IX 1953 w obozie pracy w Jelczu. Na wniosek prokuratury wojskowej z 24 VIII 1953, sygn. akt nr 65/51 o warunkowe zwolnienie WSR Kraków orzekł karę 4 lat i 8 miesięcy więzienia i 14 IX 1953 zarządził jego warunkowe zwolnienie. Po zwolnieniu z wiezienia 14 IX 1953 zamieszkał z rodziną w Krakowie. Miał trudności z uzyskaniem pracy. Ostatecznie podjął pracę jako magazynier w piekarni, potem pracował jako agent ubezpieczeniowy zajmujący się wyceną szkód. W 1956 złożył wniosek o rewizję swego procesu. Postanowieniem SN w Warszawie z 16 XI 1957, sygn. akt IV K.O. 64/57 jego sprawę wznowiono przed SW , który decyzją z 06 XI 1958, sygn. akt IV K 397/57 uznał go za niewinnego. Od 1948 był członkiem ZUWZoNiD, potem ZBOWiD. W X 1956 przyczynił się do powstania Rodziny Inspektoratu „Maria”. W XII 1973 uzyskał grupę inwalidzką. W 1981 był współzałożycielem Koła Kombatantów „Solidarność”. Po rozwiązaniu ZBOWiDu został członkiem stowarzyszenia Żołnierzy AK w Krakowie. Społecznie działa w Komitecie Opieki nad Kopcem J. Piłsudskiego. Ciężko chory na serce umiera 15 VII 1989 w Krakowie. Pochowany na cmentarzu rakowieckim w Krakowie.
    Odznaczony: VM kl. 5, KW 3x, KKOPR, ZKZ z M, i innymi.
    Od 1930 był żonaty z Jadwiga Rudzką /1906-1994/. Miał dwie córki: Halinę /ur. 1931/ i Danutę /ur. 1937/.

    Roczniki oficerskie MSWojsk. 1924,1928,1932; Rocznik oficerów Kawalerii 1930; biogram MSBUDN, t. 6/2000 /tam pozostała bibliografia/; Księga ewidencyjna CWK Rawicz nr 43/5


    Żarnecki Władysław [1921-?], żołnierz konspiracji niepodległościowej.
    Ur. 19 I 1921 w Nowym Targu, syn Stanisława i Anny. Przed wojną ukończył szkołę powszechną i zawodową, z zawodu elektryk. Podczas okupacji czynny w konspiracji niepodległościowej. Po wojnie mieszkał w Nowym Targu przy ul. Ludźmirskiej i pracował jako elektryk. Czynny w konspiracji antykomunistycznej. Zatrzymany przez funkcj. UB n początku lutego 1947 i uwięziony. Śledztwo przeszedł w Krakowie. Postanowienie o zastosowaniu wobec niego tymczasowego aresztowania wydała z datą 12 II 1947 WPR Kraków. Wyrokiem Wojskowego Sądu Okręgowego w Krakowie z dnia 19 II 1948, sygn. akt So 86/47 został skazany z art. 86 KKWP na karę 3 lat więzienia przy zastosowaniu amnestii z 22 II 1947. Po procesie więziony w ZK Kraków, skąd zostaje przewieziony do Centralnego Więzienia Karnego we Wronkach i tu osadzony 2 IV 1948. Początek wykonania kary 12 II 47, upływ kary 12 II 1950. Zwolniony z więzienia 12 II 1950 po odbyciu kary. Po wyjściu z więzienia powrócił do Nowego targu.
    Dalsze losy n/n.

    Księga ewidencyjna więźniów CWK Wronki nr II/ 1200/48
     

     
    Żuralski Jerzy Władysław Kazimierz [1900-1971]dziennikarz, oficer rez. WP, ppor. [1933], oficer PSZ kpt. vel Władysław Majewski, vel Jerzy Majchrzyk
    Ur. 08 VI 1905 w Lidzbarku Warmińskim, syn Zbigniewa i Franciszki z d. Łaska. Po ukończeniu gimnazjum i zdaniu matury w 1926 studiował w Poznaniu. Był członkiem korporacji akademickiej Baltia. Służbę wojskową odbył w Szkole Podchorążych Lotnictwa. Po odbytych ćwiczeniach wojskowych awansowany do stopnia ppor. rez. aeronautyki z starszeństwem od 1 I 1933 z przydziałem mobilizacyjnym do 2 batalionu balonowego w Legionowie. Przed wojną pracował jako dziennikarz. Zmobilizowany do WP w VIII 1939. Kampanię wrześniową 1939 odbył na stanowisku d-cy 1 plutonu w 5 kompanii balonów zaporowych. Do 08 IX 1939 uczestniczy w obronie Warszawy, potem wraz z 5 kompanią skierowany do Lublina a następnie do Lwowa. 18 IX 1939 przekracza granicę z Węgrami. Z Węgier przedostaje się do Francji, gdzie służby w WP, a po klęsce Francji ewakuuje się do Wlk. Brytanii, gdzie służy w lotnictwie. Awansowany do stopnia por. potem kpt. Był m. in. oficerem VI Oddziału Sztabu NW w Londynie. W końcu VIII 1945 przybył jako kurier z Londynu do Polski, gdzie miał się spotkać płk dypl. Janem Rzepeckim i przekazać pocztę. Po wykonaniu zadania miał powrócić do Londynu. Po przybyciu do Polski zamieszkał pod przybranym nazwiskiem Jerzy Majchrzyk w Warszawie przy ul. 3 Maja 5 w Warszawie i podął pracę jako dziennikarz. W drugiej połowie IX 1945 spotkał się w mieszkaniu konspiracyjnym w Warszawie z płk Janem Rzepeckim, któremu przekazał pocztę i instrukcje z VI Oddziału NW, potem spotkał się z szefem Łączności KG WiN Zofią Popławską, której przekazał szyfry do korespondencji z zagranicą. W dniu 16 X 1945 w Poznaniu przy ul. św. Marcina uczestniczył w spotkaniu konspiracyjnym, w czasie, którego złożył prezesowi Obszaru Zachodniego WiN płk Janowi Szczurkowi sprawozdanie z sytuacji za granicą. 26 X 1945 w Warszawie bierze udział w spotkaniu z szefem sztabu I ZG WiN ppłk Tadeuszem Jachimkiem i Emilią Malessą „Marcysią”, na którym „Marcysia” referowała sprawę wyrobienia kurierom dokumentów na wyjazd za granicę. W XI 1945 miał powrócić do Londynu. W dniu 30 X 1945 został zatrzymany przez funkcj. MBP i uwięziony. Aresztowany przez Prokuraturę 02 XI 1945 i osadzony w więzieniu mokotowskim. Wyrokiem WSR Warszawa z 05 V 1947, sygn. akt Sr 77/47 skazany na karę śmierci zamienionej na dożywotnie więzienie. W wyniku rewizji wyrokiem WSR Warszawa z 05 X 1947 zostaje skazany na karę 12 lat więzienia. Po procesie więziony w ZK Warszawa Mokotów, skąd został przewieziony do Centralnego Więzienia Karnego we Wronkach i tu osadzony 15 I 1948. Początek wykonania kary 30 X 1945, upływ kary 30 X 1957. W dniu 04 I 1951 przewieziony na polecenie MBP do więzienia Warszawa - Mokotów, gdzie był przesłuchiwany przez funkcj. MBP. Po kilku miesiącach ponownie przewieziony do CWK Wronki, gdzie odbywał karę. Na podstawie amnestii z 27 IV 1956 złagodzono mu karę do lat 10 i zarządzono jego zwolnienie. Zwolniony z CWK Wronki 16 VII 1956. Po zwolnieniu z więzienia wyjechał do Jarocina, gdzie zamieszkał przy ul. Wolności 4, później przeprowadził się do Warszawy, gdzie pracuje zawodowo m. in. w Spółdzielni „Lingwista”. Zmarł nagle w Warszawie 03 V 1971. Pochowany na cmentarzu Bródno w Warszawie.
    Żonaty. Miał synów Macieja i Jacka.
    A. Zagórski. Zrzeszenie „Wolność i Niezawisłość”, Niezawisłość. VI, cz. 3. Wrocław 2000; Księga ewidencyjna więźniów CWK Wronki  nr 917/50 ; Informacja p. Romana Kopczyńskiego.
     


    Żwański Zbigniew Arkadiusz[1924-1977], żołnierz NSZ/ NZW, ps. „Noc”
     
    Ur. 20 X 1924 w m. Łosie pow. Łomża, syn Władysława i Jadwigi – Marii z d. Łada. Przed wojną ukończył szkołę powszechną i rozpoczął naukę w szkole średniej, którą przerwał wybuch wojny. Podczas okupacji niemieckiej czynny jako łącznik w konspiracji NSZ. Awansowany do stopnia plut. z dniem 1 IX 1943. Na początku 1945 wcielony do WP. Uczestniczy w walkach na froncie z Niemcami. W czasie walk był ranny. Po zakończeniu wojny zdezerterował z wojska i ponownie podejmuje działalność konspiracyjną w szeregach Narodowego Zjednoczenia Wojskowego.
    Od XII 1946 do IV 1947 szef Pogotowia Akcji specjalnej w Komendzie Powiatu Ostrów Maz. NZW krypt. „Olkusz”, następnie szef PAS w Komendzie Powiatu Łomża krypt. „Łaba”, „Podhale” obejmującego tereny pow. Łomża, Zambrów i Kolno. Działalność konspiracyjna prowadził do VIII 1951.
    W wyniku zdrady miejsca ukrycia otoczony przez oddział KBW po walce ranny został ujęty 4 VIII 1951 i uwięziony. Postanowienie o zastosowaniu wobec niego tymczasowego aresztowania sygn. akt Pr 320/51 wydaje z datą 04 VIII 1951 Wojskowa Prokuratura Rejonowa w Białymstoku, Przeszedł długie i bestialskie śledztwo w WUBP Białystok. W czasie przesłuchań bity i torturowany. Wyrokiem WSR Białystok z dnia 15 XII 1952, sygn. akt Sr. 783/52 zostaje skazany na karę dożywotniego więzienia art. 1 MKK. Postanowieniem NSW w Warszawie wyrok zostaje utrzymany w mocy. Po procesie więziony w ZK Białystok, potem w ZK Barczewo, skąd został przewieziony do Centralnego Więzienia Karnego we Wronkach i tu osadzony w dniu 23 III 1956.
    Na podstawie amnestii z 27 IV 1956 złagodzono mu karę. Zwolniony warunkowo z więzienia 07 III 1958. Po wyjściu z więzienia mieszkał w Sopocie, gdzie zmarł w 1977.
     
    S. Poleszak. Podziemie antykomunistyczne w łomżyńskim i grajewskim /1944-1957/W-wa 2004; Księga ewidencyjna więźniów CWK Wronki nr 728/5;Dokumenty i materiały. Archiwum Polski Podziemnej 1939-195, nr 3/1995.
     

     
    Żyłka - Żebracki Zygmunt [1907 – 1997], oficer sł. st. saperów WP, por. [1936], w konspiracji SZP/ZWZ/AK/ROAK/DSZ/WiN, kpt. [1942], mjr [1944], ps. „Ax”, „Czarny”, „Zygmunt”, „Żelan”, „Żeliwa”, vel Henryk Zygmunt. Więzień polityczny PRL.
    Kmdt Obwodów ZWZ/AK Garwolin XII 1939-VI 1942, Puławy VII 1942-XI 1944. Kmdt Inspektoratu Rejonowego AK/ROAK Puławy XI 1944-III 1945.
     
     Ur. 22 IV 1907 w m. Jaćmierz pow. Sanok. Syn Piotra i Józefy z d. Ząbkiewicz. Po ukończeniu szkoły powszechnej uczęszczał do gimnazjum męskiego im. Królowej Jadwigi w Sanoku, gdzie uzyskał maturę w 1929. W okresie nauki był harcerzem sanockiego hufca ZHP. W latach 1930 – 1931 odbywał służbę wojskową w Szkole Podchorążych Piechoty w Różanie, gdzie przeszedł przeszkolenie unitarne. Od Franciszek 1931 do VIII 1933 w Szkole Podchorążych Piechoty w Ostrowi Maz. – Komorowie. Promowany na stopień ppor. sł. st. piechoty 15 VIII 1933 z przydziałem do 15 pp „Wilków” w Dęblinie na stanowisko d-cy plutonu.
    W latach 1935-1936 ukończył Modlinie kurs inżynieryjno-saperski, a następnie W Centrum Wyszkolenia Chemicznego w Warszawie kurs z zakresu broni chemicznej. Awansowany do stopnia por. sł. st. 1 I 1936. Następnie przeniesiony na stanowisko instruktora pułkowej szkoły podoficerskiej potem przeniesiony z 15 pp do Szkoły Podchorążych Rezerwy Piechoty 28 DP przy 15 pp w Dęblinie gdzie był wykładowcą. W latach 1937-1939 d-ca plutonu pionierów 15 pp. Wiosną 1939 zorganizował w pułku sekcję szermierczą. W kampanii wrześniowej 1939 dowodził plutonem pionierów 15 pp. Uczestniczył w walkach z wrogiem w rejonie Zduńskiej Woli, a 07 IX 1939 pod Pabianicami. Jego pluton po ciężkich walkach zostaje rozbity. Z grupa żołnierzy i oficerów 15 pp przedarł się do Modlina. Walczy w obronie Modlina. Podczas walk w kampanii wrześniowej 1939 odznaczył się męstwem i odwaga na polu bitwy. Odznaczony VM kl. 5. Nie poszedł do niewoli niemieckiej. W cywilnym ubraniu przedostał się do Warszawy potem ukrywał się w rejonie Maciejowic. W XI 1939 zaprzysiężony przez mjr-a S. Drewnowskiego „Brzoza”, „Roman” do SZP i skierowany do dyspozycji d-cy wojewódzkiego SZP w Lublinie mjr-a J. Spychalskiego, który mianował go d-ca powiatowym SZP w Garwolinie. Organizował struktury SZP na tym terenie. W XII 1939 udało mu się wcielić do SZP niektóre lokalne organizacje konspiracyjne. Od początku 1940 k-dt obwodu ZWZ Garwolin, który do II 1940 organizacyjnie podlegał Komendzie Okręgu ZWZ Lublin, następnie od II 1940 przekazany do Okręgu ZWZ Warszawa - województwo. Jego efektywna praca konspiracyjna przyniosła wkrótce skutki pozytywne. Scalił z ZWZ kilka małych lokalnych organizacji konspiracyjnych, utworzył sztab obwodu, a następnie rozbudował struktury terenowe. Jako d-ca i żołnierz cieszył się dużym szacunkiem i uznaniem podwładnych i działaczy różnych struktur niepodległościowych działających na tym terenie. Nadzorował organizowanie Związku Odwetu i w 1942 Kedywu.
    Oficjalnie zatrudniony w Zarządzie Drogowym potem Zarządzie Dróg Wodnych w Puławach. Awansowany rozkazem KG AK do stopnia kpt. sł. st. z starszeństwem 03 V 1942. Zagrożony aresztowaniem zostaje w końcu VI 1942 przeniesiony na funkcję k-dta Obwodu AK Puławy w Okręgu AK Lublin. W III 1944 przeprowadził na podległym terenie scalenie BCh z AK. Inicjował organizowanie oddziałów partyz. AK, a także wzmożenie działalności dywersyjno-sabotażowych przeciwko siłom niemieckim. W uznaniu zasług awansowany do stopnia mjr-a sł. st. z starszeństwem 03 V 1944.
    W okresie „Burzy” latem 1944 dowodził Zgrupowaniem 15 pp AK „Wilków”. Po wejściu wojsk sowieckich pozostaje nadal w konspiracji AK. W XI 1944 po aresztowaniu w Lublinie przez komunistów mjr-a sł. st. art. S. Kowalskiego „Roch” zostaje w jego miejsce mianowany k-dtem Inspektoratu Rejonowego AK Puławy. Odbudowywał rozbite aresztowaniami struktury inspektoratu. Po rozwiązaniu 19 I 1945 AK działa w strukturach poakowskich ROAK i pełni nadal funkcję inspektora. W dniu 21 III 1921 brał udział w odprawie zorganizowanej przez k-dta Okręgu AK/ROAK Lublin płk-a Franciszka Żaka „Roga” w lokalu kontaktowym przy ul. Brukowej 26 na Pradze w Warszawie, gdzie podczas odprawy zostaje aresztowany przez agentów NKWD. Więziony początkowo w więzieniu NKWD w Warszawie, skąd go przewieziono do Lublina i uwięziono w siedzibie NKWD przy Chopina 18. Podczas przesłuchań był torturowany i bity. Od VII 1945 więziony na Zamku Lubelskim. 16 III 1946 na mocy amnestii został zwolniony bez rozprawy. Po odzyskaniu wolności wyjechał do Warszawy, gdzie zamieszkał na stałe. W IV 1946 podejmuje działalność konspiracyjną w WiN. Pod ps. „Ax” pełni funkcje szefa wywiadu k-dy okręgu WiN Lublin. 09 XI 1945 zostaje zatrzymany przez funkcj. MBP i uwięziony. Przeszedł ciężkie śledztwo. Na podstawie rozmów prowadzonych przez przedstawicieli WiN z Okręgu Lublin z funkcj. MBP w sprawie ujawnienia oddziałów partyzanckich H. Dekutowskiego „Zapory’, jednym z warunków było uwolnienie więzionych członków konspiracji. Zwolniony z więzienia 17 VI 1947 na podstawie amnestii z 22 II 1947. Po odzyskaniu wolności powraca do Warszawy. Od 1947 pracował zawodowo w Państwowym Przedsiębiorstwie Traktorów i Maszyn, potem w Zakładach Przemysłu Drzewnego. W dniu 22 IX 1951 brał udział w Warszawie w pogrzebie swego zastępcy z AK mjr-a Piotra Ignacaka „Justa”, który zmarł w wyniku obrażeń odniesionych w więzieniu UB w 1951.
    27 VII 1952 zatrzymany w Warszawie przez UB i uwięziony pod zarzutem przynależności do nielegalnej organizacji. Postanowienie o zastosowaniu wobec niego tymczasowego aresztowania wydała z datą 30 VII 1952 Naczelna Prokuratura Wojskowa w Warszawie, sygnatura akt VII PN 252/52. w śledztwie więziony przez okres 12 miesięcy. Bity i torturowany w celu wymuszenia zeznań go obciążających oraz aresztowanych w tej sprawie jego podwładnych z AK kpt. A. Walusińskiego i kpt. S. Węgłowskiego oraz por. cz. w. R. Bijasiewicza szefa oddz. I K.O AK Lublin.
    Wyrokiem WSR Warszawa z dnia 30 IX 1953, sygnatura akt Sr. 563/53 został skazany na karę 12 lat więzienia oraz kary dodatkowe; pozbawienie wszelkich praw publicznych i obywatelskich na lat 5 i przepadek mienia. Po procesie więziony w więzieniu na Mokotowie. W dniu 07 I 1954 został osadzony w CWK Wronki. Początek wykonania kary 27 VII1952, zaś upływ kary 27 VII 1964. W dniu 20 VIII 1954 przewieziony z CWK Wronki do ZK Warszawa I /Mokotów/ do dyspozycji MBP, skąd go przewieziono potem do ZK Barczewo. W dniu 23 III 1956 osadzony ponownie w CWK Wronki. Na mocy amnestii z 27 IV 1956 został warunkowo zwolniony z CWK Wronki 14 XI 1956. Powraca do swego mieszkania w Warszawie. W 1957 w wyniku wniesionej rewizji został przez SN całkowicie zrehabilitowany.
    Na kursach wieczorowych organizowanych przez NOT ukończył studia wyższe z tytułem inż. budownictwa. Pracował zawodowo w Zjednoczeniu Budownictwa Miejskiego w Warszawie. Mieszkał w tym czasie przy ul. Wieniawskiego na Żoliborzu. W latach sześćdziesiątych pracował w swoim zawodzie w Przedsiębiorstwie Robót Kolejowych w Warszawie. 27 VII 1970 aresztowany przez SB pod zarzutem przynależności do nielegalnej organizacji „Ruch”. Więziony w areszcie śledczym przy ul. Rakowieckiej w Warszawie. Skonfiskowano mu w trakcie rewizji przygotowywane opracowanie o dziejach 15 pp AK „Wilków”. Po umorzeniu sprawy 15 V 1971 został zwolniony z więzienia. Powraca do pracy zawodowej. 30 IV 1974 przechodzi na emeryturę. Zbierał nadal materiały historyczne i opracował monografię 15 pp AK „Wilków”. Inicjował budowę pomników i tablic upamiętniających działalność AK. Organizował środowisko 15 pp AK. W latach późniejszych przeprowadził się z żoną do Sanoka, gdzie zmarł 07 VII 1997. Pochowany na cmentarzu w Sanoku.
    Odznaczony; VM kl. 5 /IX 1939/, VM kl. IV /IX 1944/,KW 4x, KOOP /1994/.
    Żonaty z Marią Aleksandrą z d. Hycaj, nauczycielką, żoł. AK ps. „Azalia Potyńska”.
    Po wojnie był awansowany przez władze wojskowe w Londynie do stopnia ppłk-a, a w 1991 na wniosek ŚZŻAK awansowany przez MON do stopnia płk-a w st. sp.
     
    R. Rybka – K. Stepan. Awanse oficerskie w WP 1935-1939. Kraków 2003; USC Sanok. Skrócony akt zgonu nr 259/97; Księga ewidencyjna więźniów CWK Wronki nr II/25/54 i 729/56 /II pobyt/; T.. Łaszczewski- E. Zając. Biogram Z. Ż /w:/ MSBUDN 1939-1956, t. 7. Kraków 2001 /tam obszerna bibliografia/.T. Łaszczewski. Biogram Z. Ż /w:/ZH WiN nr 15. Kraków 2001; K. B. Kotliński. Puławscy żołnierze AK. Puławy 1999; Z. Gnat – Wieteska. AK Obwód „Gołąb” – Garwolin. Warszawa 1997; J. Gozdawa – Gołębiowski. Obszar Warszawski AK. Lublin 1992; I. Caban. Ludzie Lubelskiego Okręgu AK. Lublin 1995.

     
    Żymełka Franciszek [1914-1979],prawnik, oficer rez. piechoty, ppor. [1938], żołnierz konspiracji ZWZ/AK, ps. „Orlik”, „Rębacz”, „Sęp”. Więzień polityczny PRL.
    K-dt Obwodu ZWZ Raciborsko -Kozielskiego  1940 – XII 1940. Okręg Śląsk ZWZ.
     
     Ur. 24 IX 1914 w Biertułtowych pow. Rybnik jako syn Konstantego i Elżbiety. Po ukończeniu Rybnickiego Gimnazjum Męskiego i zdaniu matury w 1934 studiuje na Wydziale Prawno-Ekonomicznym UP w Poznaniu. W latach 1935-1936 odbył służbę wojskową na Dywizyjnym Kursie Podchorążych Rez. Piechoty. Po ukończeniu studiów w 1939 rozpoczął aplikację adwokacką w Chorzowie.
    Po odbyciu obowiązkowych wojskowych ćwiczeń aplikacyjnych zostaje awansowany do stopnia ppor. rez. piech. Z starszeństwem 1 I 1938 z przydziałem mobilizacyjnym do I batalionu 75 pp z Chorzowie, stacjonującego w Rybniku. W składzie 75 pp. brał udział jako d-ca plutonu w kampanii wrześniowej 1939, walczył z wrogiem na szlaku bojowym pułku od Chorzowa aż na Lubelszczyznę. Ranny w bitwie pod Tarnawatką k/Tomaszowa Lub. Przebywał w szpitalu wojskowym w Zamościu, skąd w X 1939 zbiegł. Po ucieczce powraca na Śląsk. Od XI 1939 podejmuje działalność konspiracyjną na terenie pow. Rybnik. Początkowo w SZP, potem od XII 1939 w ZWZ/AK. Oficjalnie zatrudniony jako księgowy w niemieckiej firmie budowlanej. Do XII 1940 organizator i k-dt Obwodu Raciborsko-Kozielskiego ZWZ. Zajmował się tworzeniem struktur obwodu oraz sieci wywiadowczej. W nocy z 18/19 XII 1940 aresztowany prewencyjnie przez gestapo i osadzony w obozie koncentracyjnym w Oświęcimiu. Nierozpoznany jako działacz konspiracji niepodległościowej wykupiony za łapówkę przez rodzinę. Zwolniony z obozu w 1941. Po przymusowej kwarantannie od 18 II 1942 ponownie czynny w konspiracji AK. Zajmował się sprawami socjalnymi inspektoratu, szkoleniem żołnierzy AK. W marcu 1944 mianowany zastępcą k-dta inspektoratu ppor. cz. w. P. Cierpioła „Pleban”, który został w III 1944 mianowany na to stanowisko przez k-dta Okręgu AK Śląsk mjr-a/ppłk dypl. sł. st. art. Zygmunta Janke „Walter”. Zajmuje się organizowaniem drużyn AK dla ochrony zakładów przemysłowych przed zniszczeniem ich przez Niemców. Oficjalnie w 1944 zatrudniony w spółce rolnej w Brodach k. Kalwarii Lackorońskiej. Po rozwiązaniu 19 I 1945 AK nie ujawnia swej działalności konspiracyjnej. Po objęciu władzy prze komunistów podejmuje pracę w Starostwie Powiatowym w Rybniku jako urzędnik, potem wyższy urzędnik na stanowisku naczelnika wydziału. Nadal czynny w konspiracji poakowskiej kierowanej przez P. Cierpioła. Wstąpił do PPR. Mieszkał w tym okresie czasu przy ul. Gimnazjalnej nr 8 w Rybniku. Zatrzymany przez funkcj. UB 11 XII 1947 i uwięziony w więzieniu w Katowicach. Postanowienie o zastosowaniu wobec niego tymczasowego aresztowania wydała z datą 13 XII 1947 Wojskowa Prokuratura Rejonowa w Katowicach. Po długotrwałym śledztwie Wojskowy Sąd Rejonowy w Katowicach pod przewodnictwem kpt. Anastazego Zduna w sprawie sygnatura akt Sr. 71/49 w dniu 19 II 1949 skazał go na karę 12 lat więzienia z art. 86§ 1 i 2 KKWP oraz kary dodatkowe pozbawienie praw publicznych i obywatelski na lat 5.
    Po procesie więziony w ZK Katowice, skąd go przetransportowano do Centralnego Więzienia Karnego we Wronkach i tu osadzony 14 I 1950. Początek wykonania kary 13 XII 1947 zaś upływ kary 13 XII 1959.Zaliczony jako wróg ludu do grupy więźniów kategorii antypaństwowej /A/ odbywających karę w najgorszych warunkach np. cele o betonowych posadzkach nieogrzewane zimą. W więzieniu nabawił się wielu chorób. Na mocy amnestii z XI 1952 złagodzono mu karę do 8 lat więzienia. Upływ kary 13 XII 1955. W wyniku starań o udzielenie przerwy w odbywaniu kary przy poparciu wniosku przez więzienną komisję lekarską Wojskowy Sąd Rejonowy w Stalinogrodzie /Katowice/ wydał w dniu 03 V 1954 postanowienie w sprawie Sr. 71/49 o udzieleniu mu ze względu na stan zdrowia rocznej przerwy w odbywaniu kary od 10 V 1954 do 10 V 1955. Zwolniony z CWK Wronki na przerwę 10 V 1954. Po opuszczeniu więzienia udał się do Katowic, gdzie zamieszkał przy ul. Dębowej nr 8/6. Do więzienia już nie powraca. W dniu 22 VI 1956 NSW w Warszawie na podstawie amnestii z 27 IV 1956 wydał postanowienie o darowaniu mu reszty kary pozostałej do odbycia. Mieszkał w Katowicach gdzie pracował zawodowo.
    Zmarł w 1979.
     
    R. Rybka- K. Stepan. Awanse oficerskie w WP 1935 – 1939. Kraków 2003; M. Brzost. Rybnicki Inspektorat AK. Katowice 1998; J. Niekrasz. Z Dziejów AK na Śląsku. Katowice 1993; Z. Janke – Walter. W AK na Śląsku. Katowice 1986; Księga ewidencyjna więźniów CWK Wronki nr 169/50 i 3022/1951/52A. Dziurok /red./  Armia Krajowa i Konspiracja Po akowska na Ziemi Rybnickiej w latach 1942-1947. Rybnik 2004.
     

    Żywocki Zygmunt Bolesław [1898 – 1969], oficer sł. st. piechoty WP, por. [1919], kpt. [1931], mjr [1938], w konspiracji; ZWZ - AK – DSZ; ppłk [1944],działacz WiN, ps. „Adam”, „Anioł”, „Dzięcioł”, „Kłos”, „Kostur”, „Wujek”, „Wojtek”. Więzień polityczny PRL
         
    Urodził się 25 grudnia 1898 w Krakowie jako syn Józefa i Marianny z d. Suder. Po ukończeniu szkoły powszechnej, kształci się w c.k. Gimnazjum Realnym w Krakowie , gdzie w 1917 uzyskał świadectwo dojrzałości. W tym okresie czasu był członkiem młodzieżowej organizacji niepodległościowej na terenie Krakowa. W dniu 1 II 1917 wcielony jako szeregowiec do 16 pp armii austriackiej. Po wstępnym przeszkoleniu wojskowym zostaje skierowany 1 VI 1917 do Szkoły Oficerskiej w Opawie, skąd 23 X 1917 przeniesiono go jako instruktora do 23 pp. W szeregach 23 pp zostaje wysłany 21 XII 1917 na front włoski, gdzie uczestniczy w walkach na stanowisku dowódcy plutonu do 1 XI 1918. Awansowany do stopnia chorążego 8 VIII 1918. Po zakończeniu I wojny światowej, powraca w październiku 1918 do Krakowa. Po powrocie zapisał się na studia wyższe na UJ. W dniu 11 XII 1918r. ochotniczo zgłasza się w stacji zbornej w Krakowie. Od 14 XII 1918 służy w WP. Do 1 IV 1919 służy w Komendzie Dworca Kraków. W tym okresie przebywał na kursie szkoleniowym przy DOG Kraków. Z dniem 1 IV 1919 rozkazem DOG Kraków przeniesiony do 11 pp w Będzinie. Awansowany do stopnia ppor. sł. st. piechoty WP 2 VIII 1919. Od V 1919 w składzie 11 pp. pełni służbę przy ochronie ówczesnej zachodniej granicy Rzeczypospolitej, a od lata 1919 11 pułk strzeże polsko-czeskiej linii demarkacyjnej, od Mostów na Przełęczy Jabłonkowskiej do granicy z Niemcami. W lutym 1920 po odpowiednim przygotowaniu w Krakowie 11 pp zostaje przeniesiony na Wołyń. Od końca lutego 1920r. w szeregach 11 pp w składzie 7 DP WP, bierze udział w walkach na frontach wojny polsko – bolszewickiej. W walkach z wrogiem na Wołyniu dowodzi kompanią 11 pp. Walczy pod Równem, w okolicy Białej Cerkwi, pod Kijowem i nad Styrem oraz Bugiem. W kwietniu 1920 wraz z pułkiem powraca do swego macierzystego garnizonu w Będzinie. Za okazane męstwo na polu walki był odznaczony Krzyżem Walecznych. Dowódca 11 pp ppłk A. Zawadzki we wniosku o odznaczenie go KW pisze: ppor. Zygmunt Żywocki w dniu 25 czerwca 1920 dzięki swej nadzwyczajnej odwadze dowodząc garstką podległych mu żołnierzy śmiałym i bohaterskim kontratakiem odparł atak oskrzydlający wroga, zadając mu wielkie straty czym  uratował swój batalion przed okrążeniem.  W 1921 wraz z pułkiem przeniesiony do Tarnowskich Gór. Potem do 1939 oficer 11 pp. Pełni kolejno funkcje: młodszego oficera w kompanii CKM, od 25 XI 1922 dowódca Oddziału Sztabowego i adiutant Batalionu Sztabowego. Awansowany do stopnia por. sł. st. piechoty 8 VI 1922. Następnie do 27 I 1923 adiutant III Baonu. W dniu 27 I 1923 odkomenderowany do sztabu 23 DP w Katowicach na stanowisko oficera ordynansowego, a od 13 VII 1923 na stanowisko pomocnika oficera informacyjnego przy Dowództwie 23 DP celem odbycia praktyki. Rozkazem d-cy 23 DP wyróżniony 31 I 1924 pochwałą za bardzo dobre wykonywanie powierzonych obowiązków w sztabie 23 DP. W dniu 8 II 1924 zweryfikowany przez MSWoj. w Warszawie w stopniu por. sł. st. piechoty ze starszeństwem 1 VI 1919. W dniu 20 II 1924 powraca do macierzystego 11 pp. Pełni kolejno funkcje: młodszego oficera w 3 kompanii I baonu, potem d-cy 1 kompanii CKM. Następnie do 16 VII 1924 referent sportowy 11 pp. Ponownie odkomenderowany do sztabu 23 DP, skąd go skierowano na kurs dla oficerów informacyjnych w Jarosławiu. Po gdzie pełni funkcję oficera informacyjnego do X 1924, a następnie do 20 XII 1924 funkcję drugiego referenta PW przy sztabie 23 DP. Następnie młodszy oficer 2 kompanii 11 pp. Od I 1925 do 27 IV 1925 przebywa na kursie doszkalającym dla młodszych oficerów w Chełmnie. Po powrocie do pułku przydzielony do kadry pułkowej szkoły podoficerskiej. Od 24 VII 1925 do 31 XII 1925 przebywa na kursie dla oficerów żywnościowych i broni. Po ukończeniu kursu z wynikiem bardzo dobrym powraca do 11 pp. i obejmuje funkcję oficera żywnościowego pułku. W latach następnych ukończył kurs dla oficerów broni maszynowej w Ostrowi Maz. W 1929 zostaje przeniesiony do 67 pp w Brodnicy na stanowisko d-cy kompanii. Awansowany do stopnia kpt. sł. st. piechoty ze starszeństwem 1. I. 1931. Przeniesiony w 1935 do 27 pp w Częstochowie na stanowisko d-cy kompanii. Po ukończeniu kursu dla dowódców batalionu w Centrum Wyszkolenia Piechoty w Rembertowie k/ Warszawy zostaje mianowany dowódcą batalionu w 27 pp. Wkrótce przeniesiono go na stanowisko k-dta Szkoły Podchorążych Rez. Piechoty 7 DP przy 27 pp w Częstochowie. Awansowany do stopnia mjr-a sł. st. piechoty ze starszeństwem 19 marca 1938r. W kampanii wrześniowej 1939 bierze udział jako dowódca III baonu 27 pp w składzie 7 DP. Uczestniczy w walkach z wrogiem w rejonie Lublińca, Częstochowy. Po rozbiciu przez wojska niemieckie 7 DP z częścią swego baonu przedziera się po licznych potyczkach z wrogiem, w rejon Gór Świętokrzyskich, gdzie kontynuuje walkę. Po zakończeniu działań wojennych unika pójścia do niewoli niemieckiej. Ukrywa się na Kielecczyźnie. Jesienią 1939 po nawiązaniu kontaktu z członkami siatki konspiracyjnej SZP/ZWZ, zostaje zaprzysiężony do tej organizacji. Skierowany na początku 1940 na teren Sandomierza z nominacją na stanowisko k-dta Obwodu ZWZ Sandomierz. Obwodem sandomierskim dowodzi od 15 I 1940 do V 1940. Zagrożony aresztowaniem przeniesiony na stanowisko k-dta Obwodu ZWZ Jędrzejów. Obwodem dowodzi do VIII 1941.Należał do czołowych organizatorów sieci konspiracyjnej obwodu. Zorganizował sztab obwodu oraz sieć terenową. W końcu sierpnia 1941 z powodu zagrożenia aresztowaniem przez Gestapo przeniesiono go do Kielc na analogiczne stanowisko. Pracą konspiracyjną Obwodu ZWZ – AK Kielce kieruje do maja 1942.W okresie przeprowadzanych wiosną 1942r. masowych aresztowań przez Gestapo, wśród żołnierzy AK okręgu radomsko-kieleckiego AK ukrywa się na podległym terenie.
         Po odwołaniu z funkcji k-dta obwodu kieleckiego AK, został przeniesiony do sztabu Inspektoratu Rejonowego AK Radom. Po aresztowaniu przez funkcj. Gestapo k-dta inspektoratu mjr-a Alfonsa Kotowskiego ps. „Roman”, „Wiktor”, w VII 1942 zostaje przez k-dta Okręgu AK Radom-Kielce płk–a dypl. sł. st. piech. Stanisława Dworzaka ps. „Daniel”, „Przemysław” mianowany Komendantem  Inspektoratu Radom AK, kryptonim   „I”, „Garbarnia” W tym okresie w skład inspektoratu wchodziły obwody Radom , Kozienice, Iłża i Końskie. W końcu lata 1943 odłączono obwody Iłża i Końskie, z których utworzono Inspektorat Iłża zwany potem inspektoratem Starachowice gdzie przeniesiono sztab nowo utworzonego inspektoratu. W okresie przygotowań do wystąpienia zbrojnego przeciwko okupantowi, uczestniczy aktywnie w pracach organizacyjnych mających na celu przygotowanie sił AK podległego inspektoratu do działań zbrojnych. Nadzoruje szkolenie żołnierzy AK w obwodach oraz organizowanie oddziałów bojowych. W 1944 zostaje wyznaczony na dowódcę odtwarzanej 28 DP AK. Jednak w okresie poprzedzającym akcję „Burzę” i potem nie udało się odtworzyć tej jednostki z wielu obiektywnych przyczyn. Bierze udział w walkach z wrogiem w okresie VIII – IX. 1944. Nadal pełni funkcję k-dta Inspektoratu Rejonowego AK Radom. Rozkazem K-dta KG AK gen. Leopolda Okulickiego ps. „Niedźwiadek” z dnia 10 I 1945 zostaje awansowany do stopnia ppłk-a sł. st. piechoty ze starszeństwem 1 I 1945.
         Po rozwiązaniu w styczniu 1945 AK, pozostaje w konspiracji NIE/DSZ na zajmowanym stanowisku. Po utworzeniu DSZ na Kraj nadal k-dt Inspektoratu DSZ Radom. W konspiracji antykomunistycznej dowodzi akcjami zbrojnymi skierowanymi przeciwko siłom komunistycznym. Poszukiwany i tropiony przez funkcj. UB oraz agenturę ubowską. Często zmienia miejsca swego pobytu. Do lipca 1945 utrzymuje kontakty konspiracyjne z płk Janem Zientarskim ps. „Ein”,” „Mieczysław”- K-dtem Okręgu Radom – Kielce DSZ.
         Był w gronie inicjatorów rozbicia więzienia w Radomiu, gdzie więziono wielu żołnierzy konspiracji AK. W nocy z 8/9 IX 1945 oddział partyzancki dowodzony przez por. Stefana Bembińskiego ps. Harnaś przeprowadza udaną akcję rozbicia więzienia UB w Radomiu ,skąd uwolniono około 300 osób, wśród których byli m.in. k-dt Obwodu AK/DSZ w Kozienicach mjr sł. st. piechoty Władysław Komorek  ps. „Lucjan” z żoną.
          Po rozwiązaniu w sierpniu DSZ na Kraj i utworzeniu na początku września 1945 Zrzeszenia Wolność i Niezawisłość działa w strukturach konspiracyjnych tej organizacji i nadal prowadzi działalność niepodległościową. Za pośrednictwem mjr-a Zygmunta Szewczyka utrzymuje kontakty z Warszawą nie wiedząc o jego współpracy z sowieckim NKWD i UB.
          Na początku października 1945 po wyjściu z lokalu kontaktowego przy ul. Białej 37 w Radomiu, zostaje aresztowany przez agentów NKWD, a następnie przekazany do WUBP Kielce.
          Wg jego relacji został wydany przez byłego szefa Oddziału II K.O. Radom-Kielce mjr-a Zygmunta  Szewczyka ps. „Bartek”, który był jego podwładnym w okresie gdy pełnił funkcję k-dta Szkoły Podchorążych Rez. Piechoty przy 27 pp. Następnie przewieziony do Warszawy i osadzony w XI Pawilonie na Mokotowie, gdzie przeszedł ciężkie śledztwo. Postanowienie o zastosowaniu wobec niego tymczasowego aresztowania wydała z datą 13 X 1945 Wojskowa Prokuratura Rejonowa w Warszawie. Wyrokiem Wojskowego Sądu Okręgowego w Warszawie z dnia 26 II 1946, sygnatura akt 042/46 został skazany na karę śmierci, którą na podstawie amnestii złagodzono do 10 lat więzienia. Był to proces tzw., kiblowy, który odbył się w więzieniu mokotowskim. Sądzony przez sąd w składzie; przewodniczący kpt. Mieczysław Widaj – znany oprawca sądowy żołnierzy AK i działaczy niepodległościowych z WiN. Ławnikami byli; st. sierż. Stanisław Kłoszewski i sierż. Feliks Zawadzki. Protokolantem był ppor. Marian Jeżewski. Obrońcą z urzędu był adwokat Ludwik Kołakowski, któremu udostępniono akta sprawy na godzinę przed rozprawą. Po procesie więziony na Mokotowie, skąd zostaje przewieziony do Centralnego Więzienia Karnego w Rawiczu, gdzie został osadzony w dniu 18 sierpnia 1946. W 1948 na mocy amnestii z 22 II 1947 Wojskowy Sąd Najwyższy w Warszawie złagodził mu wyrok do 5 lat. Początek wykonania kary 13.X.1945r. zaś upływ kary 13 X1950. W więzieniu rawickim był szykanowany przez personel więzienny. W dniu 13 września 1950r. został przewieziony z CWK w Rawiczu do więzienia Warszawa I /Mokotów/ skąd został zwolniony 13 X 1950 po odbyciu kary. Więzienie opuścił w ciężkim stanie zdrowia. W okresie późniejszym był jeszcze represjonowany przez władze komunistyczne. Jako wróg demokracji ludowej był inwigilowany przez funkcj. UB. Nękany wezwaniami do UB. Po podleczeniu zdrowia nie mógł podjąć odpowiedniej dla siebie pracy. Zamieszkał z rodziną w Częstochowie. W okresie tzw. odwilży w 1956r. zostaje członkiem ZBOWiD-U, gdzie aktywnie uczestniczy w miarę swych możliwości w organizowaniu różnych form pomocy dla b. żołnierzy AK. Spisał relację z swej pracy w konspiracji AK, a także inspirował innych. Z jego inicjatywy b. K-dt Obwodu AK Kozienice i jego zastępca od sierpnia 1944 mjr/ppłk Józef Pawlak ps. „Bartosz”, „Brzoza” zebrał relacje od b. żołnierzy AK i po opracowaniu, wydał w 1967 pracę pt. 5 lat w Armii Podziemnej. Praca została wydana drukiem przez wydawnictwo PAX w Warszawie po długich staraniach.
    W okresie swej działalności konspiracyjnej należał do grona najwybitniejszych dowódców podziemia niepodległościowego w Okręgu Radomsko-Kieleckim ZWZ/AK/DSZ.
    Ten wielce zasłużony żołnierz i działacz niepodległościowy ciężko schorowany umiera w wieku 71 lat w dniu 1 listopada 1969 w Blachowni k / Częstochowy.
    Żonaty z Marią Żywocką z d. n/n. Z tego związku miał syna.
    Za działalność niepodległościową był odznaczony; Krzyżem Virtuti Militari kl. 5 nr legitymacji 12991, Krzyżem Walecznych 2x, Krzyżem Partyzanckim, Medalem Wojska, Medalem Pamiątkowym za Wojnę 1918-1921, Krzyżem Zasługi Srebrnym, SKZ z M, Medalem 10-lecia Odzyskanej Niepodległości, Odznaką Pamiątkową 11. pp.
    Pochowany na cmentarzu w Częstochowie.
     
    Roczniki Oficerskie M.S.Woj. wyd. 1924,1928,1932; R. Rybka – K. Stepan. Awanse oficerskie w wP 1935-1939. Kraków 2003: R. Rybka – K. Stepan. Rocznik oficerski 1939. Kraków 2006; Akta personalne CAW / główna karta ewidencyjna, wniosek o nadanie KW/; W.Steblik. Armia „Kraków” 1939 Wyd. MON 1975r., s. 209; Szczepanik. Ocalić od zapomnienia. Wrocław 1995r., s.26, 29, 37, 39 ; J. Pawlak. Pięć lat w Armii Podziemnej. Warszawa 1967r.,s.5, 13, 90, 91, 115, 125, 181 ; W.  Borzobohaty. „Jodła” wyd. II 1988r.; J. Mrożkiewicz. W konspiracji i w walce. Kielce 1992r.,s.22, 116; M.T. „Bończa”  Mazur. Szumiały nam Świętokrzyskie jodły. b.d.w.,s.169; J. Rell. Okręg Radomsko-Kielecki AK /w/ Rozwój organizacyjny. Warszawa 1996r. ,s. 59, 64; A. Ropelewski. W Jędrzejowskim Obwodzie AK. Warszawa 1986r.,s.65, 67, 68, 72, 74 , 91, 407; R. Śmietanka – Kruszelnicki. Zbrojne Podziemie Po akowskie na Kielecczyźnie 1945  do 1947r. /w/ ZH WiN nr 4/1993r.,s. 27, 49, 58; A. Heda. Wspomnienia „Szarego”. W-wa 2000r.,s.213, 234 ; Bembiński. „Harnaś”. Te pokolenia z Bohaterstwa znane. Radom 1996r.; Armia Krajowa. Okręg Radomsko-Kielecki. Praca zbiorowa. Wyd. Kielce 1999 ; M. Turlejska. Te pokolenia żałobami czarne. Skazani na śmierć i ich sędziowie. Warszawa 1990r.,s. 139; Księga Główna więźniów ZK Rawicz nr 1453/46; H. Czarnecki. Informator o dokumentach sądowo-więziennych 1944-1956r.,s.7. Poznań 1993 ; Urząd Stanu Cywilnego w Blachowni Śl. Akt zgonu nr 216/1969r.; R. Śmietanka – Kruszelnicki. Podziemie poakowskie na Kielecczyźnie w latach 1945-1948. Kraków 2002, s. 27,48,72,89,108,109, 119,327,345. T. Łaszczewski. Biogram Z. Żywockiego. MSBUDN t. 9, s. 201-205, R. Rybka - K. Stepan. Awanse oficerskie w WP 1935-1939. Kraków 2003.       
     
     

     
     

     


     


     


    14 wrzesień 2007 - 17 kwietnia 2011 r.
    @
    Layout i system zarządzania treścią wykonane przez: Lemon IT © 2005