<h1>Janusz Stankiewicz. Genealogia, przodkowie, badania genealogiczne, forum dyskusyjne</h1>Janusz Stankiewicz. Genealogia, przodkowie, badania genealogiczne, forum dyskusyjne<br><p><font size="7"><b>Stankiewicz</b> Genealogia</font>
Genealogia, przodkowie, badania genealogiczne, forum dyskusyjne

Konspiracja niepodległościowa w Polsce 1939-47

  • Komendantura ZWZ AK
  • Komendanci obszarów i okręgów
  • Komendanci inspektoratów - nazwiska na literę "A" - "I"
  • Komendanci inspektoratów - nazwiska na literę "J" - "M"
  • Komendanci inspektoratów - nazwiska na literę "N" - "R"
  • Komendanci inspektoratów - nazwiska na literę "S" - "Ż"

  • Komendanci Inspektoratów ZWZ AK 

    nazwiska rozpoczynające się lieterami "S" - "Ż"



    Konspiracja niepodległościowa w Polsce 1939-1947
    Ludzie SZP/ZWZ/AK/DSZ/WiN

    Praca poświęcona pamięci żołnierzy konspiracji niepodległościowej SZP/ZWZ/AK/NIE/DSZ/WiN zawierająca biogramy lub noty biograficzne albo nierozszyfrowane pseudonimy osób pełniących funkcje Kmdta Głównego , Obszarów, Okręgów, Inspektoratów, Obwodów. W zamierzeniu ma zawierać noty biograficzne komendantów-dowódców Rejonów, funkcyjnych z sztabów obszarów, okręgów itp. W okresie działalności tych organizacji Służby Zwycięstwa Polsce 27 IX 1939- 13 XI 1939 , Związek Walki Zbrojnej 13 XI 1939- 14 II 1942, Armii Krajowej 14 II 1942- I 1945, następnie Ruch Oporu AK– I 1945-IV 1945 i Delegatura Sił Zbrojnych na Kraj IV 1945-VIII 1945 oraz wolności Niezawisłość IX 1945-I 1948.
    Noty biograficzne zostały opracowane w efekcie zebranych materiałów własnych, publikacji słownikowych i  publikacji poświęconych konspiracji.
    W organizacjach wymienionych wyżej używano różnych nazw funkcyjnych dot. funkcji. W SZP używano nazw d-ca główny, wojewódzki, powiatowy, w ZWZ kmdt główny, obszaru, okręgu, podokręgu kmdt Inspektoratu Rejonowego lub Inspektor, kmdt Obwodu, podobwodu, Rejonu, lub Ośrodka /odpowiednik rejonu/. Używano też nazwy dowódca rejonu, placówki. W DSZ na kraj używano nazw Delegat DSZ na Kraj, Obszaru, Okręgu itp. W WiN używano nazw prezes Zarządu Głównego, Obszaru Okręgu Inspektoratu Obwodu, Rejonu. Po rozwiązaniu 19 I 1945 AK używano nazw ROAK, /łódzkie, Mazowsze, Lublin. W Okręgu Białostockim AK przemianowano w II 1945 na AKO i używano tytułów przewodnik Okręgu. Inspektoratu, Obwodu. Okręg od VI 1945 podporządkowany DSZ na Kraj.

    Pamięci  p. Andrzeja Zagórskiego – wybitnego historyka konspiracji niepodległościowej - nauczyciela i przyjaciela /1926-2007/

    Jednocześnie zwracam się z prośbą o uzupełnianie, prostowanie informacji biograficznych.


                                                                                               Tadeusz Łaszczewski

                                                                                                     tadlas@wp.pl


     


    Komendanci Inspektoratów SZP- ZWZ - AK - DSZ - WiN B-K

     

    Seweryn Władysław

    [1893-+?], oficer sł. st. piechoty WP, ppłk [1937], w konspiracji ZWZ, ps. „Pakosz”.
    Kmdt Inspektoratu Rejonowego ZWZ Kraków I –III 1940. Okręg ZWZ Kraków.

    Ur. 13 VII 1893. Ukończył gimnazjum realne. W latach I wojny światowej 1914-197 służył w armii austriackiej, gdzie ukończył szkołę oficerską. Walczył na froncie włoskim. Następnie w armii gen. J. Hallera we Francji, skąd powraca wraz z armią  gen. J. Hallera w  V 1919 do Polski. W stopniu ppor. sł. st. piech. przydzielony do 4 psp. Brał udział w wojnie polsko-bolszewickiej 1919-192o w szeregach 4 psp. Awansowany do stopnia por. 1 IV 1920. Dowodził w stopniu por. kompanią i baonem. Po wojnie zweryfikowany przez MSWoj. w Warszawie w stopniu kpt. sł. st. piech. ze starszeństwem od 1 VI 1919 służył w 4 psp skąd został przeniesiony we IX 1924 do 10 pp w Łowiczu. Awansowany do stopnia mjr. sł. st. piech. 1 VII 1925 lokata 31. Skierowany z dniem 21 IX 1926 z 10 pp na 3 miesięczny kurs do Szkoły Strzelniczej w Toruniu. Po ukończeniu kursu powraca do 10 pp, skąd zostaje w 1927  przeniesiony do 26 DP na stanowisko oficera sztabu. W 1927 przeniesiony do Korpusu Ochrony Pogranicza, gdzie służy do I 1931. W I 1931 przeniesiony z KOP do 11 pp w Tarnowskich Górach na stanowisko stanowisko-cy batalionu detaszowego. Awansowany do stopnia ppłk sł. st. piech. 19 III 1937. Później zastępca d-cy 11 pp w Tarnowskich Górach potem 83 pp w w Kobryniu. W VIII 1939 przeniesiony na stanowisko d-cy Ośrodka Zapasowego 30. DP w Kobryniu. W kampanii wrześniowej 1939 dowodził zmobilizowanym 183 pprez. w składzie 60. DP. Jednocześnie d-ca pododcinka „Mokrany”. Walczył na Wołyniu z Sowietami, następnie uczestniczy w bitwie pod Kockiem, gdzie dostaje się po kapitulacji do niemieckiej niewoli. Przebywał w jenieckim obozie przejściowym w Radomiu, skąd uciekł 8 X 1939. Przebywał w Krakowie, gdzie działa w grupie konspiracyjnej kierowanej przez płk dypl. Adama Eplera ps. „Kobylański”, włączonej do ZWZ. Od I –III 1940 pełni funkcję k-dta Inspektoratu Rejonowego ZWZ Kraków. W III 1940 przekazał funkcję inspektora ppłk sł. st. piech. F. Faixowi ps. „Andrzej”, „Bystrzański”, „Turnia”.
    Wojnę przeżył. Podobno mieszkał po wojnie w Krakowie, gdzie zmarł.
    Odznaczony: KW, MI
    Dz. Pers. Nr 91 7 IX 1924; Dz. Pers. Nr 1 z 28 I 1928; Roczniki Oficerskie 1923,1924,1928,1932; R. Rybka – K. Stepan. Awanse oficerskie w WP 1935-1939. Krakow 2003; S. Piwowarski. Okręg Krakowski SZP-ZWZ-AK 1939-1945, s. 21. Kraków 1994; L. Głowacki. Działania wojenne na Lubelszczyźnie 1939, wg indeksu. Lublin 1976.

    Sidorowicz Edward

    [1907-1968], oficer sł. st. piech. WP, kpt. [1939], w konspiracji ZWZ/AK ps. „Burak”, „Klon”, „Ostróg”, „Sum”, „Wirski”, vel Edward Sienkiewicz. Kmdt Inspektoratu Rejonoweg0 AK Wschodniego /Brody/ VI 1942-IV 1943.

    Ur. 18 III 1907 w Petersburgu/Rosja/, syn Ignacego i Wincentyny z d. Sienkiewicz. Mieszkał z rodzicami w Rosji, skąd powraca w 1918 do Wilna. W 1922 ukończył szkołę powszechna w Wilnie , a następnie kształci się w okresie 1922-1927 w Seminarium nauczycielskim w Wilnie. Po zdaniu w 1927 matury wstępuje do Szkoły Podchorążych Piechoty w  Różanie gdzie odbywa w okresie od 01 IX 1927-30 VI 1928 przeszkolenie na kursie unitarnym, potem w latach 1928-1930 w
    Szkole Podchorążych Piechoty w Ostrowi Maz. – Komorowie. Promowany na stopień ppor. sł. st. piech. 15 VIII 1930 z przydziałem do 79 pp w Słonimiu na stanowisko d-cy plutonu w kompanii CKM. W 1933 przeniesiony z 79 pp do 3 batalionu strzelców w Rembertowie na stanowisko d-cy plutonu CKM. Awansowany 1 I 1934 do stopnia por. sł. st. piech. W XII 1934 przeniesiony do 48 pp w Stanisławowie, gdzie dowodzi kompanią. Do stopnia kpt. awansowany 19 III 1939. W latach 1938-1939 dowodził 7 kompanią w III batalionie 48 pp. W kampanii wrześniowej 1939 bierze udział na stanowisku d-cy 3 kompanii CKM w III batalionie 48 pp w składzie 11 DP. Walczy z wrogiem pod Krzywcza Leluchowem i w obronie Lwowa. Po kapitulacji Lwowa unika niewoli sowieckiej. Ukrywał się w Stanisławowie, gdzie przybył w przebraniu z Lwowa. Czynny w konspiracji ZWZ/AK od I 1942. W okresie od VI 1942 do IV 1943 pełnił funkcję kmdta Inspektoratu Rejonowego „Wschodniego” /Brody/ w Okręgu ZWZ/AK Lwów. Po likwidacji struktur inspektoratu od VII 1943 do VII 1944 pełnił funkcję kmdta dzielnicy Śródmieście  w Inspektoracie Rejonowym  Lwów-Miasto. Podczas akcji „Burza” dowodzi siłami podległej dzielnicy. W dniu 31 VII 1944 zo0staje aresztowany przez sowiecki kontrwywiad. 6 IX 1944 wywieziony do więzienia NKWD w Charkowie, potem więziony w obozie. Od 4 I 1946 przebywa w obozie 178 w Diagilewie, gdzie zostaje przywieziony z Charkowa. 06 VII 1947 odesłany do obozu nr 158 w Czerepowcu, potem odesłany do obozu nr 150 w Griazowcu, gdzie przebywał do 21 VII 1947.Następnie od 2 X 1947 przebywa w obozie nr 437 w Bogorodskoje, skąd 5 X 1947 odesłany zostaje do obozu przejściowego nr  284 w Brześciu nad Bugiem. Repatriowany przez obóz PUR w Białej Podlaskiej 12 IV 1948. Początkowo przebywał w Krakowie, a w VI 1948 zamieszkał na stałe we Wrocławiu. Pracuje zawodowo w Oddziale PKS Wrocław jako referent zaopatrzenia, potem dyspozytor, kontroler dochodów i kierownik działu.
    Zmarł w VII 1968 we Wrocławiu. Pochowany na cmentarzu przy ul. Bujwida.
    Żonaty z Janiną z d. Grygorowicz. 

    Dz. Pers. Nr 13 z 15 VIII 1930; Dz. Pers. Nr 8 z 28 VI 1933; Dz. Pers. Nr 14 z 22 XII 1934; R. Rybka – K. Stepan. Rocznik oficerski 1939. Kraków 2006; J. Węgierski – G. Mazur. Konspiracja Lwowska 1939-1944. Słownik biograficzny. Katowice 1997; J. Węgierski. Obsada odsobowa Lwowskiego Obszaru SZP/ZWZ/AK NIE w latach 1939-1945. Kraków 2000; Uwięzieni w Ostaszkowie i Riazaniu. W-wa 2002.

     

    Sidorów Rudolf

    [1911-1996], nauczyciel, ppor. rez. piech. WP, [1937], w konspiracji ZWZ/AK, ps. „Szpak”
    Kmdt Obwodu ZWZ/AK Stanisławów, k-dt Inspektoratu AK Stanisławów. Okręg ZWZ/AK Stanisławów.

    Ur. 25 XI 1911 w Stanisławowie, syn Albina /pracownika kolejowego/ i Zofii z d. Bereżańska. Absolwent Seminarium Nauczycielskiego w Stanisławowie w 1932. Po uzyskaniu dyplomu nauczyciela szkół powszechnych pracuje w zawodzie nauczyciela. Odbył służbę wojskową w Szkole Podchorążych Rezerwy Piechoty przy 5. DP we Lwowie. Przeniesiony do rezerwy z przydziałem mobilizacyjnym do 48 pp w Stanisławowie. Po odbytych obowiązkowych ćwiczeniach aplikacyjnych awansowany do stopnia ppor. rez. piechoty. Do lata 1939 pracuje w swoim zawodzie w szkole powszechnej w Gaiku, Kuropatnikach i Drohomirczanach w okolicach Stanisławowa. Zmobilizowany w VIII 1939 do WP i wcielony do 48 pp, w którego szeregach odbył kampanię wrześniową 1939. Był dowódcą plutonu w 1 kompanii I bat. 48 pp. Podczas walk z wrogiem na Lubelszczyźnie dostał się 20 IX 1939 we wsi Zielona k/Krasnobrodu do niemieckiej niewoli. Podczas przewożenia transportem kolejowym do obozu jenieckiego w głąb Niemiec, na stacji kolejowej w Płaszowie przy pomocy udzielonej przez polskich kolejarzy uciekł. Następnie powraca 8 X 1939 do Stanisławowa znajdującego się pod okupacją sowiecką. Za zgodą władz sowieckich powraca do pracy w szkole w Drohomirczanach, gdzie zamieszkał z żoną. Po wkroczeniu w VI 1941 Niemców przeniósł się do Stanisławowa. Czynny w konspiracji ZWZ/AK od 1 XI 1941. Organizował na terenie Stanisławowa siatke konspiracyjną ZWZ, plutony bojowe i komórki wywiadu. Od początku 1942 do XI 1942 był k-dtem Obwodu ZWZ/AK Stanisławów-miasto. Od XI 1942 do II 1943 jako p.o pełnił funkcję k-dta Inspektoratu AK Stanisławów. W II 1943 aresztowany przez Niemców, więziony w Stanisławowie i we Lwowie, gdzie przeszedł ciężkie gestapowskie śledztwo. W dniu 30 IV 1943 uwięziony w obozie koncentracyjnym na Majdanku. W IV 1944 wywieziony do obozu w Gross – Rosen, gdzie przebywał do 15 XI 1944, następnie wywieziony do obozu w Flossenburgu. W dniu 8 V 1945 uwolniony z obozu przez wojska amerykańskie. Następnie powraca do Polski. W okresie 1945 do 1952 pracował jako nauczyciel w Gimnazjum i Liceum Mechanicznym i Ogrodniczym w Ropczycach oraz jako kierownik internatu w Witkowicach k/Ropczyc. Od 1952 mieszka z rodziną w Przemyślu i pracuje do 1972 jako kierownik internatu w Zasadniczej Szkole Zawodowej w Przemyślu. W dniu 31 VIII 1972 przeszedł na emeryturę.
    W latach dziewięćdziesiątych działał w Stowarzyszeniu Żołnierzy AK  w Przemyślu. Brał udział w spotkaniach organizowanych przez b. mieszkańców woj. stanisławowskiego zam. na terenie kraju. Awansowany w 1991 do stopnia mjr. w st. sp.
    Zmarł 21 III 1996 w Przemyślu i tu pochowany na miejscowym cmentarzu.
    Żonaty od 1940 z Janiną z d. Starczewska. /1915-1993/. Mieli dwoje dzieci: syna Andrzeja /1942/ i córkę Elżbietę /1947/zamężną Grankvist, zamieszkałą w Szwecji.
    Odznaczony; Złotym Krzyżem Zasługi /1970/, Orderem OP 5 kl. /1976/, Krzyżem AK. 

    R. Rybka – K. Stepan. Awanse oficerskie w WP 1935-1939. Kraków 2003; G. Mazur-J. Węgierski. Konspiracja Lwowska 1939-1944. Słownik biograficzny, s. 176. Katowice 1997. Tam pozostała bibliografia.

     

    Siegmüller – Młynarski Benedykt Jakub

    [ 1915 -2002], oficer sł. st. piechoty WP ppor. [1938],w konspiracji ZWZ/AK, por. [1942], kpt. [1945], ps. „Benek”, „Gospodarz”, „Leonid”, „Włodek” vel Młynarski. Po 1945 Siegmüller - Młynarski.
    Kmdt Inspektoratu Rejonowego AK Łódź VIII 1942-III 1943. Okręg Łódź AK.

    Ur. 7 X 1915 w Lubichowie pow. Starogard Gdański, syn Jakuba i Marianny z d. Sadowska. Po ukończeniu szkoły powszechnej kształci się w Państwowym Gimnazjum w Starogardzie Gdańskim, gdzie w VI 1935 uzyskał świadectwo dojrzałości. Od IX 1935 do VIII 1938 uczy się w Szkole Podchorążych Piechoty w Ostrowi Maz.-Komorowie. Praktyki odbywał w 25 pp w Piotrkowie Tryb. Promowany na stopień ppor. sł. st.  z starszeństwem 01 X 1938 z przydziałem do dalszej służby wojskowej w 25 pp. na stanowisko d-cy 1 plutonu 1 kom. I bat. Bierze udział w kampanii wrześniowej 1939 na stanowisku d-cy 1 kompanii I bat. 25 pp. Uczestniczy w zaciętych walkach toczonych przez 25 pp. w składzie 7. DP w rejonie Częstochowy. W toku walk zostaje ranny. Dzięki pomocy swoich żołnierzy wydostaje się z okrążenia i unika niewoli niemieckiej. Po zakończeniu kampanii wrześniowej 1939 w X 1939 powraca do Piotrkowa Tryb., gdzie spotyka się na terenie strzelnicy garnizonowej z d-ca 25 pp płk dypl. Adamem Świtalskim oraz innymi oficerami 25 pp., którym udało się uniknąć niewoli. Wchodzi w skład organizowanej przez płk dypl. A. Świtalskiego grupy konspiracyjnej 25 pp. – przekazanej potem do SZP/ZWZ. Początkowo mieszka w Piotrkowie. W końcu X 1939 wyjechał za zgodą swego d-cy do Czerska na Pomorzu, gdzie zatrzymał się u swej siostry. W XI 1939 powraca na teren woj. łódzkiego. Czynną działalność konspiracyjną podejmuje od IV 1940 w ZWZ. Mianowany oficerem łącznikowym k-dta Okręgu ZWZ Łódź ppłk dypl. L. Okulickiego, potem jego następcy ppłk sł. st. piech. Stanisława Juszczakiewicza. Od IX 1941 do V 1942 pełni funkcję adiutanta k-dta okręgu. Awansowany do stopnia por. sł. st. piech. w III 1942. Jednocześnie od jesieni 1941 do V 1942 pełni funkcję zastępcy szefa łączności konspiracyjnej. Od V –VIII 1942 jest oficerem dyspozycyjnym k-dt okręgu. W VIII 1942 mianowany p.o k-dta Inspektoratu Rejonowego AK Łódź. Funkcję sprawuje do III 1943, kiedy przekazuje kierownictwo inspektoratu kpt/mjr sł. st. art. Lechowi Janowi Jarnuszkiewiczowi ps. „Izydor”, „Kazimierz”, „Kowalski”, „Wujek”. Zagrożony aresztowaniem przez gestapo zostaje przeniesiony na teren okręgu znajdujący się w Generalnej Guberni. W tym okresie pełni funkcję szefa komórki legalizacyjnej K.O. AK Łódź. Awansowany do stopnia kpt. 3 V 1944. Po rozwiązaniu w 19 I 1945 AK ukrywa się pod przybranym nazwiskiem Młynarski na terenie Łodzi. Latem 1945 ujawnia się przed komisją dla spraw b. AK w Łodzi. Zweryfikowany w stopniu kpt. sł. st. piechoty. Podejmuje pracę zawodową i pracuje jako księgowy. Uzupełnia swe wykształcenie cywilne. Ukończył wyższe studia ekonomiczne. Mieszkał na stałe w Łodzi. Żonaty. Miał pięcioro dzieci. W latach sześćdziesiątych był członkiem ZBOWiDu. W okresie 1990-1995 działał w Związku Oficerów sł. st. II Rzeczypospolitej, oraz w Stowarzyszeniu Żołnierzy AK w Łodzi.
    Odznaczony VM kl. 5 /nr leg. 12630/, KW, Krzyżem Partyzanckim, Krzyżem AK, Medalem Wojska.
    Awansowany przez MON w Warszawie 11 XI 1993 do stopnia mjr w st. sp. Po 1945 używa nazwiska Siegmüller – Młynarski.
    Zmarł w Łodzi 21 XII 2002. Pochowany 27 XII 2002 na cmentarzu Komunalnym Doły w Łodzi/
    Żona Marianna zmarła w Łodzi pochowana 29 IX 2005 na cm. Doły.

    R. Rybka – K. Stepan. Awanse oficerskie w WP 1935-1939. Kraków 2003; W. Makulec.25 pp. Pruszków 1995; D. Gozdawa – Gołębiowski. Okręg Łódzki ZWZ-AK 1939-1945. W-wa 1980 mps.; Z. Janke – Walter. W AK w Łodzi i na Śląsku. W-wa 1969.

     

    Sierosławski Józef

    [1912-1945], nauczyciel, oficer rez. piechoty WP, ppor. [1939], w konspiracji ZWZ/AK, ps. „Grad”, „Zew”.
    Kmdt Inspektoratu Rejonowego AK Grudziądz II 1943 – III 1944. Okręg Pomorze AK.

    Ur. 7 X 1912 w Tucholi. Po ukończeniu w 1933 gimnazjum w Tucholi i zdaniu matury, odbywa służbę wojskową na Dywizyjnym Kursie Podchorążych Piechoty 16. DP w Grudziądzu. Po przeniesieniu w 1934 do rezerwy zamieszkał tu na stałe. W okresie 1934 –1935 uczy się w Seminarium Nauczycielskim w Grudziądzu uzyskując dyplom nauczyciela szkół powszechnych. Od 1935 pracuje jako nauczyciel w Szkole Powszechnej w Dąbrówce Królewskiej, potem do lata 1939 w Szkole Powszechnej im. A. Mickiewicza w Owczarkach pow. Grudziądz. Po odbytych obowiązkowych ćwiczeniach wojskowych awansowany do stopnia plut. rez. piech. 1 I 1936 z przydziałem do 64 pp w Grudziądzu. Latem 1939 zmobilizowany do WP i wcielony do 64 pp. Awansowany do stopnia ppor. rez. W szeregach tego pułku odbył kampanię wrześniową 1939. w trakcie walk z wrogiem na szlaku bojowym pułku dowodził plutonem piechoty. W czasie walk nad Bzurą zostaje ranny i wzięty do niewoli niemieckiej. Następnie przebywa w niemieckim szpitalu polowym w Łodzi. Po zwolnieniu w XII 1939 z szpitala powraca do Grudziądza. Podejmuje przymusowo pracę w dziale gospodarczym fabryki odlewów. Od początku 1942 czynny w konspiracji ZWZ/AK na terenie Grudziądza. Zaprzysiężony do ZWZ/AK przez por. rez. Józefa Szarkowskiego ps. „Jelita”, „Szary” – ówczesnego k-dta Inspektoratu ZWZ/AK Grudziądz, przez którego został mianowany k-dtem rejonu w Obwodzie AK Grudziądz-miasto /Garnizon/. W XII 1942 żeni się z Gertrudą Korczyńską i zamieszkał u teściów przy ul. Szkolnej 3. W ramach swych zadań prowadzi także działalność wywiadowczą dla Oddziału II K.O. AK Pomorze. Utrzymywał kontakty z J. Grussem –szefem Oddz. II K.O. AK Pomorze. W 1943 po wyjeździe na roboty w głąb Niemiec por. J. Szarkowskiego zostaje mianowany przez J. Grussa k-dtem Inspektoratu AK Grudziądz. Funkcję pełni do III 1944, kiedy został aresztowany na skutek donosu przez gestapo. Wkrótce po przesłuchaniu z powodu braku dowodów działalności w AK zostaje zwolniony. W V 1944 ponownie aresztowany przez gestapo i przewieziony do więzienia gestapo w Lodzi gdzie prowadzono śledztwo. W trakcie śledztwa był torturowany. W I 1945 podczas ewakuacji więźniów z więzienia w Łodzi na zachód /konwój odbywał się pieszo/, wraz z swym teściem dokonali udanej ucieczki. W dniu 8 III 1945 powraca z teściem do Grudziądza. Oboje zgłaszają się do miejscowego Komisariatu M.O przy ul. Szewskiej, gdzie pracował Burczyk i Wawrzynkowski jego b. podwładni z AK. Od tej chwili ślad się po nich urywa. Dopiero 3 IX 1948 w pobliżu komisariatu znaleziono ich zmasakrowane zwłoki, przysypane żwirem. Oboje zostali zamordowani, prawdopodobnie przez Burczyka i Wawrzynkowskiego, którzy podejrzewali ich o wydanie w ręce gestapo. W V 1949 odbyła się rozprawa przed Sądem Okręgowym w Grudziądzu. Oskarżeni o zabójstwo Sierosławskiego i Korczyńskiego – Burczyk i Wawrzynkowski zostali skazani na wieloletnie kary więzienia.
    W konspiracji AK był awansowany do stopnia por. rez. piech.

    Armia Krajowa na Pomorzu t. IV Toruń 1993. 

     

    Siła–Nowicki Władysław

    [1913-1994], mgr praw, oficer rez. kaw. WP, ppor. [1938], konspiracji AK, por. [1944], rtm. rez. kaw. [1945] ps. „Adam”, „Bogdaniec”,„Czesław”, „Lis”, „Stefan”,
    Kmdt Inspektoratu Rejonowego WiN Lublin XI 1946-IX 1947. Okręg Lublin DSZ/WiN

    Ur. 22 V I 1913 w Pińsku, syn Aleksandra /sędziego/ i Antoniny z Wyrzykowskich /nauczycielka/. W 1931 ukończył Gimnazjum im. Jana Śniadeckiego w Kielcach, a następnie w 1935 Wydział Prawa Uniwersytetu Warszawskiego uzyskując dyplom mgr praw. W okresie studiów i potem działał w Polskiej Macierzy Szkolnej, jako wykładowca i prelegent. Od 20 IX 1935-15 VII 1936 odbywał służbę wojskową Szkole Podchorążych Rezerwy Kawalerii w Grudziądzu, a praktyki od VII – IX 1936 w 22 p. ułanów Podkarpackich w Brodach. Przeniesiony do rezerwy w stopniu tytularnego kpr. podch. rez. kaw. Po odbytych w 1937 ćwiczeniach aplikacyjnych awansowany do stopnia ppor. rez. kaw. 1. I 1938 z przydziałem mobilizacyjnym do 6 psk w Żółkwi. Od 1936 pracował w Ministerstwie Wyznań i Oświecenia Publicznego w Warszawie. Od 1937 był aplikantem adwokackim u adwokata Belliera w Warszawie, a następnie w kancelarii adwokata Z. Hofmokl-Ostrowskiego. W VIII 1939 zmobilizowany do WP i przydzielony do 6 psk, w którego szeregach brał udział w kampanii wrześniowej 1939 jako d-ca plutonu łączności w 6 psk, w składzie Armii „Łódź”. Brał udział w walkach z Niemcami w rejonie Piotrkowa Tryb. potem Starego Otwocka. Był dwukrotnie ranny. Po zakończeniu działań wojennych unika niewoli. Przebywał w Beresteczku, gdzie w X 1939 wziął ślub z Ireną Joszko. Jesienią 1939 wraz z żoną przekroczył granicę sowiecko-litewską z zamiarem przedostania się do Francji i wstąpienia tam do tworzonego Wojska Polskiego. Jednak mimo czynionych wysiłków zamiaru nie udało się wykonać. Na Litwie pozostawał do czerwca 1941. We wrześniu 1941 powraca do Warszawy, gdzie po zaprzysiężeniu w X 1941 do ZWZ/AK podejmuje działalność konspiracyjną na terenie Warszawy. Działał również w organach Delegatury RP na Kraj. Na zlecenie Delegatury jeździł do Lwowa na rozmowy z metropolitą Szeptyckim. Był też działaczem konspiracyjnej organizacji politycznej „Unia”, która w 1943 połączyła się z Stronnictwem Pracy. Czynny w Społecznej Organizacji Samoobrony /SOS/. W latach 1941-1943 był oficerem informacyjnym w KG AK. Od III 1943 do 31 VII 1944 był d-cą plutonu w Oddziale Dywersji Bojowej „Kedywu 3” w Obwodzie AK Śródmieście Okręgu Warszawskiego AK. Brał udział w akcjach likwidacyjnych agentów gestapo, uczestniczył w przewożeniu broni ze zrzutów na terenie Obwodu Siedlce AK do Warszawy. Brał udział od 01VIII 1944 do 02 X 1944 w Powstaniu Warszawskim. Dowodził wówczas plutonem nr 1147 w oddziale por. Kazimierza Pogorzelskiego „Rygla”. W czasie akcji na Arbeitsamt był ranny. W trakcie walk przy ul. Królewskiej został ciężko ranny. Rozkazem KG AK z 31 VIII 1944 awansowany do stopnia por. rez. kaw. i odznaczony KW. Po kapitulacji oddziałów powstańczych nie podszedł do niewoli. Jako osoba cywilna przedostał się z Warszawy na teren Lubelszczyzny, gdzie po nawiązaniu kontaktów działa w konspiracji AK, a po rozwiązaniu AK 19 I 1945 czynny w konspiracji antykomunistycznej ROAK/DSZ, gdzie kierował działem propagandy w Obwodzie Lublin DSZ do VIII 1945, potem do V 1946 w Obwodzie WiN Lublin – miasto. Oficjalnie w latach 1945-1946 był wiceprezesem Zarządu Wojewódzkiego Stronnictwa Pracy w Lublinie t.j. do czasu zawieszenia działalności SP. Od II 1946 do XI 1946 był k-dtem Obwodu WiN Lublin, a po aresztowaniu przez funkcj. UB kpt. rez. F. Abraszewskiego „Boruty”, „KMB” inspektora lubelskiego WiN od XI 1946 do ujawnienia w IV 1947 funkcję k-dta Inspektoratu WiN Lublin. Zatrzymany przez agentów MBP  16 IX 1947 w Nysie razem z swymi podkomendnymi podczas próby ucieczki na Zachód. Postanowienie o zastosowaniu wobec niego tymczasowego aresztowania wydała NPW Warszawa. Przeszedł ciężkie łubowskie śledztwo. Podczas przesłuchań był torturowany. Skazany 3 XI? 1948 przez WSR Warszawa na niejawnej rozprawie na karę śmierci. Wyrok zatwierdzony przez NSW. Dzięki wstawiennictwu Aldony Dzierżyńskiej  spokrewnionej z rodziną Nowickich B. Bierut w drodze łaski zmienił mu karę śmierci na karę dożywocia. Więziony na Mokotowie, potem w CWK Rawiczu, CWK Wronki i w Strzelcach Opolskich. Na podstawie amnestii z 27 IV 1956 został zwolniony z więzienia 1 XII 1956.  W 1957 zrehabilitowany. Po wyjściu z więzienia pracował jako adwokat. Był obrońcą w procesach rehabilitacyjnych żołnierzy AK/WiN. Później był też obrońcą w procesach politycznych m. In. KOR KPN, a także członków „Solidarności”  w okresie stanu wojennego. Był doradcą NSZZ „Solidarność”. Od 1986 członek Rady Konsultacyjnej przy przewodniczącym Rady Państwa Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej W. Jaruzelskim. Wchodził w skład władz Chrześcijańsko-Demokratycznego Stronnictwa Pracy1989-1992, które reaktywował w II 1989. Brał udział w obradach Okrągłego Stołu od 6 II-5 IV 1989 po stronie koalicyjno-rządowej. W trakcie obrad wnioskował o uczczenie minutą  ciszy zamordowanych w 1989 księży Niedzielska i Suchowola. Pracował jako osoba niezależna  w Zespole do Spraw Reform Politycznych.  Jako kandydat niezależny brał udział w wyborach do Sejmu kontraktowego. W latach 1992-1994 był sędzia w Trybunale Stanu.
    Zmarł 25 II 1994 w Warszawie. Pochowany na cmentarzu Powązki w Warszawie.

    S. Radomyski. Zarys Historii Szkoły Podchorążych Rezerwy Kawalerii w Grudziądzu 1926-1939. Pruszków 1992; R. Rybka - K. Stepan. Awanse oficerskie w WP 1935-1939. Kraków 2003; A. Zagórski. WiN w Dokumentach. T. VI, cz. III. Wrocław 

     

    Skawiński Bolesław

    [1915-2002], ppor. sł. st. kaw. [1938], w WSGO „Warta” ps. „Rawicz” vel Bolesław  Olszewski -  mjr rez.
    Kmdt Inspektoratu WSGO „Warta” – DSZ Wągrowiec –Okręg Poznań 

    Ur. 13 XI 1915 w Homlu. Syn Bolesława. Absolwent gimnazjum z maturą. W latach 19235-1936 w Szkole Podchorążych Piechoty, gdzie odbywał przeszkolenie na kursie unitarnym, potem praktyki w pułku kawalerii. W latach 1936-1938 w szkole Podchorążych Kawalerii w Grudziądzu. Promowany na stopień ppor. sł. st. kaw. 1 X 1938 z przydziałem do 4 p. uł. w Wilnie na stanowisko d-cy plutonu. W latach 1938-1939 d-c plutonu w 3 szwadronie 4 p. uł. W kampanii wrześniowej 1939 bierze udział na stanowisku d-cy plutonu w 1 szwadronie 4 p. uł. w składzie Wileńskiej Brygady Kawalerii. Walczy z wrogiem na szlaku bojowym pułku. Uczestnik walk na Lubelszczyźnie, gdzie dostał się do niewoli niemieckiej. Przebywał w oflagu IX B  w Weilbergu, potem II C w Woldenbergu. Po uwolnieniu z niewoli 31 I 1945 powrócił do kraju. Mieszkał  Wielkopolsce. Po nawiązaniu kontaktów podejmuje działalność konspiracyjną w szeregach WSGO „Warta” – Delegatura Sił Zbrojnych na terenie Okręgu Poznań. Mianowany przez płk-a A. Rzewuskiego  kmdtem- Inspektoratu Rejonowego Wągrowiec WSGO „Warta”-DSZ. Organizował na tym terenie komórki konspiracyjne WSGO „Warta” –DSZ. Używał przybranego nazwiska Bolesław Olszewski. Zagrożony aresztowaniem po rozwiązaniu WSGO „Warta” wyjechał na Pomorze. Mieszkał i pracował w Gdańsku. Bł członkiem Koł 4 p. uł. oraz członkiem Fundacji n Rzecz Tradycji Jazdy Polskiej w Grudziądzu. Brał aktywny udział w zjazdach kawalerzystów w Grudziądzu.
    Zmarł o1 VIII 2002 w Gdańsku.

    Tajny Dz. Pers. nr z 15 X 1938;St. Radomyski. Zarys Historii Szkoły Podchorążych Kawalerii w Grudziądzu 1922-1939. W-wa 1989;R. Rybka – K. Stepan. Rocznik oficerski 1939. Kraków2006;Informator o nielegalnych antypaństwowych organizacjach i bandach zbrojnych działających w Polsce Ludowej w latach 1944-1956. Lublin 1993.

     

    Składzień Władysław

    [ 1906-1991], oficer sł. st. piech. WP, por. [1935], w konspiracji ZWZ/AK/NIE/DSZ, kpt. [1944],działacz WiN, ps. „Boruta”, „Jacek”, „Jerzy”, „Henryk”, „Orzech”, „Twardy” vel Michał Rakowski vel Władysław Rzepka vel Władysław Malinowski. Więzień polityczny PRL.
    Kmdt Obwodu AK Rzeszów III – X 1944.Kmdt Inspektoratu NIE/DSZ Przemyśl. Okręg Kraków AK/NIE/DSZ 1945.

    Ur. 3 XI 1906 w Pustyni pow. Dębica, syn Wincentego /pracownika PKP/ i Marii z d. Biel. Do 1918 mieszkał we wsi Zawada, gdzie uczęszczał do szkoły powszechnej. W latach 1918 – 1928 uczy się początkowo do 1920 w szkole powszechnej, potem w gimnazjum w Dębicy, gdzie w 1928 zdaje maturę. Od X 1928 odbywa służbę wojskową w 5 Samodzielnym Batalionie Telegraficznym w Krakowie. Ukończył Szkołę Podoficerską. Po roku służby zostaje skierowany we wrześniu 1929 do Szkoły Podchorążych Piechoty w Ostrowi Maz. – Komorowie. Praktyki odbywał w 71 pp w Zambrowie. Po ukończeni podchorążówki w VIII 1932, zostaje awansowany do stopnia por. sł. st. piech. z przydziałem do 5 Pułku Strzelców Podhalańskich w Przemyślu na stanowisko d-cy plutonu w 9 komp. III bat. W 1934 przeniesiony do II bat. 5 psp na stanowisko d-cy 2 komp. CKM. Awansowany do stopnia por. sł. st. piech. 1 I 1935. W 1935 był d-cą kompanii szkolnej w pułkowej szkole podoficerskiej / 5 psp/. W 1936 przeniesiony do Szkoły Podch. Rez. Piech. przy 22. DP na stanowisko d-cy kompanii. Od 1 IX 1937 do 1939 przeniesiony do Korpusu Kadetów Nr 1 we Lwowie, gdzie pełni funkcję d-cy plutonu i wychowawcy. W okresie od 4 VII 1939 do 25 VIII 1939 przebywa w Centrum Wyszkolenia Piechoty, gdzie ukończył kurs dla oficerów piechoty. Podczas mobilizacji w dniu 26 VIII 1939 otrzymuje przydział do 204 PP Rez. Obrony Narodowej w Maczkach k/ Dąbrowy Górniczej. W IX 1939 walczy z wrogiem w szeregach 204 PP Rez. w składzie 55. DP Rez. „ Armii Kraków”. Początkowo d-ca kompanii CKM a od 14 IX 1939 d-ca III batalionu. Przeszedł szlak bojowy pułku od Śląska przez Kraków, Biłgoraj w rejon Lwowa. W dniu 21 IX 1939 po rozwiązaniu pułku w lasach Hrebennego pod Rawą Ruską uniknął niewoli. Powraca 25 IX 1939 do rodzinnej wsi Zawada. Nie zarejestrował się jako oficer i od tej pory musi się ukrywać. Od jesieni podjął działalność konspiracyjną w SZP/ZWZ. Zaprzysiężony przez por. Adama Lazarowicza ps.„Klamra”. Początkowo prowadzi kolportaż prasy podziemnej, a od I 1941 do X 1942 pełni funkcję kwatermistrza w sztabie Obwodu ZWZ/AK Dębica. Prowadził szkolenie oficerów gospodarczych, żywnościowych i oficerów broni oraz d-ców placówek. Od X 1942 II zastępca K-dta Inspektoratu Rej. AK Rzeszów ds. wyszkolenia. Mieszkał w tym okresie w Rzeszowie i był fikcyjnie zatrudniony w miejscowej firmie „Klosse”. Służbowo podlegali mu oficerowie łączności, wyszkolenia, art., saperów i uzbrojenia. Opracował plan powszechnego powstania. W końcu 1943 przeniesiony na stanowisko oficera wyszkoleniowego inspektoratu rzeszowskiego AK. Rozkazem z 8 III 1944 K-dta Podokręgu AK Rzeszów zostaje mianowany k-dtem Obwodu AK Rzeszów. Ostatecznie funkcję objął w IV 1944. W ramach akcji „Burza” dowodzi podległymi siłami AK. Uczestniczy w akcjach zbrojnych przeciwko Niemcom. Po wejściu wojsk sowieckich na teren Rzeszowa musi się ukrywać przed aresztowaniem. Był poszukiwany przez NKWD. W X 1944 przekazał komendę obwodu kpt. M. Kawalcowi ps. „Iza”, „Żbik”. Od X 1944 pełni funkcję zastępcy k-dta Inspektoratu Rzeszów AK. Tropiony przez NKWD opuścił Rzeszów i ukrywa się w terenie. Awansowany do stopnia kpt. 11 XI 1944.W XII 1944 na odprawie w Żarnowcu Krośnieńskim z udziałem mjr. Ł. Cieplińskiego i mjr. W. S. Rutkowskiego zostaje mianowany k-dtem Inspektoratu AK Przemyśl. Później od II –IV 1945 kieruje Inspektoratem NIE Przemyśl. Oficjalnie od I 1945 zatrudnił się za zgodą przełożonych jako pełnomocnik rządu do spraw wojennych świadczeń rzeczowych na teren pow. Przeworsk. Czynny od V 1945 w DSZ i od IX 1945 WiN. Utrzymywał kontakt z działaczami WiN z Rady WiN Przeworsk. Zredagował trzy gazetki podziemne pt. „Nasza Ziemia”. W maju 1946 ostrzeżony o grożącym mu aresztowaniu przez UB. Ostatecznie w połowie VII 1946 przeprowadził się do Nysy, gdzie osiadł na stałe. Podjął prace zawodową w charakterze zastępcy dyrektora Powiatowej Spółdzielni Rolniczo-Handlowej. Podczas spotkania w Krakowie z Ł. Cieplińskim obiecano mu pomoc w przerzuceniu na Zachód. Proponowano mu tez objęcie funkcji kierownika WiN na terenie Śląska z siedzibą w Cieszynie. Propozycji nie przyjął. W marcu 1947 na kolejnym spotkaniu z Ł. Cieplińskim proponowano mu objęcie kierownictwa WiN w Poznaniu. Także nie przyjął propozycji. Aresztowany prze funkcj. WUBP Rzeszów w Nysie. Uwięziony w areszcie PUBP w Przeworsku pod zarzutem przynależności do nielegalnej organizacji WiN. Po wstępnych przesłuchaniach zostaje przewieziony do więzienia WUBP w Rzeszowie, gdzie go poddano bestialskim przesłuchaniom w celu wymuszenia zeznań. Torturowany przez oprawców UB nie przyznawał się do stawianych zarzutów. Od III 1948 więziony na Zamku Lubomirskich w Rzeszowie. Na pierwszej rozprawie przed WSR Rzeszów, zeznał, że był w śledztwie torturowany, akt oskarżenia podpisał pod przymusem; rozprawa został odroczona. Po powrocie do więzienia w obawie przed torturami, symulował chorobę psychiczną. Przebywał na obserwacji w szpitalu psychiatrycznym w Kobierzynie. W dniu 24 VI 1949 zostaje wyrokiem WSR Rzeszów skazany na karę 5 lat więzienia i kary dodatkowe, pozbawienia praw na 3 lata Na mocy amnestii z 22 II 1947 kary zostały mu darowane. Jednak Wojskowa Prokuratura Wojskowa w Rzeszowie odwołała się od tego wyroku. Ponownie staje przed WSR Rzeszów w dniu 30 III 1950. Wyrokiem WSR Rzeszów sygnatura akt Sr. 850/50 zostaje skazany z art. 86 § 2 na 6 lat więzienia. Na podstawie amnestii zmniejszono mu karę do lat 3. W dniu 31 V 1950 został w ciężkim stanie zdrowia osadzony w Centralnym Więzieniu Karnym we Wronkach. Początek odbywania kary WSR wyznaczył od dnia 14 XI 1947 zaś upływ kary 14 XI 1950. Zwolniony z CWK Wronki w dniu 14 XI 1950. Z powodu stanu zdrowia zabrany z więzienia przez żonę Stefanię. Powraca do Nysy, gdzie mieszkał przy ul. Fałata 8. Po podleczeniu zdrowia od I 1953 pracuje w Przedsiębiorstwie Remontowo-Budowlanym w Grodkowie a od 1954 w Nysie, gdzie był kierownikiem działu organizacyjno-prawnego. W 1971 przeszedł na emeryturę. Spisał obszerne wspomnienia z pracy konspiracyjnej.
    Zmarł 12 X 1991 we Wrocławiu. Pochowany na cmentarzu komunalnym w Nysie.
    Od 1946 był żonaty z Stefanią z d. Kołodziejczyk /1919-1980/. Miał córkę Krystynę ur. w 1947, zam. Dudzińska / mgr farmacji/, synów – Jerzego ur. 1952 dra inż. nauk technicznych i Wacława ur. w 1954 mgr inż.
    Odznaczony SKZ z M.

    R. Rybka – K. Stepan. Awanse oficerskie w WP 1935-1939. Kraków 2003; Księga ewidencyjna więźniów CWK Wronki nr 598/50; G. Ostasz. Biogram W. Składzienia/w:/ MSUDN 1939-1956, t. 4/1999, s. 154-158, tu dalsza bibliografia. 

     

    Skrzecz Stanisław

    [1903-1986], oficer sł. st. art. WP, kpt.[1938], w konspiracji ZWZ/AK mjr[1944], ps. „Poleski”
    Kmdt Dzielnicy „A” – Garnizon ZWZ Wilno. Kmdt Inspektoratu AK „B” XI 1944- I 1945. Okręg AK Wilno

    Ur. 24 X 1903 w miejscowości Orzyc pow. Maków Maz., syn Jana i Anny z d. Rzepińskiej. Absolwent gimnazjum z maturą z 1924.  W okresie 1924-1925 odbywał służbę wojskową w Dywizjonie Szkolnym Artylerii przy DOK  I. W latach 1925-1927 w Oficerskiej Szkole Artylerii w Toruniu. Promowany na stopień ppor. sł. st. art. 15 VIII 1927 z przydziałem do 1 pap Leg. w Wilnie na stanowisko d-cy plutonu. Do stopnia por. sł. st. art. awansowany  15 VIII 1929. Z dniem 01 IV 1930 przeniesiony z 1 pap Leg. do 5 pp Leg.  na stanowisko d-cy plutonu artylerii piechoty. . Przeniesiony z dniem 01 III 1932 z 5 pp Leg. do 1 pal w Wilnie  na stanowisko d-cy baterii. Do stopnia kpt. sł. st. art. awansowany 19 III 1938. W latach 1938-1939 d-ca 1 baterii w I dywizjonie 1 pal. W kampanii wrześniowej 1939 bierze udział na stanowisku oficer sztabu d-cy artylerii dywizyjnej 38 DP Rez. Po zakończeniu kompanii wrześniowej 1939 unika niewoli i powraca do Wilna. Od II 1940 czynny w konspiracji niepodległościowej  w pionie wojskowym organizacji „Komisariat Rządu” na stanowisku oficera dyspozycyjnego. Od Vi-XI 1940 oficer organizacyjny Komendy Miasta ZWZ  „Dwór”. W wyniku donosu był poszukiwany przez NKWD. W celu uniknięcia aresztowania ucieka z Wilna  i ukrywa się w pow. Kiejdany na Litwie do czasu wkroczenia Niemców do Wilna. Do Wilna powraca w VII 1941. Od VII 1941 do XII 1942 pełnił funkcję kmdta Dzielnicy „A” w Garnizonie ZWZ/AK Wilno. Od I 1943 do IX 1944 pełni funkcję szefa sztabu Komendy garnizonu AK Wilno „Dwór”. N początku XI 1944 mianowany w miejsce aresztowanego przez sowietów  kpt. CC J. Smeli ps. „Janusz” , „Wir”  kmdtem Inspektoratu AK „B” . Funkcję pełnił prawdopodobnie do I 1945. Aresztowany w I 1945 przez NKWD i uwięziony. Zwolniony z więzienia powraca do kraju. Służył w wojsku. Mieszkał w Warszawie, gdzie zmarł 21 III 1986. Pochowany na cmentarzu Bródno w Warszawie.

    Dz. Pers. nr 8 z 31 III 1930; Dz. Pers. nr 6 z 23 III 1932; Rocznik oficerski 1928,1932; R. rybka – K. Stepan. Rocznik oficerski 1939. Kraków 2006; J. Łukasiak. Szkołą Podchorążych Artylerii w Toruniu 1923-1939. Pruszków 2000;P. Niwiński. Garnizon Konspiracyjny Miasta Wilna. Toruń 1999; tenże; Okręg Wileński AK w latach 1944-1948. W-wa 1999; P. Świetlikowski. Wołało Nas Wilno. Poznań 1991; L. Tomaszewski. Wileńszczyzna Lat wojny i okupacji 1939-1945. W-wa 1999.

     

    Skrzek Józef Mateusz

    [1911-1941], nauczyciel, harcmistrz, ppor. rez. WP [1935],w konspiracji ZWZ, ps. „Gromek”.
    Kmdt Inspektoratu ZWZ Katowice I – IX 1941. Okręg ZWZ Śląsk.

    Ur. 15 IX 1911 w Siemianowicach Śl. – Michałkowicach, syn Franciszka i Florentyny. Po ukończeniu Seminarium Nauczycielskiego w 1932 od IX 1932 do VII 1933 odbywał służbę wojskową w 3 kompanii szkolnej Szkoły Podchorążych Rezerwy Piechoty w Zambrowie. Praktyki odbywał w 31 pp w Sieradzu. Po odbyciu obowiązkowych ćwiczeń wojskowych awansowany do stopnia ppor. rez. piechoty z starszeństwem od 1 I 1935 z przydziałem mobilizacyjnym do 3 psp w Bielsku. Ewidencyjnie podlegał KRU Pszczyna. Zawodowo pracował jako nauczyciel szkoły powszechnej w Brzezinach Śląskich, potem w Piecach k/ Rybnika. W latach 1937-1939 był nauczycielem na Uniwersytecie Ludowym w górkach Wielkich i studentem na Wyższym studium Handlowym w Krakowie. W VIII 1939 zmobilizowany do WP i wcielony do 3 psp, w którego szeregach odbył kampanię wrześniową 1939. Działa aktywnie w harcerstwie. W 1935 otrzymał stopień podharcmistrza. W okresie niemieckiej okupacji był członkiem k-dy Śląskiej Chorągwi Szarych Szeregów. Czynny w konspiracji ZWZ na terenie pow. Katowice. W okresie od I – IX 1941 był k-dtem Inspektoratu Rejonowego ZWZ Katowice. Aresztowany przez gestapo w wyniku zdrady 5 IX 1941. W śledztwie torturowany. Ten wybitny działacz harcerski i żołnierz ZWZ zostaje zamordowany w publicznej egzekucji 3 XII 1941 w rodzinnych Michałkowicach k/Katowic.

    R. Rybka – K. Stepan. Awanse oficerskie w WP 1935-1939. Kraków 2003; J. Łukasiak. Szkoła Podchorążych Rezerwy Piechoty w Zambrowie. Pruszków 2003; J. Niekrasz. Z dziejów AK na Śląsku, wg indeksu. Katowice 1993; M. Starczewski. Ruch Oporu na Górnym Śląsku i w Zagłębiu Dąbrowskim, wg indeksu. Katowice 1988

     

    Slawiczek Władysław Kornel

    [1894-?], oficer dypl. sł. sł. art. WP, ppłk [1936], w konspiracji AK, działacz WiN ps. „Lubicz”, „Nowy”
    Kmdt Inspektoratu Rejonowego AK Kraków III –V 1944. Okręg Kraków AK. 

    Ur. 23 XII 1894. W WP od XI 1918. W stopniu por. brał udział wojnie polsko-bolszewickiej 1919-1920. Po wojnie przeniesiony do Okręgowego Zakładu Uzbrojenia nr 6 we Lwowie. Zweryfikowany w stopniu kpt. sł. st. ze starszeństwem 1 VI 1919 w Korpusie Oficerów Artylerii. Ukończył w Warszawie Wyższą Szkołę Wojenną, gdzie przebywał w okresie 1923-1925. Po uzyskaniu tytułu oficera SG przeniesiony do DOK VII w Poznaniu na stanowisko oficera artylerii. Awansowany do stopnia mjr-a SG sł. st. art. 1 VII 1925. W okresie późniejszym przeniesiony do służby liniowej. Awansowany do stopnia ppłk dypl. sł. st. art. 1 I 1935. W okresie od 14 VI 1935 do 16 VII 1937 zastępca d-cy 28 pal w Zajezierzu k/Dęblina. Następnie w 23 pal w Będzinie. Od IX 1938 d-ca formowanego IV Dywizjonu 23 pal przewidzianego jako wsparcie art. dywizyjnej 23. DP. We IX 1939 d-ca art. w Obszarze Warownym Katowice – Grupa Forteczna Śląsk. Podczas walk z wrogiem był ranny. Podczas okupacji niemieckiej początkowo przebywał w Jarosławiu, następnie w Krakowie. Czynny w konspiracji ZWZ/AK. Oficer art. w sztabie Komendy Okręgu AK Kraków. Od III – V 1944 był k-dtem Inspektoratu Rejonowego AK Kraków. Używał wtedy ps. „Lubicz”. Po rozwiązaniu 19 I 1945 AK pozostał w konspiracji. Czynny w NIE/DSZ. Pełnił wówczas funkcję inspektora krakowskiego NIE/DSZ. Od VI – IX 1945 pełni funkcję szefa Wydziału Bojowego / B / w sztabie K.O. DSZ Kraków. Oficjalnie pracował w 1945/1946 w krakowskiej Wytwórni Papierów Wartościowych przy ul. Piłsudskiego w Krakowie jako kontroler przy maszynach drukujących. Zagrożony aresztowaniem jesienią 1945 wycofał się z działalności konspiracyjnej. W III 1946 przenosi się do Łodzi, gdzie pracuje na identycznym stanowisku w łódzkiej Państwowej Wytwórni Papierów Wartościowych. W VII 1946 chorował. Wg niepotwierdzonych informacji w latach późniejszych mieszkał we Wrocławiu. Dalsze losy n/n.
    Był żonaty z Zofią z d. Turasiewicz. Mieli syna Władysława ur. 9 VI 1921 we Lwowie. Podczas okupacji niemieckiej żołnierz ZWZ/AK na terenie Obwodu ZWZ/AK Jarosław. Aresztowany 23 X 1944 przez NKWD i wywieziony do łagru w Borowiczach, potem Jegolsk w Rosji. Do kraju wrócił 5 II 1946. Mieszkał w Opolu.

    Roczniki Oficerskie 1923,1924,1928,1932; J. Przemsza – Zieliński. Księga wrześniowej Chwały Pułków Śląskich, t. 1, s. 221; A. M. Przybyszewski. 28 Pułk Art. Lekkiej, s. 14; L. Głowacki. Działania wojenne na Lubelszczyźnie 1939, wg indeksu. Lublin 1976; S. Piwowarski. Okręg Krakowski SZP-ZWZ-AK 1939-1945, s. 21. Kraków 1994. W. H. Bniński. Fragmenty wspomnień 1945-1947 /w/ ZH WiN nr 10/1997, s. 149-175.

     

    Smela Jan Józef

    [1910-1986], oficer sł. st. piech. WP, por.[1937], PSZ, cichociemny, kpt. [1942], w konspiracji AK, ps. „Janusz”, „Lipek”, „Szary”, „Wir” vel Jan Bartkiewicz.
    Kmdt obwodu AK Święciany II 1942 – III 1944. K-dt Inspektoratu „BC” IV – XI 1944. Okręg AK Wilno.
     
    Ur. 3 XI 1910 w Pstrągowej pow. Rzeszów, syn Józefa i Katarzyny z d. Mleczek. Szkołę powszechną ukończył w Pstrągowej. Naukę kontynuuje w II Państwowym Gimnazjum im. Stanisława Sobińskiego w Rzeszowie, gdzie w 1931 zdał egzamin maturalny. Od IX 1931 do VIII 1932 odbywa służbę wojskową w Szkole Podchorążych Rez. Łączności w Zegrzu. Od IX 1932 do VIII 1934 w Szkole Podchorążych Piechoty w Ostrowi Maz. – Komorowie. Awansowany do stopnia ppor. sł. st. piech. 15 VIII 1934 z przydziałem do 6 psp w Samborze na stanowisko d-cy plutonu. Do stopnia por. sł. st. awansowany 19 III 1937. W kampanii wrześniowej 1939 oficer łączności 6 psp. Bierze udział w ciężkich walkach na szlaku bojowym 6 psp od Trzebini do Biłgoraja i Tomaszowa na Lubelszczyźnie, gdzie uczestniczy w ostatnich bojach z wrogiem. W dniu 21 IX 1939 dostał się do niemieckiej niewoli, skąd 26 IX 1939 w pobliżu Leżajska, udało mu się uciec z transportu. W XII 1939 przekracza granicę na Węgry skąd przedostaje się przez Jugosławię do Francji. W III 1940 wstępuje do WP i otrzymuje przydział do 11 pp. 4. DP, gdzie objął funkcję d-y 3 komp. CKM. W VI 1940 ewakuuje się do Wlk. Brytanii, gdzie dotarł 20 VI 1940. Przydzielony do kompanii CKM w 12 baonie 4. Brygady Kadrowej WP. W XI 1941 zgłasza się do pracy konspiracyjnej w Kraju. Przeniesiony do Brygady Spadochronowej, gdzie przechodzi odpowiednie przeszkolenie. Następnie przeszkolony na kursie dywersyjnym. Zaprzysiężony 10 XI 1941. W nocy z 6/7 I 1942 został zrzucony na spadochronie w rejonie Mińska Maz. Awansowany do stopnia kpt. sł. st. piech. 7 I 1941. Po przejściu w Warszawie aklimatyzacji w III 1942 przydzielony do „Wachlarza” i skierowany na V Odcinek na Wileńszczyźnie, gdzie dotarł w V 1942. Zastępca d-cy V Odcinka. Organizator patroli dywersyjnych. Uczestnik wielu akcji dywersyjnych przeciwko siłom okupanta. Po rozwiązaniu „Wachlarza” w XII 1942 zostaje przekazany do dyspozycji K-dta Okręgu AK Wilno, który mianował go w XII 1942 k-dtem Obwodu AK Święciany. Jednocześnie od XI 1943 zastępca k-dta Inspektoratu „BC” mjr dypl. sł. st. łacz. M. Potockiego ps. „Węgielny”. Prowadził szkolenie żołnierzy AK w zakresie wyszkolenia strzeleckiego i bojowego. W IV 1944 po utworzeniu 2 Zgrupowania AK z sił AK inspektoratu, którego dowództwo objął mjr „Węgielny” zostaje mianowany k-dtem Inspektoratu „BC”. W ramach odtwarzania sił zbrojnych przewidywany na d-cę 1 bat. 85 pp. 19. DP AK. Po wejściu wojsk sowieckich na podległy teren pozostaje w konspiracji AK. Kieruje działalnością AK na tym terenie do jesieni 1944. Aresztowany przez NKWD jesienią 1944. Więziony w Wilnie skąd wiosną 1945 wywieziony do obozu nr 140 w Kalininie potem osadzony 30 V 1945 w obozie nr 41 w Ostaszkowie, skąd go odesłano 5 V 1947 do obozu nr 64 w Morszańsku. W dniu 20 X 1947 odesłany do obozu nr 284 w Brześciu n/Bugiem. 13 XI 1947 repatriowany przez Białą Podlaską do Polski. Zamieszkał w Rzeszowie. Od III 1948 do XII 1958 pracuje na stanowisku st. inspektora ubezpieczeń w Państwowym Zakładzie Ubezpieczeń. Oddział Woj. w Rzeszowie. Następnie do IV 1960 w Rzeszowskim Przedsiębiorstwie Budownictwa Montażowego na stanowisku st. ekonomisty. Od 1 V 1960 do 31 V 1976 zatrudniony jako starszy inspektor ubezpieczeń w Woj. Związku GS „Samopomoc Chłopska” także w Rzeszowie. Od 1 VI 1976 na emeryturze.
    Działacz społeczny, działa w LOK, Związku Piłki Nożnej, Związku Brydża Sportowego.
    Rodziny nie założył. Zmarł 3 IV 1986 w Rzeszowie. Pochowany na cmentarzu Wilkowyja.
    Odznaczony: VM kl. 5, nr leg. 13411, KW, ZKZzM.

    R. Rybka – K. Stepan. Awanse oficerskie w WP 1935-1939. Kraków 2003; W. B. Moś. Strzelcy Podhalańscy 1918-1939, s. 175. Kraków 1989; J. Tucholski. „Cichociemni”, wg indeksu, W-wa 1985, tenże; Spadochroniarze,wg indeksu. W-wa 1991; C. Chlebowski. Wachlarz, wg indeksu. W-wa 1985; Uwięzieni w Ostaszkowie i Riazaniu. W-wa 2002; USC Rzeszów. Skrócony akt zgonu nr 510/1986.

     

    Sotowski Tomasz

    [1906-1945], oficer rez. art. WP, ppor. [1932], por. [1939], w konspiracji ZWZ/AK/NIE/DSZ, kpt. [1944], ps. „Krzem”. Okręg Radom-Kielce AK/NIE/DSZ.
    Kmdt Inspektoratu NIE/DSZ Starachowice II 1945-VIII 1945. Okręg Radom-Kielce NIE/DSZ.

    Ur. 26 II 1906. Po ukończeniu gimnazjum i zdaniu matury w 1928, odbywa służbę wojskową w Szkole Podchorążych Rezerwy Artylerii w Włodzimierzu Wołyńskim, gdzie przydzielony do 2 baterii szkolnej szkoli się od IX 1928 do VIII 1929. Przeniesiony do rez. w stopniu kpr. pdch. rez. art. z przydziałem mobilizacyjnym do 2 PAC w Chełmie. Mieszkał w Radomiu. Ewidencyjnie podlegał PKU Radom. Po odbytychw 1931 obowiązkowych ćwiczeniach aplikacyjnych zostaje awansowany 1 I 1932 do stopnia ppor. sł. st. art. WP. W VIII 1939 awansowano go do stopnia por. rez. art. Brał udział w kampanii wrześniowej 1939. Bliższy przydział nieznany. Podczas niemieckiej okupacji przebywał na terenie Radomia. Czynny w konspiracji ZWZ/AK w Okręgu ZWZ/AK Radom-Kielce. Pełnił różne funkcje, m.in. kierownik referatu Przerzutów Powietrznych w sztabie Inspektoratu Rejonowego AK Starachowice. Później działa na terenie inspektoratu radomskiego AK. Awansowany w konspiracji do stopnia kpt. rez. art. Bierze udział w działaniach zbrojnych w ramach akcji „Burza”. Po rozwiązaniu w I. 1945 AK, pozostaje w strukturach konspiracji antykomunistycznej NIE/DSZ. Od II 1945 pełnił funkcję k-dta Inspektoratu NIE/DSZ Starachowice. Prowadził aktywną działalność konspiracyjną na podległym terenie. W VIII 1945 uczestniczył w odprawach organizowanych w Radomiu, gdzie omawiano plany rozbicia więzienia UB w Radomiu. Aresztowany we IX 1945 przez funkcj. UB, został zamordowany podczas przesłuchania. Dokładniejszego czasu ar. i zamordowania nie udało się ustalić.

    Rocznik Oficerski Rezerw 1934; J. Łukasiak. Szkoła Podchorążych Rezerwy Artylerii we Włodzimierzu Wołyńskim, wg indeksu; W. Borzobohaty: „Jodła”, wg indeksu; A. Heda. Wspomnienia „Szarego”,s. 235.

     

    Specyalski /Specjalski/ Zygmunt

    [1903-1982], mgr inż. urzędnik, oficer rez. art. WP, ppor. [1929], por. [1935], w konspiracji ZWZ/AK, kpt/mjr rez. art., ps. „Sęp”, vel Marzeński, vel Szulc.
    Kmdt Obwodu Sępolno AK.1942 – I 1945. Okręg Pomorze AK. Kmdt Inspektoratu Rejonowego krypt. „Silos”?

    Ur. 29 XI 1903 w Warszawie, syn Wiktora i Marty. Po ukończeniu gimnazjum i zdaniu matury w 1924 studiował na Politechnice Warszawskiej. W okresie studiów zostaje powołany do służby wojskowej, którą odbywa w Dywizjonie Szkolnym Artylerii. Awansowany po odbytych ćwiczeniach do stopnia ppor. rez. art. z starszeństwem 1 I 1929 z przydziałem mobilizacyjnym do 25 PAL w Kaliszu. Ewidencyjnie w 1933 podlegał PKU Gdynia, gdzie mieszkał i pracował. Po kolejnych ćwiczeniach wojskowych awansowany do stopnia por. rez. art. z starszeństwem 1 I 1935. Zmobilizowany w VIII 1939 do WP i wcielony do 8 pac w Toruniu. W szeregach 8 pac odbył kampanię wrześniową 1939. W okresie okupacji niemieckiej czynny w konspiracji AK na terenie Okręgu AK Pomorze. Pełnił funkcję  k-dta Obwodu AK Sępolno. Wg J. Chylińskiego w stopniu mjr-a był k-dtem Inspektoratu AK Chojnice /1945/. Uczestniczył w odprawach prowadzonych przez ostatniego k-dta podokręgu „Jary” ppor/por. rez. M. Schulza. W 1945 zaprzestał działalności konspiracyjnej. Ujawnił się w XI 1945 ujawnił się przed komisją likwidacyjną ds. b. AK w Sopocie. Zweryfikowany wówczas w stopniu mjr rez. art. Po wojnie mieszkał przy ul. płk Więckowskiego 3/8 w Szczecinie i był pracownikiem naukowym Politechniki Szczecińskiej. Zmarł w Szczecinie 11 I 1982. Pochowany na cmentarzu Centralnym w Szczecinie. 

    Rocznik Oficerski Rezerw 1934; R. Rybka – K. Stepan. Awanse oficerskie w WP 1935-1939. Kraków 2003; Materiały do Dziejów Pomorskiego Okręgu ZWZ-AK, s. 21,47,84.

     

    Spitziar Karol Tadeusz

    [1900-?], oficer WP w st. sp., por. [1923], w konspiracji ZWZ/AK, ps. „Lewko”. Okręg ZWZ/AK Stanisławów.
    Kmdt Obwodu ZWZ/AK Stanisławów XI 1941 – VII 1942. K-dt Inspektoratu Rejonowego AK Stanisławów VII –IX 1942. Okręg AK Stanisławów.

    Ur. 9 III 1900 w Stanisławowie, syn Stanisława i Karoliny z d. Witteczek. Od 1911 uczy się w szkołach średnich w Stanisławowie, gdzie w 1921 zdaje maturę w Seminarium Nauczycielskim. W WP służy od 14 VII 1919 w 3 Baonie Etapowym. W IX 1920 przeniesiony do 48 pp. Po zdaniu matury w IV 1921 zostaje skierowany do Szkoły Podchorążych Piechoty w Bydgoszczy, gdzie przebywa od IV 1921 – XII 1921. Awansowany do stopnia ppor. sł. st. piech. 1 XII 1921. Od XII 1921 służy ponownie w 48 pp w Stanisławowie jako młodszy oficer kompanii, d-ca plutonu, kompanii. Do stopnia por. awansowany 1 XII 1923. Od II 1931 w baonie podchorążych piechoty nr 6, skąd 1 VII 1932 przeniesiony do 48 pp. a w V 1933 do 60 pp w Ostrowie Wlkp. 31 XII 1935 przeniesiony w stan spoczynku./Negatywne opinie służbowe/.Mieszka w Stanisławowie. Latem 1939 zostaje zmobilizowany do WP. W VIII 1939 mianowany k-dtem obiektów wojskowych na terenie Stanisławowa. Jednocześnie zastępca k-dta Ośrodka Obrony Przeciwlotniczej. Po zdradzieckiej napaści wojsk sowieckich 17 IX 1939 na Polskę unika niewoli i nadal przebywa w Stanisławowie. Pod koniec 1941 zostaje wprowadzony do konspiracji ZWZ w Okręgu ZWZ Stanisławów przez kpt. sł. st. art. Rudolfa Majewskiego „ps. „Feliks”. Do VII 1942 k-dt Obwodu ZWZ/AK Stanisławów, a od VII 1942 do IX 1942 k-dt Inspektoratu Rejonowego AK Stanisławów. Z powodu nadużywania alkoholu i łamania dyscypliny konspiracyjnej zostaje we IX 1942 usunięty z stanowiska k-dta inspektoratu i przeniesiony do rezerwy AK. Wyjechał z Stanisławowa w nieznanym kierunku. Dalsze losy n/n. 

    Roczniki Oficerskie 1924,1928,1942; G. Mazur-J. Węgierski. Konspiracja Lwowska 1939-1944. Słownik biograficzny, s. 186-187. Katowice 1997.

     

    Spyra Jan

    [1900-1961], w konspiracji ZWZ/AK  ppor. cz. w. ps. Lech”, „Sablik”, „Szpada”
    Kmdt Inspektoratu AK Rybnik II – III 1944. Okręg AK Śląsk 

    Ur.01 VI 1900 w Dębieńsku, syn Józefa i Emilii z d. Piecha. Do szkoły powszechnej uczęszczał  w Zaborzu. Po ukończeniu szkoły podejmuje pracę w koksowni. Bierze udział w I Powstaniu Śląskim, po którego upadku musiał uciekać z Śląska. Przebywał w Poznaniu, gdzie przeszedł przeszkolenie w szkole podoficerskiej przy VII DOGen. Po ukończeniu szkolenia powrócił na Śląsk w celu udziału w pracach komisji plebiscytowej w Łagiewnikach. Bierze udział  w III Powstaniu Śląskim. Następnie pracuje w Straży Celnej  w Wielkopolsce.  W 1922 powraca na Śląsk, gdzie jest kierownikiem placówki  Straży Celnej w Łagiewnikach. W latach 1927-1937 pełni funkcję kierownika Oddziału Gospodarczego  Ślaskiego Okręgu Straży Granicznej w  Katowicach, z-cy kwatermistrza i płatnika. Od 01 X 1937 w stopniu st. Przewodnika pełni obowiązki kmdta Straży Granicznej w Orzeszu. W VIII 1939 zmobilizowany do WP z przydziałem do batalionu marszowego 43 pp we Włodzimierzu Wołyńskim. Walczy z wrogiem podczas kampanii wrześniowej 1939. 25 IX 1939 dostaje się do niewoli sowieckiej w rejonie Rawy Ruskiej. 01 X 1939 zostaje przekazany jako jeniec pochodzący z terenu Śląska  Niemcom.  W VIII 1940 chory na płuca i niezdolny do pracy został zwolniony z stalagu. Powrócił do Dębieńska i przez kilka miesięcy leczył się w domu. W końcu 1940 kontakty z nim nawiązali dawni podwładni z Straży Granicznej. Utworzono wówczas zalążek organizacji konspiracyjnej. We IX 1942 organizacja zostaje włączona do AK. Po wejściu do AK kmdt inspektoratu Rejonowego Rybnik por. W. Kuboszek mianował go kmdtem WSOP na terenie inspektoratu. W 1943 z polecenia dowództwa inspektoratu przeprowadza odtwarzanie struktur podinspektoratu Cieszyn oraz przeprowadza rozmowy scaleniowe z kierownictwem Gwardii Ludowej Polskiej Partii Socjalistycznej /GL PPS/ rozmowy zakończył się sukcesem i w XII 1943 w skład AK weszło ok. 600 członków GL PPS. Od IX 1943 pełni funkcję II z-cy kmdta inspektoratu AK Rybnik. Po aresztowaniu 9 II 1944 por. W. Kuboszka przez gestapo obejmuje kierownictwo inspektoratu, którym kieruje do 12 III 1944. Nowym kmdtem inspektoratu Rybik AK zostaje mianowany przez kmdta Okręgu AK Śląsk ppłk-a Z. Janke-Waltera ppor. P. Cierpioł „Makopol”. Natomiast Spyra miał nadal pełnić funkcję z-cy.  Wkrótce pozbawiony z rozkazu „Makopola” funkcji kwatermistrza inspektoratu  i szefa WSOP. Odsunięty całkowicie przez „Makopola” na boczny tor. Od tej pory zmuszony do ukrywania się pozostając w sztabie inspektoratu do dyspozycji inspektora. Wobec konfliktu z inspektorem w obawie o swoje życie ukrywa się przed inspektorem w Ornontowicach u rodziny swego ojca. Do końca okupacji nie bierze udziału w konspiracji. W I 1945 powraca do rodzinnego domu w Dębieńsku. Podejmuje działalność w odtwarzaniu samorządowych władz powiatowych. Stanął na czele Rady Narodowej Dębieńska, później pomocnik starosty rybnickiego do spraw administracji. Później powraca do Dębieńska i pełni funkcje wójta. Następnie ponownie powraca do pracy w starostwie , gdzie pełni funkcję doradcy dr Gawlika ds administracji oraz kierownika spraw wojskowych. W końcu III 1945 siedzibę starostwa przeniesiono z Knurowa do Rybnika. Wielokrotnie nachodzony przez ludzi podziemia i namawiany do podjęcia pracy w konspiracji m. in. przez członków NSZ oaz „Makopola”. Jednak zdecydowanie odmawia podejmowania działalności konspiracyjnej i poświęca się pracy w administracji. Zwolniony z pracy w starostwie wraca do Dębieńska i pełni funkcję wójta, potem pracuje w Banku rolnym w Rybniku, gdzie pracuje do aresztowania w 1949. Aresztowany w 1949 przez funkcj. UB pod zarzutem nielegalnego ukrywania broni i przynależności do nielegalnej organizacji. Skazany przez WSR Katowice na karę 5 lat więzienia. Zwolniony  z więzienia w 1952 po odsiedzeniu 3 lat. Po zwolnieniu  z więzienia pracuje przez wiele lat w elektrowni przy KWK „Dębieńsko”. Próbował działać w rybnickim ZBOWiD, ale z powodu choroby zrezygnował. W końcu lat pięćdziesiątych z powodów zdrowotnych przechodzi na rentę.
    Zmarł 18 I 1961. 

    A. Dziurok /red./ Armia Krajowa i konspiracja poakowska na Ziemi Rybnickiej w latach 1942-1947. Rybnik 2004; M. Brzost. Rybnicki Inspektorat AK. Katowice 1995/ tu podano błędnie imię Paweł/; A. Dziuba. Podziemie poakowskie w województwie śląsko-dąbrowskim w latach 1945-1947. Kraków 2005.

     

    Stabrawa Adam

    [1908-1991], oficer sł. st. art. WP, kpt. [1939], w konspiracji NOW/AK, mjr [1943], ps. „ Borowy”.
    Kmdt Obwodu AK Nowy Targ XI 1943- XI 1944. K-dt Inspektoratu Rejonowego AK Nowy Sącz IX 1944 – II 1945. Okręg AK Kraków.

    Ur. 25 IX 1908 w Myślenicach, syn Andrzeja /zarządcy podatkowego/ i Heleny z d. Klebert. Do 1919 uczęszczał do szkoły powszechnej w Myślenicach, potem od 1919 – 1927 kształci się w miejscowym gimnazjum, gdzie w 1927 zdaje maturę. Wstępuje do Szkoły Podchorążych Piechoty w Ostrowi Maz. – Komorowie. Od IX 1927 – 15 X 1928 przechodzi szkolenie unitarne. Od 16 X 1928 do VIII 1930 uczy się w Szkole Podchorążych Art. w Toruniu. Awansowany do stopnia ppor. sł. st. art. 15 VIII 1930 z przydziałem do 24 pal w Jarosławiu na stanowisko młodszego oficera baterii. Następnie d-ca plutonu łączności. Awansowany do stopnia por. sł. st. art. 1 I 1933. Z dniem 28 IV 1938 zostaje mianowany d-cą 1 baterii I dyonu 24 pal. Do stopnia kpt. sł. st. art. mianowany 19 III 1939. W kampanii wrześniowej 1939 d-ca 9 baterii 3 dyonu 24 pal wchodzącego w skład 24. DP Armii „Karpaty”. Po zakończeniu kampanii wrześniowej 1939 unika niewoli i powraca w rodzinne strony, gdzie ukrywa się u rodziny i znajomych. Od X 1940 czynny w konspiracji NOW, gdzie do XI 1941 pełni funkcję doradcy i organizatora NOW przy sztabie Komendy Powiatowej NOW w Myślenicach. W V 1942 przeniesiony do Krakowa na stanowisko zastępcy k-dta Podokręgu Kraków-miasto NOW. W VII 1942 na skutek aresztowania k-dta podokręgu praca konspiracyjna NOW zostaje przerwana do X 1942. W X 1942 zostaje mianowany k-dtem Podokręgu NOW Kraków-miast. Od IX 1942 do X 1943 trwały rozmowy pomiędzy AK a NOW dot. scalenia. W tym okresie nadal sprawuje powierzoną funkcję. Od XI 1943 do IX 1944 jest k-dtem Obwodu AK Nowy Targ. Awansowany do stopnia mjr sł. st. art. 11 XI 1943. Na zajmowanym stanowisku k-dta obwodu wykazał się duża inicjatywą organizacyjną. Organizuje oddz. dywersyjne i aktywizuje ich działalność dywersyjno-zbrojną. Z dniem 22 IX 1944 zostaje mianowany  k-dtem Inspektoratu Rejonowego AK Nowy Sącz. Jednocześnie organizator i d-ca odtwarzanego w AK 1 psp, którym dowodzi już od 1 IX 1944 w walkach z siłami okupanta niemieckiego. W dniu 13 XII 1944 wracając z odprawy u k-dta Okręgu AK w Krakowie zostaje w okolicy Gruszowca, ranny w lewą nogę, w zasadzce zorganizowanej przez sowieckich partyzantów. Od tej pory przebywa na leczeniu w lecznicy dr-a M. Mosslera- lekarza 1 psp. Do pułku powraca 15 I 1945. Po wkroczeniu wojsk sowieckich na teren inspektoratu 20 I 1945 rozwiązał oddziały leśne 1 psp urlopując wszystkich żołnierzy.Dowodzony przez niego 1 psp przeprowadził wiele akcji zbrojnych, zadając wrogowi poważne straty w ludziach i sprzęcie. Osobiście nadal czynny w konspiracji poakowskiej. NIE/DSZ do VIII 1945. 30 VIII 1945 przedostał się przez granicę z Czechami i przez Austrię dotarł do II Korpusu gen. W. Andersa we Włoszech. Początkowo służy w II Korpusie potem wyjechał do Wlk. Brytanii, skąd wyjechał na początku lat pięćdziesiątych do Kanady, gdzie osiadł na stałe. Pracował w fabryce, potem zakupił i prowadził małą farmę.
    Zmarł 22 IV 1992 w Vancouver. Rodziny nie założył.
    Odznaczony: ZKZzM /1945/.

    Rocznik Oficerski 1932; J. Łukasiak. Szkoła Podchorążych Artylerii w Toruniu 1923-1939, wg indeksu. Pruszków 2000; R. Rybka – K. Stepan. Awanse oficerskie w WP 1935-1939. Kraków 2003; R. Dalecki. Armia „Karpaty” 1939, s. 250. W-wa 1979; MSBUDN, t. III, biogram A.S., wg indeksu, tam pozostała biografia. Kraków 1998.

     

    Stachecki Marcin

    [1905-1943], oficer sł. st. piech. WP, ppor. [1938], w konspiracji ZWZ/AK, por. [1941], kpt. [1943], ps. „Barszczyk”, „Górnik”, „Koliba”, /Colliba/, „Świt”, „Wujek”
    Kmdt Obwodu ZWZ/AK Sieradz VI 1940-XI 1942. K-dt Inspektoratu Rejonowego Sieradzko-Wieluńskiego AK XI 1942 – V 1943. Okręg Łódź AK.

    Ur. 4 XI 1905 w Kozłowie pow. Nowy Tomyśl, syn Ignacego i Katarzyny z d. Ludwiczak. Pochodził z wielodzietnej rodziny. Ojciec był pracownikiem rolnym. Ukończył szkołę powszechną i kursy rolnicze. Pracuje w rolnictwie. W 1925 zostaje powołany do odbycia służby wojskowej w WP, gdzie ukończył szkołę podoficerską. Od 1927 pozostaje w wojsku jako podoficer nadterminowy potem w służbie stałej. Podczas służby wojskowej uczy się zaocznie w gimnazjum. W 1934 po zdaniu matury w stopniu sierż. sł. st. zostaje skierowany do Centrum Wyszkolenia Saperów w Modlinie, gdzie ukończył Centralny Kurs Wyszkolenia dla podoficerów zawodowych. W latach 1936-1938 przebywa w Szkole Podchorążych dla Podoficerów w Bydgoszczy. Po ukończeniu podchorążówki awansowany 15 VIII 1938 do stopnia ppor. sł. st. piechoty. Uczestniczy w walkach z wrogiem w kampanii wrześniowej1939. Wzięty do niemieckiej niewoli ucieka z transportu jeńców kierowanego do obozu jenieckiego w głąb Niemiec. Przedostaje się do Łodzi, gdzie służył przed IX 1939. Tu musi się ukrywać. Od początku 1940 działa w konspiracji ZWZ na terenie Łodzi. W maju 1940 skierowany do Sieradza, gdzie objął funkcję zastępcy k-dta Obwodu ZWZ Sieradz. Po aresztowaniu przez Niemców, kpt. A. Ogrodnika ps. „ Szulc”- k-dta obwodu, zostaje w VI 1940 mianowany w jego miejsce k-dtem tego obwodu. Prowadzi aktywną działalność konspiracyjną. Organizator struktur organizacyjnych obwodu niemal od podstaw. Organizuje także patrole dywersyjne. W uznaniu zasług został awansowany przez KG ZWZ 11 XI 1941 do stopnia por. sł. st. sap. Funkcję k-dta pełni do XI 1942. Z dniem 1 XI 1942 został mianowany przez k-dta okręgu AK Łódź na stanowisko k-dta Inspektoratu Sieradzko-Wieluńskiego AK. Na powierzonym stanowisku wykazuje w swych działaniach niezwykłą aktywność. Tropiony przez agenturę gestapowską musi często zmieniać miejsce kwaterowania. Zostaje awansowany przez KG AK do stopnia kpt. 19 III 1943 z starszeństwem 1 I 1943. Swoje tajne kwatery miał na terenie obwodu Sieradz i obwodu Wieluń. Podczas odpraw z podwładnymi inspirował ich do aktywnej działalności z zachowaniem pełnej ostrożności w działaniach. Zalecał zachowanie pełnej konspiracji i wykonywania zadań bez zbędnego narażania żołnierz konspiracji AK. Był niezwykle popularnym i lubianym przez podwładnych dowódcą. W końcu IV 1943 przebywał na kwaterze w Obwodzie AK Wieluń, gdzie go zastało wezwanie na odprawę do K.O. AK w Łodzi, która miała odbyć się 30 IV 1943. Po odbytej odprawie wracał pociągiem z Łodzi do Wielunia. Na stacji kolejowej w Wieluniu zostaje aresztowany przez agentów gestapo. Z całą pewnością został aresztowany w wyniku zdrady. Istnieją jednak różne wersje tego zajścia. Zostaje natychmiast przewieziony do siedziby gestapo w Łodzi. Już w trakcie aresztowania podjął nieudaną ucieczkę w toku, której został postrzelony i ranny. W gestapowskim więzieniu zostaje poddany okrutnym przesłuchaniom z zastosowaniem przez gestapowców tortur. Zmiażdżono mu końce palców rąk i nóg. Wg informacji świadków mimo takich form przesłuchań nie załamał się i nie wydał nikogo, co potwierdza fakt, że gestapowcy nie aresztowali nikogo z jego otoczenia. A przecież wiedział sporo. Ten bohaterski do końca, żołnierz konspiracji niepodległościowej w nocy z 6/7 V 1943 popełnił samobójstwo w celi więziennej. Miejsce jego pochówku jest nieznane.
    Odznaczony KW i SKZ z M.

    R. Rybka – K. Stepan. Awanse oficerskie w WP 1935-1939. Kraków 2003; W. Jaskulski. O działalności niepodległościowej na Ziemi Wieluńskiej 1939-1953. Wieluń 1996; tenże: z działalności ZWZ-AK na Ziemi Sieradzkiej 1939-1945. Łódź 2000; E. Wawrzyniak. Okręg AK Łódź /w/ AK Rozwój organizacyjny. Wg indeksu. W-wa 1996. 

     

    Stacherski Wacław

    [1915-1944], student, ppor. rez. art. WP[1939, w konspiracji ZWZ/AK por.[1943], ps. „Alfons”, „Dymitr”, „Lorenc”, „Nowina”, „Sosna”, „Szary”, „Uważny”,  „Wacław” vel Władysław Lewicki, vel Edward Ligocki
    Kmdt Inspektoratu Rejonowego AK Katowice IX 1942-III 1944.

    Ur. 28 IX 1915 w Sosnowcu, w rodzinie o tradycjach patriotycznych, syn Stanisława/sztygara/ i Zofii z Froniów. Uczęszczał do szkoły powszechnej przy ul. Grabowej  i Kaliskiej. W latach 1926-1934 był uczniem Gimnazjum im./ B. Prusa , a następnie naukę kontynuował w gimnazjum w Szczekocinach i Krakowie. W VI 1937 zdał maturę w Prywatnym Gimnazjum Męskim im. Stanisława Wyspiańskiego w Sosnowcu. W okresie nauki w gimnazjum należał do koła historyków, polonistów i kołka dramatycznego. Współredaktor „Kuźni młodych” oraz pisma dla młodzieży Zagłębia Dąbrowskiego” Pt. „Młodzi Idą”. W okresie IX 1937 do VIII 1938 odbywał służbę wojskową w 5 baterii szkolnej Szkoły Podchorążych Rezerwy Artylerii we Włodzimierzu Wołyńskim. Praktyki odbywał w 24 pal w Jarosławiu. We IX 1938 przeniesiony do rezerwy. Od jesieni 19389 studiuje na Wydziale Prawa UW w Warszawie. W 1939 odbywał ćwiczenia w 23 pal w Będzinie. Zmobilizowany w VIII 1939 do WP z przydziałem do 23 pal w Będzinie. Awansowany do stopnia ppor. rez. art. W kampanii wrześniowej 1939 bierze udział na stanowisku oficera zwiadowczego III dywizjonu 23 pal. Walczy z wrogiem na szlaku bojowym 23 pal od Będzina do Biłgoraja na Lubelszczyźnie. Podczas walk zostaje ranny i ewakuowany do szpitala w Krakowie. P{o podleczeniu ran zbiegł z szpitala i powraca do rodzinnego sosnowca. W XI 1939 organizuje w Sosnowcu grupę konspiracyjna w celu prowadzenia walki z niemieckim okupantem. W Xii 1939 przekroczył granicę i przez Słowacje przedostaje się do Budapesztu, gdzie uzyskał kontakt w ambasadzie polskiej , Otrzymuje odpowiednie instrukcje i dokumenty oraz większą kwotę pieniędzy oraz zadanie powrotu do kraju i prowadzenia działań przeciwko okupantowi. W końcu II 1940 powraca do kraju, przekazuje instrukcję i pieniądze kpt. A. Stolarskiemu – szefowi sztabu Podokręgu ZWZ Zagłębie. Następnie otrzymuje zadanie zorganizowania na terenie podokręgu Związku Odwetu /ZO/. Od wiosny 1940 tworzy zalążek ZO w Sosnowcu, potem komórki /ZO w obwodach podległych sztabowi podokręgu. Organizuje grupy dywersyjno-sabotażowe. Działa z wielkim dynamizmem. Po wejściu Podokręgu ZWZ Zagłębie w skald Okręgu Śląsk ZWZ w 1942 otrzymał od kmdta Okręgu AK Śląsk polecenie udzielenia pomocy w odbudowie struktur rozbitego aresztowaniami inspektoratu bialskiego AK oraz zorganizowania tam sieci ZO. Jednak współpraca z Inspektorem nie układała się dobrze. Powraca do Sosnowca i otrzymał we IX 1942 skierowanie do inspektoratu Katowice AK z nominacją na stanowisko kmdta Inspektoratu., którym dowodził do 20 III 1944. Awansowany 11 XI 1943 do stopnia por. rez. Dzięki jego ofiarnej pracy w ciągu roku udało mu się odbudować struktury konspiracyjne inspektoratu. W ramach swych zadań wcielał do AK inne organizacje konspiracyjne i tworzył WSOP. W efekcie rozmów z członkami organizacji „Wyzwolenie”. którą kierowali agenci gestapo zostaje w wyniku prowokacji aresztowany 20 III 1944 w Katowicach. Wieziony w wiezieniu w Mysłowicach, przeszedł okrutne gestapowskie śledztwo, po zakończeniu którego wywieziony zostaje do Kl Auschwitz . Zamordowany w obozie w Brzezince 18 IX 1944.
    Pośmiertnie odznaczony przez KG AK VM kl. 5, KW2x.
    Żonaty z Iris Stacherską.
    Jedną z ulic w Sosnowcu nazwano jego imieniem.
    J. Łukasiuk. Wołyńska Szkoła Podchorążych Rezerwy Artylerii. Pruszków 2000; Inspektorat AK sosnowiec. Katowice 2001; J. Niekrasz. Z dziejów AK na Śląsku. Katowice 1993; J. Przemsza-Zielińśki. Księga Wrześniowej Chwały Pułków Śląskich. T. i. Katowice 1989; Z. Walter-Janke. W AK na Śląsku. Katowice 1986.

     

    Stawiński Tadeusz

    [1895-?], oficer sł. st. piech. WP, mjr [1930], w konspiracji ZWZ , ps. „Czarny”.
    K-dt Inspektoratu Zachodniego ZWZ III 1941 - XII 1941. Okręg Śląski ZWZ.

    Ur. 21 IV 1895. Uczestnik I wojny światowej. WP od XI 1918. Uczestnik wojny polsko-bolszewickiej 1919-1920 w szeregach 11 pp z Będzina /od 1922 w Tarnowskich Górach/. W stopniu por. dowodził kompanią. W 1923 zweryfikowany przez MSWoj. w stopniu kpt. sł. st. piech. WP ze starszeństwem 1 VI 1919. Po wojnie służył nadal w 11 pp, dowodził kompanią potem batalionem. Awansowany do stopnia mjr sł. st. piech. 1 I 1930. W 1930 przeniesiony do 37 pp w Kutnie na stanowisko kmda obwodowego PW przy 37 pp w Kutnie., potem d-cy batalionu. Brał udział w kampanii wrześniowej 1939 i dowodził Batalionem Obrony Narodowej. Po zakończeniu działań kampanii wrześniowej 1939 przebywał w Tarnowskich Górach. Podejmuje działalność w konspiracji ZWZ. Od III 1941 do XII 1941 był k-dtem Inspektoratu Zachodniego ZWZ krypt. „Bóbr”. Na skutek nieporozumień zrezygnował z pełnionej funkcji. W 1942 przeniesiony do rezerwy AK.
    Odznaczony za męstwo okazane na polu walki podczas wojny polsko-bolszewickiej 1919-1920 Krzyżem Niepodległości, KW 3 x, Krzyżem Zasługi srebrnym.
    Dalsze losy n/n.

    Dz. Pers. nr 8 z 31 III 1930; Rocznik Oficerski 1924 1928,1932; Z. Janke - Walter. W AK na Śląsku, wg indeksu.
    Katowice 1988. J. Niekrasz,. Z dziejów AK na Śląsku, wg indeksu. Katowice 1993.

     

    Steca Jan

    [1913-1983], prawnik, plut. pchor. rez. piech. WP, w konspiracji ZWZ/AK, ppor. cz. w. [1943], działacz WiN, ps. „Jaś”, „Morwa”, „Ojcowski”, „1031” vel Jan Morawski.
    Kmdt Inspektoratu Zachodniego /Gródek Jagielloński/ AK/NIE. Okręg Lwów AK/NIE.

    Ur. 10 XII 1913 w Tuligłowach pow. Rudki woj. lwowskie, syn Jana i Anny. W 1933 ukończył gimnazjum i zdał maturę. Absolwent Wydziału Prawa Uniwersytetu im. Jana Kazimierza we Lwowie. Brał udział w kampanii wrześniowej 1939. Unika niewoli i po zakończeniu działań wojennych powraca do rodzinnej miejscowości, która znalazła się pod okupacją sowiecką. Czynny w konspiracji ZWZ/AK na terenie okręgu lwowskiego ZWZ/AK. Od 1942 do VII 1944 oficer informacyjny w sztabie Inspektoratu Zachodniego AK / Gródek Jagielloński/ Awansowany do stopnia ppor. cz. w. 11 XI 1943. W 1944 jako delegat inspektoratu nadzorował przyjmowanie zrzutów lotniczych. Brał udział w działaniach zbrojnych prowadzonych w ramach akcji „Burza”. Od VIII 1944 do lata 1945; k-dt Inspektoratu AK/NIE Gródek Jagielloński. Jesienią 1944 kierował przerzutami żołnierzy AK-NIE ze Lwowa kierowanych za San. Utrzymywał kontakty między lwowską Komendą Okręgu NIE i sztabem zgrupowania oddziałów leśnych „Warta” na Rzeszowszczyźnie. Podczas pobytu latem 1945 we Lwowie został ujęty przez NKWD, ale udało mu się zbiec i wyjechać do Polski. Podejmuje działalność w strukturach WiN. Od IV –VI 1946 pełni funkcję szefa kancelarii i łącznika zarządu jeleniogórskiego okręgu WiN, oraz oficera do zadań specjalnych. Prowadzi korespondencję z kierownikami rejonowymi i Zarządem Okręgu Południowego WiN w Krakowie. Przeprowadzał inspekcje struktur terenowych okręgu WiN. Miał zorganizować kolportaż biuletynu „Wolność” na terenie położonym na wschód od Wrocławia. W lipcu 1946 w czasie przeprowadzanych aresztowań wśród działaczy Eksterytorialnego Lwowskiego Okręgu WiN, zagrożony aresztowaniem wyjechał z tego terenu. Występował pod nazwiskiem Jan Morawski. Pod tym nazwiskiem był poszukiwany listem gończym wystawionym przez WUBP Wrocław. Jako doświadczony konspirator ukrywa się w różnych miejscach na terenie całego kraju, zmieniając nazwiska. W końcu zamieszkał w Poznaniu, gdzie przebywa pod swoim rodowym nazwiskiem. Funkcj. UB nie udało się rozszyfrować jego prawdziwego nazwiska. Był żonaty z Bronisławą z d. Świątkowska /ur. 30 VII 1916- 17 V 1983/. Mieszkał w Poznaniu przy ul. Dziwińskiej. Zmarł w Poznaniu 11 XI 1983. Pochowany  17 XI 1983 na cmentarzu Junikowo w Poznaniu.

    USC Poznań. Skrócony akt zgonu nr 5945/1983; J. Węgierski. Obsada osobowa lwowskiego Obszaru SZP-ZWZ-AK-NIE w latach 1939-1945, wg indeksu. Kraków 2000; T. Balbus. Schemat organizacyjny Zrzeszenia WiN. Okręg Jelenia Góra „Zachód” /1945-1946/ w/ ZH WiN nr 14/2000, s. 5-61, tenże; Konspiracja Dolnośląska AK-WiN /1945-1948/, s. 125 tu błędnie jako Jan Stec.

     

    Stenzel Jan 

    [1896-1955], oficer sł. st. art. WP, mjr [1934], w ZWZ/AK, ppłk [1942] ps. ,,Jan”,  „Rawicz”,  ,,Sławomir”, płk  [1945]?
    Inspektor  SZP/ZWZ – Okręg Warszawa-województwo ZWZ.
      
    Ur.6.VI.1896. Uczęszczał do szkoły średniej. Żołnierz Legionów Polskich 1914-1917. służył m. in. w 1 part. LP. Od XI 1918 w WP. Dekretem NW WP z 12 IV 1919 mianowany z dniem 1 IV 1919 ppor. sł. st. art. Uczestnik wojny polsko-bolszewickiej 1919-1920. Służył w 1 part., potem w  9 pap. Po wojnie został zweryfikowany w stopniu por. sł. st. art. z starszeństwem od 1 VI 1919. Pełni służbę w 27 pap we Włodzimierzu Wołyńskim. Awansowany do stopnia kpt. sł. st. art. ze starszeństwem 1 VII 1925. Ukończył kurs dla dowódców baterii w Toruniu. Przeniesiony na stanowisko dowódcy baterii w 14 pap w Poznaniu. W 1931 przeniesiony z 14 pap do Biura Ogólno-Organizacyjnego Ministerstwa Spraw Wojskowych na funkcję referenta ds. artylerii. 1 I 1934 awansowany do stopnia majora sł. st. art. W IV 1934 mianowany d-cą  II dywizjonu w 26 pal w Skierniewicach. W VII 1935 przeniesiony z 26 pal do Departamentu Dowodzenia  Ogólnego MSWoj. w Warszawie, gdzie do  VIII 1939 pełni funkcję kierownika referatu. Brał udział w kampanii wrześniowej 1939 na stanowisku d-cy I dywizjonu w 1 pac. Po zakończeniu działań wojennych przebywa na terenie Warszawy. Czynny w konspiracji SZP/ZWZ w Okręgu Warszawa-Województwo, gdzie pełnił obowiązki inspektora na teren pow. Garwolin. Ponieważ w początkowym okresie obwód ZWZ Garwolin należał organizacyjnie do Okręgu ZWZ Lublin działa tu por. sł. st. saperów Z. Żebracki ps. „Czarny”, „ Żelan” skierowany przez k-dta Okręgu Lublin ZWZ. Po włączeniu Obwodu Garwolin ZWZ do Okręgu Warszawa – Województwo wiosną 1940 mjr Stenzel wykonuje obowiązki inspektora z ramienia K.O. Warszawa – Województwo ZWZ/AK. Wiosną 1942 przeniesiony do Okręgu Radomsko-Kieleckiego AK. Awansowany do stopnia ppłk-a sł. st. art. 11.XI.1942. Do marca 1943  szef Oddziału I /organizacyjnego/ K.O., potem szef sztabu K.O. Od 1.XII.1943  zastępca k-dta okręgu. Po dekonspiracji odwołany z funkcji razem z k-dtem okręgu płk dypl. sł. st. piech. S. Dworzakiem „Przemysław”. Przeniesiony do KG AK w Warszawie gdzie powierzono mu funkcję inspektora KG AK.. Na teren Okręgu AK Białystok desygnowany przez KG AK, gdzie dotarł 23 VII 1944 z zadaniem objęcia funkcji dowódcy18 DP AK, która miała zostać sformowana z sił zachodnich obwodów Okręgu KOB AK. Był dwukrotnie schwytany przez Niemców do kopania okopów. Więziony przez Niemców nie wywarł żadnego wpływu na działalność okręgu w przełomowym okresie akcji „Burza”. Uwolniony dzięki staraniom organizacji zostaje przekazany do dyspozycji k-dta KOB AK, którym pozostawał w kontakcie do końca okupacji niemieckiej. Po wejściu wojsk sowieckich na teren okręgu, ukrywa się na tym terenie. Awansowany do stopnia płk-a  z starszeństwem od 1 I 1945. Aresztowany 22 VI 1945 przez funkcj. UB i uwięziony. W związku z t.z.w akcją „Radosława” został w sierpniu 1945 zwolniony z więzienia. Na początku września 1945 objął funkcję przewodniczącego Komisji Likwidacyjnej Okręgu AK Białystok z siedzibą w gmachu Urzędu Wojewódzkiego w Białymstoku ul. Mickiewicza nr 5. Komisja rozpoczyna swą działalność w dniu 15.IX.1945. Po zakończeniu prac komisji wyjechał do Warszawy. Aresztowany przez UB i uwięziony. Zmarł w 1955.
    Odznaczony za działalność niepodległościową VM kl. 5 nr leg. 12358 / w wykazie kawalerów VM podawany jako Sztencel Jan „Rawicz”; Krzyżem Walecznych 3x, KN, SKZ, Medalem za Wojnę 1918-1920

    Dz. Rozkazów Wojskowych Nr 44 z 24 IV 1919; Dz. Pers. Nr 3 z 26 III 1931;Dz. Pers. Nr 11 z 7 VI 1934; Dz. Pers. Nr 11 z 31 VIII 1935; P. Zarzycki. 1 pac. Pruszków 1997; Rocznik oficerski 1923, 1924,1928,1932; R. Rybka – K. Stepan. Rocznik oficerski 1939. Kraków 2006; W. Borzobohaty. Jodła. W-wa 1988; C. Chlebowski. Pozdrówcie Góry Świętokrzyskie. W-wa; Świętokrzyskie; K. Krajeński – T. Łabuszewski. Białostocki Okreg AK-AKO VII 1944-VIII 1945.

     

    Stępień Władysław

    [1909-1992], oficer rez. piech. WP, ppor. [1933], por. 1938], w konspiracji ZWZ/AK, ps. „Duży Jaś”, „Jasio”, „Pleban”, „Proboszcz”.
    Kmdt Inspektoratu AK Koło IX 1943 – II 1944. Okręg AK Łódź.

    Ur. 10 V 1909 w Kościelcu pow. Kalisz, syn Tomasza i Agnieszki z d. Krupka. W okresie międzywojennym ukończył w 1930 szkołę średnią. W latach 1930-1931 odbył służbę wojskową na Dywizyjnym Kursie Podchorążych Piechoty. Przeniesiony do rez. w stopniu plut. pchor. rez. piechoty z przydziałem mobilizacyjnym do 2 pp Leg. w Sandomierzu. Ewidencyjnie podlega PKU Ostrowiec Świętokrzyski. Po odbytych kolejnych ćwiczeniach wojskowych awansowany 1 I 1933 do stopnia ppor. rez. piech. Po kolejnych ćwiczeniach wojskowych awansowany 1 I 1938 do stopnia por. rez. piech. WP.
    W okresie okupacji niemieckiej czynny w konspiracji niepodległościowej. Początkowo działa w NOW potem AK. Od wiosny 1943 do II 1944 k-dt Inspektoratu Rejonowego AK Koło krypt. „Plebania”, „116”, „41”, „AYA”, „AAZ”. W lutym 1944 aresztowany przez gestapo wysłany do obozu koncentracyjnego, który przeżył. Po wojnie powraca do kraju. Ostatnio mieszkał w Rumi k/Gdyni przy ul. Spółdzielczej 14, gdzie zmarł 3 I 1992. Pochowany na miejscowym cmentarzu.
    Żonaty z Marianną z d. Góra.

    Rocznik Oficerski Rezerw 1934. E. Wawrzyniak. Okręg AK Łódź /w/ AK-Rozwój organizacyjny, wg indeksu. Informacja IPN Kraków. USC Rumia. Skrócony akt zgonu nr 2/1992.

     

    Styliński Jan

    [1897-1962], mjr sł. st. piech. WP[1934],  w konspiracji SZP/ZWZ/AK ps. „Selim” vel Jan Szeligowski
    Kmdt Inspektoratu ZWZ Tarnów 1940

    Ur. 07 I 1897 w Górze Ropczyckiej, pow, Ropczyce syn Franciszka/przedsiębiorcy  budowlanego/ i Amalii z d. Hałdzińskiej. W latach 1906-1914 kształci się w tarnowskiej szkole realnej, gdzie wiosną 1914 zdał maturę. W okresie nauki szkolnej w 1911 w Znakiem na Morawach założył z starszym bratem Stanisławem /1895-1912/tajną drużynę skautowa, która wraz z oddziałem ćwiczebnym „Zarzewia” dała początek tarnowskiemu harcerstwu. W 1912 zorganizował w Tarnowie Koło Towarzystwa Sportowo-Gimnastycznego „Strzelec” przekształconego w 1913 w Związek Strzelecki, gdzie działa pod ps. „Selim”. W ZS przeszedł przeszkolenie wojskowe i ćwiczenia na kurskie podoficerskim. Ukończył w VIII 1913 kurs instruktorski w Stróży. 8 VIII 1914 przybył z drużyną tarnowską ZS do Krakowa na koncentrację oddziałów ZS. 9 VIII 1914 wcielony do Baonu dowodzonego przez Józefa Kordiana Zamorskiego w Oddziale J. Piłsudskiego, potem po reorganizacji w VIII 1914  przeprowadzonej w Kielcach w Legionach Polskich. Przeszedł całą kampanię Legionową. Walczył na Kielecczyźnie, potem od 18 VIII 1914 adiutant d-cy II baonu 5 pp LP M. Neugebauera. Mianowany  o9 X 1914 ppor. piech. Od 22-25  XII 1914 walczył pod Łowczówkiem. W V 1915 walczy od 16-25 V 1915  na Kielecczyźnie pod Konarami , potem  w VI 1915 pod Ożarowem, następnie pod Raśnią i Wysokiem Litewskim. Od IX 1915 bierze udział w kampanii wołyńskiej nad Styrem i Stachodem. Uczestniczy w ciężkich walkach w rejonie m. Kołki-Roszczyce. W x 1916 dowodzi kompanią w 5 pp LP. Po wycofaniu  pułku z frontu 06X 1916 wraz z 5 pp LP zostaje przewieziony koleją do Baranowicz, a 30 XI 1916 do Pułtuska, gdzie pułk zostaje zreorganizowany. Ukończył w 1917 kurs szkoły oficerskiej. Po odmowie złożenia przysięgi w czasie tzw. kryzysu przysięgowego w VII 1917  pułk zostaje 17 VII 1917 rozwiązany w Zegrzu. Chory przebywał  od 2 VIII 1917- 31 XII 1917 w szpitalu Zostaje skierowany do punktu zbornego w Przemyślu i następnie wcielony 01 I 1918 do armii austriackiej. Od I-II   Od 1 III 1918 jako d-ca plutonu w 20 pp walczy na froncie włoskim. Podczas walk zostaje ciężko ranny. Do 31 V 1918 przebywa na leczeniu szpitalnym. Po wyjściu z szpitala do 1 VII 1918  służy jako d-ca plutonu w  Baonie  Zapasowym 20 pp w Tarnowie. Z dniem 1 VIII 1918 zwolniony z armii austriackiej jako inwalida. Od 01 V 1918-1 XI 1918 d-ca Obwodu POW w Tarnowie. W ramach POW organizuje kursy podoficerskie, przygotowuje młodzież do nowych zadań. Jego zasługą było zorganizowanie akcji bezkrwawego i spokojnego przejęcia władzy w Tarnowie 31 X 1918 przez miejscowy Komitet Samoobrony. Wyjechał do Lwowa, gdzie zapisał się w na studia w Wyższej Akademii Handlowej. W końcu XI 1918 wstępuje do 5 pp Leg. przybyłego na odsiecz obrońcom Lwowa i walczy jako d-ca kompanii do 2 XII 1918 w obronie Lwowa. 27 XI 1918 mianowany por. piech. W czasie walk dostaje się 2 XII 1918 do niewoli Ukraińskiej, gdzie przebywał do 1 IV 1919. Od 02 VI 1919 ponownie służy w 5 pp Leg. i do 1 VII 1919 dowodzi kompanią, a od 2 VII 1919 do 31 VII 1919 d-ca IV baonu marszowego, którym dowodzi w walkach na froncie wojny z bolszewikami, następnie adiutant 5 pp Leg. później do 31 VIII 1920 walczy na froncie nadal w 5 p Leg. jako d-ca kompanii, baonu. 1 IV 1920 mianowany kpt. piech. Od 1 IX 1920 d0 15 XII 1920 d-ca baonu w 202 pp,  potem od 16 XII 1920-28 II 1921 w dyspozycji MSWoj., a od 1 III 1921-9 III 1921 w dyspozycji d-cy 18 DP. Od 10 III 1921-1 II 1922 dowodzi baonem w49 pp, a od 02 II 1922-23 II 1922 odbył kurs narciarski  w Worochcie. Od 24 II 1922 -07 VII 1922 w 49 pp bez funkcji. Z dniem 08 VII 1922 na własną prośbę w stopniu kpt. piech. zostaje przeniesiony do rezerwy z przydziałem do 5 pp Leg. Po przejściu do rezerwy otrzymał działkę żołnierską w okolicy Kosowa Poleskiego, gdzie gospodarował do końca 1923. Po przekazaniu działki swemu bratu Marianowi wyjechał do Warszawy, gdzie od 01 I 1924 do 1 XI 1926 pracuje w PKO i jednocześnie studiuje w Wyższej Szkole Handlowej. Od XI 1926 – 1 IV 1927 pełni funkcję kmdta Okręgu Warszawa Związki Strzeleckiego. Następnie do VI 1927 pracuje ponownie w PKO. W VI 1927 wyjechał  z rodziną  z Warszawy do Tarnowa. Od VII 1927 podejmuje pracę na stanowisku kasjera w Państwowej Fabryce Związków Azotowych w Mościcach. W VIII 1928 powołany do służby czynnej w WP w stopniu kpt. sł.  st. piech. z starszeństwem od 1 VII 1925.  Po odbyciu ćwiczeń wojskowych w 67 pp w Brodnicy pełni tam służbę jako hospicjent od 30 IX -27 XI 1928. Następnie od 28 XI 1928 do 24 III 1931 dowodzi kompanią w 67 pp. Z dniem  25 III 1931 przeniesiony z 67 pp do 79 pp w Słonimiu, gdzie do 16 VI 1931 dowodzi kompanią. Od 17 VI 1931 przebywa w CWPiech. w Rembertowie na kursie unifikacyjnym dla kpt. piechoty. Przydzielony jednocześnie do Komendy Warszawa Miasto. Następnie krótko służy w 30 pp w Warszawie, skąd zostaje przeniesiony w 1932 do 32 pp w Modlinie na stanowisko d-cy batalionu. Awansowany do stopnia mjr-a sł. st. piech. 1 I 1934 dowodzi nadal batalionem, potem od 1937 kwatermistrz pułku a od 1938 jednocześnie II z-ca     d-cy pułku. Z dniem 1 VI 1939 rozkazem MSWoj. zostaje przeniesiony do Korpusu Ochrony Pogranicza na stanowisko d-cy Batalionu KOP „Iwieniec”. Jednocześnie kmdt garnizonu. Po mobilizacji obejmuje dowodzenie zorganizowanym na bazie Baonu KOP „Iwieniec” Batalionem Piechoty oznaczonym jako III baon 207 pprez. W składzie 35 DPRez. Mobilizowanej w rejonie Wilna. Do 9 IX 1939 dywizja była skoncentrowana w rejonie Białegostoku, skąd zostaje przewieziona koleją w rejon Lwowa . Od 16 IX 1939 uczestniczy na czele baonu w walkach z Niemcami w obronie Lwowa. Po kapitulacji Lwowa przed Sowietami nie idzie do niewoli. Wydostaje się ze Lwowa i następnie do Tarnowa, gdzie zamieszkał z rodziną przy ul. Nowodąbrowskiej. Od XI 1939 działa w konspiracji SZP i wchodził w skład kierownictwa SZP na teren Tarnowa, a po przemianowaniu SZP na ZWZ na przełomie XII 1939- I 1940 nadal czynny w konspiracji. Należy do głównych organizatorów konspiracji na tym terenie. Pełni funkcję kmdta Inspektoratu Rejonowego ZWZ Tarnów w skład którego wchodziły obwody: Tarnów, Dąbrowa Tarnowska i Brzesko. Prowadził aktywną działalność konspiracyjną. Dobra znajomość terenu i znajomość wielu mieszkańców przyczyniły się do zbudowania prężne siatki konspiracyjnej. Na początku czwartego kwartału 1940 Niemcy przeprowadzili liczne aresztowania wśród żołnierzy konspiracji. Zagrożony aresztowaniem w X 1940 wyjechał z rodziną z Tarnowa do Krakowa, potem  do Makowa Podhalańskiego, gdzie jako Jan Szeligowski zamieszkał. Prowadzi „Zbiornicę grzybów , jagód i ziół”. Współpracował wówczas z ks, prałatem Czartoryskim . W. Lipińskim  i płk E. Pfeifferem. Zatrudniał żołnierzy konspiracji , co ułatwiało im dość swobodne poruszanie się po terenie. Jego rodzina prowadziła działalność charytatywną m. in. wysyłano paczki żywnościowe do jeńców  w oflagach, pomagano ludziom mającym ciężkie warunki bytowe,. W 1943 przenosi się z firma do Zakopanego i nadal prowadzi tam suszarnię grzybów i zbieranie jagód. Działa na terenie całego Podhala. W Zakopanem mieszka do 1946.  W 1946 wyjechał z rodziną do Wrocławia i tam zamieszkał jako Jan Szeligowski. Pracuje jako planista w  Biurze Budownictwa i architektury, a potem do czasu przejścia na rentę w 1958  w Spółdzielni Zielarskiej „Galena”. W 1956 powraca do rodowego nazwiska . Uregulował także sprawy z wojskiem. Dział w PTTK , był przewodnikiem PTTK po Wrocławiu. Spisał relację z obrony Lwowa, którą przekazano konspiracyjnie do Londynu.
    Zmarł we Wrocławiu 30 X 1962. Pochowany na cmentarzu przy ul. Bujwida.
    Żonaty od 1926 z  Eugenią Gebel, miał z tego związku dwie córki; Irenę i Wandę.
    Odznaczony: KW4x, KN, Medalem za Wojnę 1918-1921, SKZ

    CAF W- wa. Akta Personalne nr Ap19905; Roczniki oficerskie 1923,1924,1932; R. Rybka - K. Stepan. Rocznik oficerski 1939. Kraków 2006; T. Łaszczewski. Biogram J. Stylińskiego /w;/MSUDN 1939-1956. T. 9. Kraków 2003; W.K. Cygan. Oficerowie Polskich  1914-1917. Słownik biograficzny. T. IV W-wa 2006; Dz. Pers. Nr 14 z 22 XII 1928; Dz. Pers. Nr 11 z 18 VI 193o; Dz. Pers. Nr 3 z 26 III 1931; Dz. Pers. Nr 6 23 III 1932; Dz. Pers. Nr 11 z 7 VI 1934;Inf. P. Marii Żychowskiej z Tarnowa, list z 5 IV 2003.T. Głowiński. Zapomniany garnizon. Oddziały KOP w Wieńcu w latach 1924-1939, Wrocław 2008/2009

     

    Suski de Rostowo

    [ 1891-1974], oficer sł. st. kaw. rtm.[1919], mjr [1931], ppłk [1937], w konspiracji ZWZ/AK, ps. „Rewera”
    Inspektor Podokręgu Wschodniego ZWZ/AK „Białowieża”. Obszar Warszawski AK.

    Ur. 23 IX 1891 w miejscowości Karpowce w Małopolsce Wschodniej, syn Tadeusza i Marii z d. Przyborowska. W 1909 ukończył w Krakowie II Gimnazjum Realne, a w 1914 Akademię Rolniczą w Taborze /Czechy/ uzyskując dyplom agronoma. Ukończył szkołę oficerską kawalerii. Po wybuchu I wojny światowej wcielony do armii austriackiej gdzie służy od VIII 1914 do X 1918. W stopniu ppor. rez. uczestniczy w walkach na frontach I wojny światowej. Awansowany do stopnia por. Od 1 XI 1918 służy w stopniu por. sł. st. kaw. w WP. W szeregach 26 p. ułanów jako d-ca szwadronu, brał udział w wojnie polsko-bolszewickiej 1919-1920. Za męstwo okazane na polu walki odznaczony KW. W 1922 zweryfikowany przez MSWoj. w stopniu rtm. sł. st. kaw. ze starszeństwem 1 VI 1919. W 1924 jest oficerem sztabu 6 Samodzielnej Brygady Kawalerii. Przeniesiony w 1926 do 6 Pułku ułanów w Stanisławowie, potem do 6 Pułku Strzelców Konnych w Żółkwi, gdzie dowodzi szwadronem. W okresie 1929-1930 w Szkole dla Podoficerów Zawodowych w Jaworowie. Awansowany do stopnia mjr sł. st. kaw. 1 I 1931. Od 1931 do 1935 ponownie w 6 psk, gdzie pełnił funkcję  II z-cy /kwatermistrza/. Od 1936 do 1939 w 21 p. ułanów, gdzie pełni funkcję II z-cy d-cy a potem od 1937 I z-cy d-cy 21 p. ułanów w Równem. Ukończył kurs dla dowódców pułków. Awansowany do stopnia ppłk. sł. st. kaw. 19 III 1937. Wg opinii gen. Władysława Andersa był wybitnym oficerem sztabowym kawalerii i wzorowego kwatermistrza. Wszechstronny sportowiec. Uprawiał wioślarstwo, szermierkę, strzelanie i pływanie, ale przede wszystkim jednym z najwybitniejszych jeźdźców polskich lat dwudziestych. Już w 1921 został skierowany na kurs do CWK w Grudziądzu a w 1922 zakwalifikował się do grupy olimpijskiej w Warszawie prowadzonej przez K. Rómmla, a w 1924 startował na igrzyskach w Paryżu. Następnie startował w wielu konkursach hipicznych krajowych i zagranicznych zdobywając najcenniejsze nagrody w Warszawie /1927/, oraz w tym samym roku w Nicei i Monte Carlo. W konkursach o Puchar Narodów startował 11 – krotnie nie odnosząc jednak zwycięstwa. Do 20 VIII 1939 pełni funkcję I zastępcy d-cy 21 Pułku Ułanów w Równem. W dniu 20 VIII 1939 mianowany dowódcą 21 p. ułanów, którym w składzie Wołyńskiej Brygady Kawalerii dowodził podczas kampanii wrześniowej 1939. W walce z wrogiem 12 IX 1939 zostaje pod Rudkami ranny, nadal dowodzi pułkiem. Drugi raz ranny 21 IX 1939 w walkach nad Świdrem na przedpolu Warszawy. Umieszczony w polskim szpitalu pilnowanym przez Niemców w Łomiankach, skąd został wywieziony do Warszawy przez żołnierzy 21 p.uł. Podczas okupacji niemieckiej ukrywał się w Warszawie. Czynny w konspiracji ZWZ/AK. Był m.in. inspektorem w Podokręgu Wschodnim „Białowieża” – Obszar Warszawski AK. Od IV 1943 podlegały mu obwody; Mińsk Maz., i Garwolin. Wiosną 1944 po śmierci ppłk B. Patlewicza w efekcie reorganizacji podległy mu obwody: Ostrów Maz., Węgrów i Radzymin. W planach odtwarzania sił zbrojnych AK był przewidywany na stanowisko d-cy dywizji w skład, której miały wejść odtwarzane 13 pp, 21 pp. 32 pp 8 pal i oddział kawalerii dywizyjnej. Jednak nie zdołano zrealizować tych założeń. 27 VII 1944 przebywał na terenie podległego mu Obwodu AK Radzymin. Osobiście dowodzi 30 VII 1944 zgrupowaniem oddz. AK, które pod jego dowództwem opanowało Tłuszcz oraz rejon podmiejski. Walkami z wrogiem kieruje do końca sierpnia 1944. Po opanowaniu przez wojska sowieckie tych terenów ukrywa się. W XI 1944 zostaje aresztowany przez funkjc. UB J. Światło i uwięziony w piwnicy willi w Otwocku, gdzie był przesłuchiwany przez funkcj. NKWD. Skrajnie wyczerpany fizycznie zostaje umieszczony z objawami choroby zakaźnej w szpitalu w prawobrzeżnej Warszawie, skąd w I 1945 przy pomocy personelu udało mu się zbiec. Ukrywał się pod przybranym nazwiskiem w Radomsku, potem w Krakowie. W X 1945 ujawnił się w Krakowie przed Komisja Likwidacyjną ds. AK. Jednocześnie w 1946 przeniesiony przez RKU Kraków rezerwy. Od 1946 pracuje w Państwowych Nieruchomościach Ziemskich na stanowisku dyrektora okręgu w Giżycku. Zajmował się zagospodarowaniem poniemieckich majątków ziemskich i ich parcelacją  pomiędzy polskich osadników. W 1947 jako b. oficer i żołnierz AK usunięty z stanowiska. Pracuje później jako urzędnik w Centrali Zbytu Węgla , potem w Akademii Górniczo-Hutniczej w Krakowie. W  1962 przeszedł na emeryturę.
    Zajmował się społecznie sportem jeździeckim jako działacz i trener m. in. w Krakowskim Klubie Jazdy i Polskim Związku Jeździeckim.
    Ostatnio mieszkał przy ul. Friedleina 10 b w Krakowie, gdzie zmarł 09 III 1974. Pochowany na kwaterze wojskowej na cmentarzu Rakowickim w Krakowie.
    Żonaty od 29 VI 1929 z Heleną z d. Dąbrowska. Miał z tego związku syna Leszka /ur.1930-2000/profesora AGH w Krakowie, olimpijczyka w szermierce z Helsinek i córkę Marię – Ewę /ur. 1936/.
    Odznaczony; KVM kl. 5, KW, Srebrnym i Złotym Krzyżem Zasługi, MI, Medalem Niepodległości.

    Rocznik Oficerski 1923;1924,1928,1932;Rocznik oficerów kawalerii 1930; R. Rybka – K. Stepan. Awanse oficerskie w WP 1935-1939. Kraków 2003; R. Rybka – K. Stepan. Rocznik oficerski 1939. Kraków 2006;USC Kraków. Akt zgonu nr 386/1974/K; J. S. Wojciechowski. 21 Pułk Ułanów Nadwiślańskich. Pruszków 2003; J. Gozdawa-Gołebiowski. Obszar Warszawski AK, wg indeksu. Lublin 1992; S. Grzybowski. Nadzieja z tamtych lat, wg indeksu. W-wa 1990; Z. Gnat-Wieteska. Armia Krajowa Obwód „Gołąb” – Garwolin, wg indeksu. Pruszków 1997; L. Głowacki. Obrona Warszawy i Modlina 1939, wg indeksu warszawa 1985.; T. Jurga. Obrona Polski 1939 wg indeksu. W-wa 1990; M. Bielski. Grupa Operacyjna „Piotrków” 1939, wg indeksu. W-wa 1991; Biogram K. R-S. /w:/MSBUDN 1939-1956. T. 13. Kraków 2008.

     

    Suszek Alojzy

    [1918-1978], ppor. sł. st. piech. WP [1939], w konspiracji ZWZ/AK por. /kpt. /, ps. „Mieczysłąw”, „Paweł”
    kmdt Inspektoratu Rejonowego AK Bydgoszcz V 1944-II 1945

    Ur. 24 III 1918 w Mühlheim w Niemczech, syn Alojzego /pracownika kolei/ i Marty z d. Pawłowskiej. Rodzice byli członkami „Sokoła” Jesienią 1918 z rodzicami powraca do kraju, gdzie ojciec podejmuje pracę na kolei w Bydgoszczy. Po ukończeniu szkoły powszechnej kształci się w Gimnazjum Humanistycznym w Bydgoszczy uzyskując w 1936 świadectwo dojrzałości. W latach 1936-1937 odbywa służbę wojskową na Dywizyjnym Kursie Podchorążych Rezerwy Piechoty 16 DP w Grudziądzu. W latach 1937-1939 w Szkole Podchorążych Piechoty w Ostrowi Maz.-Komorowie. Praktyki odbywał w 59 pp w Inowrocławiu. W szeregach 59 pp odbywa kampanię wrześniową 1939 na stanowisku d-cy plutonu w 1 kompanii 1 batalionu. Rozkazem NW WP z 13 IX 1939 mianowany ppor. sł. st. piech. z starszeństwem od 1 VIII 1939. Walczył z Niemcami pod Koronowem, potem w walkach odwrotowych pod Inowrocławiem, Brześciem Kujawskim, nad Bzurą, gdzie zostaje ranny i 19 IX 1939 dostaje się  do niewoli niemieckiej. Jako ranny umieszczony w szpitalu w Kutnie i przebywa tu do III 1940, po podleczeniu ran w III 1940 uciekł z szpitala i przedostaje się do Bydgoszczy, gdzie początkowo się ukrywa. Pracuje najpierw dorywczo jako pomoc biurowa na kolei. Na początku 1941 nawiązuje kontakty z d-cą placówki kolejowej ZWZ Bydgoszcz  inż F. Hoffmanem, który kieruje go kmdta Obwodu ZWZ Bydgoszcz kpt. w st. sp. L. Hoffmana, który zaprzysiągł go do ZWZ. Do XII 1942 pełnił funkcję kmdta Rejonu Bydgoszccz-Północ, potem od I 1943 do III 1944 pełni funkcję z-cy d-cy garnizonu/obwodu/ AK Bydgoszcz M. Schulza, potem do IV 1944 kmdt Garnizonu. Od IV 1944 do II 1945 pełni funkcje kmdta Inspektoratu rejonowego AK Bydgoszcz. Uniknął aresztowania przez UB i ukrywa się do IX 1945. Funkcj. UB aresztowali w II 1945 jego żonę Gabrielę Suszek z d, Szczęśniak, żoł. AK ps. „Myszka”.  Po ujawnieniu w IX 1945 mieszka w Bydgoszczy i pracuje w Wydziale Finansowym Zakładu Energetycznego w Bydgoszczy. Długoletni pracownik energetyki bydgoskiej.
    Zmarł w Bydgoszczy 01 IV 1978. pochowany na miejscowym cmentarzu.
    Odznaczony: SKZ z M /1944/, ZKZ z M /1945/  

    K. Komorowski. Konspiracja Pomorska 1939-1947. Leksykon. Gdańsk 1993. 

     

    Szabunia Franciszek

    [1904-1958], oficer sł. st. kaw. WP, por. [1936], w konspiracji ZWZ/AK/AKO, rtm. [1942], mjr [1944], ps. „Andrzej”, „Lechita”, „Tur”, „Zemsta” vel Bohatyrewicz vel Franciszek Sobienio – Trzebieniowski.
    Kmdt Obwodu ZWZ Białystok-miasto III 1941 – VIII 1941. K-dt Inspektoratów Rejonowych AK Białystok III 1942 – 30 XI 1943, Suwałki II 1944-II 1945, przewodnik Rejonu Suwałki AKO II –VIII 1945. 

    Ur. 16 VI 1904 w Pińsku, syn Franciszka i Petroneli. Uczeń gimnazjum w Pińsku, potem  V Gimnazjum im. Księcia J. Poniatowskiego w Warszawie. W latach 1925-1927 odbywa służbę wojskową w WP. Następnie pozostaje w WP jako podoficer zawodowy. Do 1928 służy jako podoficer zawodowy kawalerii. W 1928 skierowany do Szkoły Podchorążych Kawalerii dla Podoficerów w Bydgoszczy. Po ukończeniu podchorążówki awansowany do stopnia ppor. sł. st. kaw. z starszeństwem 15 VIII 1931 i przydziałem do 1 Pułku Strzelców Konnych w Garwolinie na stanowisko dowódcy plutonu. Po awansie 1 I 1936 do stopnia por. sł. st. kaw. przeniesiony do 5 Pułku Ułanów w Ostrołęce, gdzie pełni różne funkcje m.in. dowódca szwadronu. Latem 1939 przeniesiony do Ośrodka Zapasowego Suwalskiej i Podlaskiej Brygady Kawalerii w Białymstoku, skąd go przeniesiono do 110 Pułku Ułanów Rez. w składzie Brygady Rezerwowej „Wołkowysk”, gdzie dowodził szwadronem. Uczestniczy w składzie 110 p. uł. w kampanii wrześniowej 1939. Po zakończeniu działań wojennych przedostał się na Wileńszczyznę. Aresztowany przez NKWD na początku 1941 ucieka i przedostaje się do Białegostoku. Czynny w konspiracji ZWZ. Od III 1941 do VIII 1941 był k-dtem Obwodu ZWZ Białystok-miasto. Od III 1942 do 30 XI 1943 k-dt V Inspektoratu AK - Białystok. Zagrożony aresztowaniem przez gestapo zostaje urlopowany. Awansowany do stopnia rtm. sł. st. kaw. 19 III 1943. Mianowany rozkazem nr 59 z 30 I 1944 k-dta Okręgu AK Białystok ppłk sł. st. piech. Władysława Liniarskiego ps. „Mścisław” –                 k-dtem IV Inspektoratu – Suwałki. Funkcję obejmuje na początku lutego 1944. Działa efektywnie. Uczestniczy w działaniach zbrojnych prowadzonych w ramach akcji „Burza” przeciwko siłom okupanta niemieckiego. Po wejściu wojsk sowieckich pozostaje w konspiracji. Awansowany do stopnia mjr sł. st. kaw. 3 V 1944. Zagrożony aresztowaniem i poszukiwany przez NKWD ukrywa się. Po przekształceniu w II 1945 AK w AKO pełni funkcję Przewodnika Rejonu Suwalskiego AKO. Czynny w konspiracji do VIII 1945. Potem wg niepotwierdzonych informacji z obawy przed aresztowaniem wstąpił do klasztoru. Zmarł w Warszawie 09 III 1958. Pochowany na cmentarzu Bródno w Warszawie. Istnieje na temat jego śmierci kilka wersji.
    Odznaczony: VM kl. 5, KW, SKZ z M.
    Rocznik Oficerski 1932; Zarys Dziejów Szkół Kawalerii Polskiej. Przegląd Kawalerii i Broni Pancernej, t. XIII nr 101/102, s. 164; Z. Gwozdek. Białostocki Okręg ZWZ-AK 1939-1945, t. I, II, III, wg indeksu; S. Buczyński. Suwalszczyzna 1939-1944. W-wa 1990; K. Krajewski – T. Łabuszewski. Białostocki Okręg AK-AKO VII 1944 – VIII 1945, wg indeksu; W. Zajdler – Żarski. Ruch Oporu na Białostocczyźnie 1939-1944, cz. 1-4. Referat materiałowy. W-wa 1966.

     

    Szalewski Jan Kazimierz

    [1914-1988], urzędnik, ppor. rez. piech. WP, [1939], w konspiracji TOW/PAP/AK, por/kpt. ps. „Soból”, „Szpak”, „Szpakowski”
    Kmdt Obwodu AK Kościerzyna V 1944 – XI 1944. K-dt Inspektoratu Chojnice – Tczew AK XI 1944 – I 1945. 

    Ur. 31 V 1914 w Czersku w rodzinie chłopskiej. Syn Józefa i Franciszki z d. Lipskiej. Początkowo uczęszczał do szkoły powszechnej w Czersku, potem uczył się w Państwowym Gimnazjum Klasycznym w Chojnicach, gdzie uzyskał w VI 1935 maturę. Od VIII 1935 odbywa służbę wojskową w Szkole Podchorążych Rezerwy Piechoty w Zambrowie. Po odbyciu praktyk w 64 pp został 30 IX 1936 przeniesiony do rezerwy w stopniu tytularnego kpr. podch. rez. piechoty. Od 1936 do lata 1938 prowadził własny sklep tekstylny w Stargardzie. Ukończył Kurs Pedagogiczny w Grudziądzu potem półroczny Instytut Komunalny w Warszawie. Od IX 1938 do VIII 1939 pracował jako sekretarz urzędów gminnych w Konarzynach, potem Kościerzynie. Współpracował z placówką Straży Granicznej w zakresie wywiadu. Należał do Polskiego Związku Zachodniego i działał na rzecz Funduszu Obrony Narodowej. Zmobilizowany do WP 24 VIII 1939. W stopniu kpr podch. rez. wcielony do Batalionu obrony Narodowej „Kościerzyna” na stanowisko d-cy plutonu 1 kompanii. Od 1 IX 1939 walczył z wrogiem na szlaku od strefy granicznej przez Wierzchucin do rejonu Bramki i Przysierska, gdzie jego baon poniósł duże straty i uległ rozproszeniu. Po przedostaniu się na prawy brzeg Wisły z grupą żołnierzy przedzierał się szlakiem Armii „Pomorze” i dotarł do Warszawy. Brał udział w obronie Warszawy. Awansowano go wówczas do stopnia ppor. rez. piechoty. Po kapitulacji Warszawy 28 IX 1939 znalazł się w niewoli niemieckiej, skąd w czasie transportu jenieckiego zbiegł w rejonie Laskowic Pomorskich. Ukrywał się w rejonie Czerska. Z czasem skupił wokół siebie grupę złożoną z osób zagrożonych aresztowaniem przez gestapo, która na przełomie 1940/1941 włączył do „Gryfa Kaszubskiego” /później Gryf Pomorski/. W 1942 k-dt „Gryfa” na pow. Kościerzyna. Jednocześnie d-ca oddziału partyzanckiego. Awansowany do stopnia por. rez. Utrzymywał kontakty z S. Lesikowskim „Las” k-dtem organizacji PAP na tym terenie. Uczestniczył w wielu akcjach zbrojnych, m. in. jego grupa w dniu 26 IV 1943 zdobyła areszt gminny w Brusach uwalniając łącznika oddziału Wojciecha Warmińskiego i sześciu partyzantów. Latem 1943 w wyniku rozbicia wewnętrznego w „Gryfie” po skrytobójczym zamordowaniu Józefa Gierszewskiego „Rysia” k-dta naczelnego i utraty łączności podporządkował swój oddział PAP. Po masowanych aresztowaniach w PAP /VIII-X 1943/ podporządkował swój oddział AK pociągając za sobą kilkuset dawnych członków „Gryfa”. W efekcie został oskarżony przez J. Dambka i A. Westphala pismem z 24 X 1943 o złamanie przysięgi i zdradę organizacji i pod groźba kary śmierci wezwany do zwrotu akt i majątku należącego do „Gryfa”. Wiosna 1944 jego grupa rozrosłą się do trzech plutonów i przyjęła krypt. „Szyszki-103”. Wiosna 1944 OP „Szyszki-103” wszedł w skład zgrupowania „Cisy-100”, „Bory”. Kierował walka z Niemcami 5 V 1944 w rejonie wsi Osława-Dąbrowa, a 26 V 1944 pod Łubiana. 29 V 1944 podczas walki z żandarmerią niemiecką koło leśniczówki Trawice pod Chojnicami przebijając się przez okrążenie z użyciem granatów zostaje trzykrotnie ranny w obie nogi i tylko dzięki pomocy swego żołnierza Stanisława Kęcińskiego „Kucharz” zdołał ukryć się w zbożu i przeczekać poszukiwania niemieckie. Jednocześnie w okresie V-XI 1944 pełnił funkcję k-dta Obwodu AK Kościerzyna. Od XI 1944 k-dt podinspektoratu AK Tczew w inspektoracie Chojnice-Tczew. 20 II 1945 przedarł się przez front i po nawiązaniu kontaktu z czołówką A. Cz. wziął udział grupy dywersyjnej złożonej z żołnierzy armii Własowa. Ponownie ranny przebywał do 15 VI 1945 w polowym szpitalu sowieckim. Był inwigilowany i prześladowany przez UB, dwukrotnie aresztowany przez WUBP w Gdańsku /26 VIII 1945-26 VII 1946 i w 1950-1951 przebywał w więzieniu przy ul. Kurkowej przez 18 miesięcy. Załamany psychicznie, leczył się w ośrodku w Kocborowie. 2 VII 1949 ukończył studia na UMK w Toruniu z dyplomem mgr filozofii, a 19 IV 1966 obronił pracę doktorską. Pracował jako nauczyciel m. in. LO w Kościerzynie potem od 1 IX 1959-31 VIII 1962 był dyrektorem LO nr 2 im. S. Staszica w Stargardzie, Stargardzie od 1 Ix 1971 LO dla Pracujących w Słupsku. Po przejściu w 1974 na emeryturę osiadł na stałe w Gdańsku. Działał społecznie w Związku Ociemniałych Żołnierzy, Klubie Oficerów Rezerwy, PPTK i ZBOWiD. W 1973 awansowano go do stopnia mjr-a. Zginął tragicznie 04 III 1988 w Gdańsku w wypadku tramwajowym i został pochowany na cmentarzu przy ul. 2 Pułku Szwoleżerów w Stargardzie.
    Odznaczony: VM kl. 5, KP, KW, KKOOP.
    Żonaty od 1945 z wdową po kpt. St. Lesikowskim Stefanią z d. Szefler, żołnierzem PAP/AK ps. „Emilia”, „Jaskółka” /1912-1990/. Z tego małżeństwa miał dwie córki: Lidię i Teresę.

    K. Komorowski. Konspiracja Pomorska 1939-1947. Gdańsk 1993; Słownik biograficzny konspiracji pomorskiej 1939-1945, cz. 4. Toruń 1998 / tam pozostała bibliografia/

     

    Szarkowski Józef

    [1902- ?}, oficer rez. WP, w konspiracji ZWZ/AK rtm. rez. [1943], w konspiracji ZWZ/AK ps. „Jelita”, „Szary”

    Ur. w 1902. Absolwent szkoły średniej z maturą. Służbę wojskową odbywał w okresie od 25 VII 1927 do 25 IV 1928 w Szkole Podchorążych Rezerwy Kawalerii w Grudziądzu. Praktyki odbywał w 18 p. uł. Odbywał ćwiczenia aplikacyjne. Awansowany do stopnia ppor. rez. kaw. ?. Mieszkał w Grudziądzu, gdzie tez pracował w Zakładzie Ubezpieczeń „Westa”. Brał udział w kampanii wrześniowej 1939.   Podczas okupacji niemieckiej pracuje jako robotnik na grudziądzkim lotnisku. Czynny w konspiracji niepodległościowej ZWZ/AK. Początkowo prowadził głównie działalność wywiadowcza. Miał kontakty z mjr J. Grussem ps. „Stanisław” szefem Oddziału II K. O. Pomorze ZWZ/AK. Awansowany do stopnia por. rez. Mianowany w VI 1941 kmdtem Inspektoratu Rejonowego ZWZ/AK Grudziądz. Działał w okresie nasilonego terroru ze strony gestapo oraz przeprowadzanych aresztowań wśród działaczy konspiracji niepodległościowych. Odbudowuje sieć konspiracyjną inspektoratu. Główny kierunek działania był skierowany na działalność wywiadowczą oraz propagandową. W II 1943 przerywa swą działalność konspiracyjna na stanowisku kmdta IR AK Grudziądz z powodu wysłania z firma, gdzie pracuje do miejscowości Mühlrose Niemczech i przebywał tam do końca wojny. W 1945 po zakończeniu wojny powrócił do Grudziądza.
    Rozkazem KG  AK Nr 113/BP z 11 XI 1943 mianowany rtm. rez. kaw. 

    S. Radomyski. Zarys Historii Szkoły Podchorążych Rezerwy kawalerii w Grudziądzu 1926-1939. Pruszków 1992; Armia Krajowa na Pomorzu. Toruń 1993; T. Jaszowski. Okręg Pomorski K. Podokręg Południowo-Wschodni. Toruń 1996.

     

    Szast Władysław

    [1910-1974], urzędnik, oficer rez. art. WP, ppor. [1934], w konspiracji ZWZ/AK, por., ps. „Bóbr” vel Przybylski vel Władysław Raczyński.
    Kmdt Inspektoratu AK Kołomyja 1942 – III 1944. Okręg AK Stanisławów.

    Ur. 3 XI 1910 w Zacharowcach pow. Płoskirów, syn Władysława/ administrator majątku hr. Potockiego/ i Bronisławy z d. Jakobowska. Od 1921 – 1931 uczy się w Gimnazjum Krzemienickim, gdzie w 1931 zdaje maturę. W latach 1931-1932 odbywa służbę wojskową w 1 baterii szkolnej Szkoły Podchorążych Rezerwy Artylerii we Włodzimierzu Wołyńskim. Przeniesiony do rezerwy w stopniu kpr. podch. rez. art. z przydziałem mobilizacyjnym do 30 pal w Brześciu n/Bugiem. Ewidencyjnie podlega PKU Krzemieniec. Po odbytych ćwiczeniach aplikacyjnych w 1933 awansowany do stopnia ppor. rez. art. 1 I 1934. W latach 1932-1939 pracuje jako urzędnik skarbowy w Urzędzie Skarbowym w Krzemieńcu. Zmobilizowany do WP w VIII 1939 i wcielony do 13 pal w Równem. W kampanii wrześniowej 1939 walczy w szeregach 13 pal. Podczas wlak zostaje ranny. Przebywał w szpitalu w Stanisławowie, skąd po napadzie sowietów na Polskę 17 IX 1939 uciekł  i przedostał się do Łucka, gdzie mieszkali jego rodzice. W XII 1939 jego rodziców deportowano do Kazachstanu. Zagrożony aresztowaniem, wyjechał z Łucka do Lwowa i tam od III 1940 działa w konspiracji ZWZ. Pod koniec 1941 zostaje ściągnięty przez kpt. sł. st. art. Rudolfa Majewskiego ps. „Feliks” do Stanisławowa. F. Majewski był jego przełożonym w Szkole Podch. Rez. Art. we Włodzimierzu Wołyńskim i pełnił funkcje szefa sztabu Okręgu ZWZ Stanisławów. Następnie skierowany na teren Kołomyi z zadaniem zorganizowania tam sieci konspiracyjnej ZWZ. Jednocześnie otrzymał nominację na stanowisko k-dta Inspektoratu ZWZ/AK Kołomyja. Inspektoratem dowodzi do III 1944, tj. do czasu wkroczenia wojsk sowieckich na ten teren. Awansowany do stopnia por. rez. art. 11 XI 1943. Kierowany przez niego inspektorat ZWZ/AK Kołomyja należał do najlepiej zorganizowanych w Okręgu ZWZ/AK Stanisławów. W końcu III 1944 ewakuował się przy pomocy polskich kolejarzy z grupą około 500 osób do Czerniowiec w Rumunii. Po kilku tygodniach powraca do Kołomyi i podjął pracę w wagonowni kolejowej w Kołomyi. Nadal czynny w konspiracji AK/NIE. Kieruje Inspektoratem Rej. Kołomyja AK/NIE. Zagrożony aresztowaniem przez NKWD w X 1945 przedostaje się do Polski. Zamieszkał w Gorzowie Wlkp., gdzie podjął pracę zawodową w charakterze księgowego w przedsiębiorstwie „Las”. Zmarł w Gorzowie w 1974. Taką datę podają G. Mazur i J. Węgierski w Słowniku Konspiracji Lwowskiej 1939-1944. Jednak pod nazwiskiem rodowym nie figuruje w ewidencji USC Gorzów Wlk. Prawdopodobnie używał do końca życia nazwiska Władysław Raczyński.

    J. Łukasiak. Szkoła Podchorążych Rezerwy Artylerii we Włodzimierzu Wołyńskim, wg indeksu. Pruszków 2000; G. Mazur-J. Węgierski. Słownik konspiracji lwowskiej 1939-1944, s. 194. Katowice 1997; R. Rybka – K. Stepan. Awanse oficerskie w WP 1934-1939. Kraków 2003.

     

    Szatkowski Zygmunt Franciszek

    [1914-1997], nauczyciel, oficer rez. piech. WP, ppor. [1938], w konspiracji ZWZ/AK, por., ps. „Grzmot”, „Ramzes”, „Wiesław”.
    Kmdt Inspektoratu Rejonowego AK Bydgoszcz VII 1942 – III 1944. Okręg Pomorze AK
      
    Ur. 9 III 1914 w Bydgoszczy, syn Jana i Pauliny z d. Wiśniewska. Od 1921 uczeń  szkoły ćwiczeń Państwowego Seminarium Nauczycielskiego w Bydgoszczy, potem do 1933 kształci się w seminarium nauczycielskim które ukończył zdaniem egzaminu maturalnego w 1933. Od 1933 do lata 1935 pracuje w zawodzie nauczyciela muzyki w Państwowej Szkole Przemysłowej w Bydgoszczy. Od IX 1935 do VII 1936 odbywa służbę wojskową na Dywizyjnym Kursie Podchorążych Piechoty 15. DP przy 62 pp w Bydgoszczy. Przeniesiony do rez. w stopniu plut. pchor. rez. piech. z przydziałem mobilizacyjnym do 82 pp. w Brześciu. Awansowany do stopnia ppor. rez. piech. 22 IX 1938 z starszeństwem 1 I 1938. W VIII 1939 zmobilizowany do WP i wcielony do 82 pp. w Brześciu, w którego szeregach odbył kampanię wrześniową 1939 na stanowisku d-cy plutonu. W składzie SGO „Polesie” brał udział w walkach z wrogiem do 6 X 1939. Walczył w bitwie pod Kockiem. Po kapitulacji przebywa w niemieckim obozie w rejonie Lublina, skąd udało mu się uciec a następnie powrócić do Bydgoszczy. Od początku 1940 czynny w strukturach ZWZ. Należy do grona organizatorów konspiracji niepodległościowej ZWZ w Bydgoszczy. Należy do bliskich współpracowników ówczesnego k-dta Inspektoratu ZWZ Bydgoszcz por. Brunona Jasińskiego ps. „Kuno”. Jako oficer organizacyjny inspektoratu tworzy sieć łączności, wywiadu. W VI 1942 po aresztowaniu inspektora B. Jasińskiego zostaje mianowany w jego miejsce     k-dtem inspektoratu AK Bydgoszcz. Na zajmowanym stanowisku wykazuje pełną inicjatywę przy odbudowie sieci łączności konspiracyjnej, z obwodami- rozbitej aresztowaniami dokonanymi wśród żołnierzy AK na terenie Bydgoszczy. Zorganizował także sprawnie działającą komórkę legalizacyjną. Aresztowany przez gestapo 23 III 1944 w czasie kolejnej fali aresztowań spowodowanej uwięzieniem 22 I 1944 szefa łączności okręgu AK Pomorze Gustawa Olszewskiego ps. „Gracjan”, „Willi”. Po ciężkim śledztwie w siedzibie bydgoskiego Gestapo zostaje osadzony w obozie koncentracyjnym w Stutthofie. Chory na gruźlicę przebywa na rewirze dla ciężko chorych. Podczas ewakuacji obozu znalazł się 17-19 IV 1945 w grupie ciężko chorych na barce, które uszkodzone dotarły 5 V 1945 do portu Klintholm w Danii, gdzie chorzy zostali otoczeni opieką przez Duńczyków. W latach 1945-1947 ukończył w Danii techniczny kurs kreślarski potem szkołę inżynierską. Potem pracuje jako inż.- konstruktor aż do przejścia w 1981 na emeryturę. Działa społecznie jako przewodniczący rady Związku Uchodźctwa Polskiego w Danii. Do Polski przyjechał po raz pierwszy w 1995. Brał osobiście udział w odsłonięciu tablicy pamiątkowej w Bydgoszczy przy ul. Grudziądzkiej 13, gdzie mieszkał podczas okupacji niemieckiej. W AK awansowany do stopnia por. rez. 11 XI 1943.
    Zmarł 17 IV 1997 w Danii.
    Odznaczony: KW, ZKZ z M.

    Rybka – K. Stepan. Awanse oficerskie w WP 1935-1939. Kraków 2003; Słownik Biograficzny Konspiracji Pomorskiej 1939-1945, cz. III, s. 165-167. Toruń 1996.

     

    Szatowski - Szatyński Jan

    [1907-1988], oficer sł. st. piech. WP, kpt. [1939], w konspiracji AK/ROAK/DSZ, mjr [1943], ppłk [1946], ps.,,A-1”, „Burian”, „Dziryt”, „Jarmuła”, „Jemioła”, „Józef”, „Janusz”, „Kowal”, „Stopa”, „Wrzos”, „Zagończyk”, „Zygmunt” vel Jan Góra vel Józef Stopa vel Janusz Goral.
    Kmdt Inspektoratu AK Kowel III 1943 – II 1944, k-dt Inspektoratu ROAK/DSZ Radzyń II – VIII 1945. Prezes Inspektoratu WiN Biała Podlaska IX 1945 - II 1946. Więzień polityczny PRL.

    Ur. 23 I 1907 w miejscowości Murafa na Podolu, syn Albina-Macieja i Elżbiety z d. Morozowicz. Dzieciństwo spędził w Jekatierinosławiu w głębi Rosji, gdzie rodzina była ewakuowana podczas I wojny światowej. Uczy się tu w szkole powszechnej. Po zakończeniu wojny powraca z rodziną do Polski i zamieszkał w Radomiu, gdzie ukończył szkołę powszechną. Następnie kształci się w Gimnazjum im. Vetterów w Lublinie. Maturę zdał w 1928. W latach 1928-1929 w Szkole Podchorążych Rezerwy Piechoty w Różanie, potem w okresie 1929-1931 w Szkole Podchorążych Piechoty w Ostrowi Maz. – Komorowie. Po ukończeniu podchorążówki awansowany 15 VIII 1931 do stopnia ppor. sł. st. piech. z przydziałem do 5 pp Leg. w Wilnie na stanowisko d-cy plutonu. Do stopnia por. sł. st. awansowany 1 I 1934. Mianowany d-cą kompanii. Należał do wyróżniających się oficerów 5 pp Leg. Mianowany kpt. sł. st. piech. 19 III 1939. Do lata 1939 dowódca 3 kompanii w I baonie. W kampanii wrześniowej 1939 d-ca kompanii zwiadowczej. W czasie walk z wrogiem zostaje 10 IX 1939 ranny pod Wyszkowem a 13 IX 1939 ciężko ranny w okolicach Woli Wodyńskiej. Przebywa w szpitalu wojskowym w Zamościu i Chełmie. Po podleczeniu ran ucieka z szpitala i przedostaje się do domu rodziców zamieszkałych we wsi Krukówka k/Tłuszcza, gdzie został aresztowany przez Niemców i wywieziony do obozu jenieckiego w Łodzi. Jako chory leczony w miejscowym szpitalu. Następnie z przebywającymi w szpitalu rannymi oficerami WP wywieziony do oflagu w Niemczech. Przebywa kolejno w obozach jenieckich: Norymberga, Laufen, Arnswalde i II C Woldenbergu. Działa tu w obozowej konspiracji jako d-ca kompanii. W dniu 26 XII 1942 ucieka z obozu razem z por. rez. Karolem Żywocińskim i por. Zdzisławem Kurasiem. Mimo mroźnej zimy i pościgu ze strony Niemców pieszo dociera do Poznania, gdzie otrzymuje pierwszą pomoc od znajomych. Do Warszawy dotarł 19 I 1943. Nawiązał tu kontakty konspiracyjne z ppłk sł. st. piech. K. Bąbińskim, znanego mu ze służby w 5 pp Leg., który załatwił mu przydział do służby w Okręgu AK Wołyń. Mianowany 7 III 1943 k-dtem Inspektoratu Rejonowego AK Kowel. Awansowany do stopnia mjr sł. st. piech. 11 XI 1943. W I 1944 objął dowództwo Zgrupowania pułkowego „Gromada” w składzie odtwarzanej w ramach AK 27 Wołyńskiej Dywizji Piechoty. Bierze udział w walce zbrojnej z wrogiem. Przejściowo po śmierci ppłk dypl. J. W. Kiwerskiego dowodzi 27 WDP AK. Wraz z dywizją przekracza Bug w rejonie Sławatycz. Dowodzi 50 pp AK z 27 WDP AK. Bierze udział w walkach i opanowaniu przez oddziały AK Lubartowa. Po rozbrojeniu dywizji przez sowietów nie ujawnia się. Ukrywa się w Łukowie, gdzie pod nazwiskiem przybranym Janusz Goral pracuje jako geodeta w miejscowym Urzędzie Miejskim. Nawiązał tu kontakty z siatką konspiracyjną AK. W drugiej połowie X 1944 k-dt Inspektoratu Rejonowego Radzyń Podlaski AK mjr W. Szczepankiewicz „Kogurt” mianował go swoim zastępcą. Po rozwiązaniu 19 I 1945 AK, pozostaje w konspiracji. Od 26 II 1945 k-dt Inspektoratu ROAK/DSZ Radzyń Podl. Po rozwiązaniu w VIII 1945 DSZ, czynny od IX 1945 w strukturach Okręgu WiN Lublin. Od IX 1945 do II 1946 prezes Inspektoratu WiN Biała Podlaska. W II 1946 przeniesiony na stanowisko zastępcy prezesa Okręgu WiN Lublin. Był niezwykle aktywnym konspiratorem. Awansowany do stopnia ppłk sł. st. piech. Organizował szkoły podchorążych, aktywizował podległych dowódców obwodów do wzmożenia działań przeciwko komunistom. W okresie nasilającego się terroru UB wobec ludności i żołnierzy konspiracji zagrożony aresztowaniem wyjechał do Warszawy, gdzie zamieszkał. Utrzymywał nadal kontakty z terenem poprzez łączników i kurierów oraz osobiste wyjazdy na podległy teren. Aresztowany 9 XI 1946 w Warszawie, gdzie mieszkał przy ul. Kruczej 23.Więziony w lochach UB w Warszawie i Lublinie. Przeszedł ciężkie śledztwo z zastosowaniem tortur. Postanowienie o zastosowaniu wobec niego tymczasowego aresztowania wydaje z datą 3 V 1947 WPR Lublin. Przez prawie 6 miesięcy więziony bez sankcji. W śledztwie do I 1948. Wyrokiem WSR Lublin, sygnatura akt Sr. 564/47 z dnia 28 I 1948 został skazany przy zastosowaniu amnestii na karę 7 lat więzienia oraz kary dodatkowe. Skazano go z art. 86 § 2, art. 88 w związku z art. 85 KKWP i art. 117 § 1 i 2 KKWP. Po procesie więziony na Zamku Lubelskim, skąd zostaje przewieziony do Centralnego Więzienia Karnego we Wronkach i tu osadzony 30 VI 1948. Początek wykonania kary 9 XI 1946, upływ kary 9 XI 1953.W wronieckim więzieniu był jako zaciekły wróg ludowej demokracji prześladowany przez personel więzienny. Zaliczony do grupy więźniów antypaństwowych. Był przewożony na przesłuchania do MBP w Warszawie. W dniu 9 VII 1953 wieczorem zostaje transportem więźniów wysłany do Centralnego Więzienia Karnego w Rawiczu, gdzie go osadzono 10 VII 1953. Po kilku dniach pobytu w CWK w Rawiczu został w dniu 13 VII 1953 wywieziony do Ośrodka Pracy Więźniów /OPW/ w Mielęcinie k/Strzegomia na dolnym Śląsku. Zwolniony 9 XI 1953 z OPW Mielęcin po odbyciu orzeczonej przez WSR Lublin kary 7 lat więzienia. Po zwolnieniu z więzienia, które opuścił z dużym ubytkiem na zdrowiu zamieszkał w Janowcu Wlkp., gdzie mieszkały jego dwie siostry. Prowadził tu małe gospodarstwo rolne /warzywne/. Początkowo izolował się od otoczenia, unikał kontaktów z b. żołnierzami AK oraz kolegami. Z upływem czasu powraca do kontaktów z żoł. AK z Okręgu Wołyń AK. Udziela relacji z działalności konspiracyjnej. Bierze udział w spotkaniach. Ciężko chory przebywa w szpitalu w Poznaniu, gdzie zmarł 8 IX 1988. Pochowany 14 IX 1988 na cmentarzu parafialnym w Janowcu Wlkp.
    Rodziny nie założył. Jego rodowe nazwisko Szatowski.
    Odznaczony: VM kl. 5, nr leg. 13915, KW, SKZ z M.

    Rocznik Oficerski 1932; R. Rybka – K. Stepan. Awanse oficerskie w WP 1935-1939. Kraków 2003; D. Faszcza. 5 Pułk Piechoty Legionów, s. 45; M. Fijałka. 27 WDP AK, wg indeksu; J. Turowski. „Pożoga” Z walk 27 WDP AK, wg indeksu; W. Romanowski. ZWZ-AK na Wołyniu 1939-1944, wg indeksu; J. Kopiński. Konspiracja akowska i poakowska na terenie Inspektoratu Rejonowego „Radzyń Podlaski” w latach 1944-1956, s. 65-66; R. Wnuk. Lubelski Okręg AK-DSZ i WiN 1944-1947, wg indeksu; A. Zagórski. Zrzeszenie WiN w dokumentach, t. VI, cz. 3, s. 681-683; Księga główna CWK Wronki nr II/634/48; księga więźniów CWK Rawicz nr 417/53; USC Poznań. Skrócony akt zgonu nr 5417/1988.

     

    Szczepankiewicz Wilhelm Franciszek

    [ 1901-1960], oficer sł. st. piech. WP, kpt.[1936], w konspiracji ZWZ/AK/ROAK/DSZ/WiN, mjr /ppłk, ps. „Bójko”, „Druga”, „Kogurt”, „Krzaczek”, „Ł-2”, „Łoś”, „Wilk”, „Żubrówka” vel Wilhelm Reterski, vel Michalski.
    Kmdt Obwodu ZWZ/AK Tomaszów Lub. XI 1941-X 1944, Inspektoratu Rejonowego AK/ROAK Radzyń Podlaski IX 1944 – II 1945. Od V 1945-VIII Kmdt Okręgu DSZ Lublin. Prezes Okręgu WiN Lublin IX 1945-IV 1947.

    Ur. 08 III 1901 w Złoczowie woj. lwowskie. Syn Tadeusza /urzędnika/ i Marii z d. Warcholak. Uczęszczał do gimnazjum we Lwowie, gdzie w 1918 zdał maturę. Od XI 1918 służy ochotniczo w WP. Brał udział w wojnie polsko-bolszewickiej 1919-1920 w szeregach 26 pp. W latach 1920-1921 w Wielkopolskiej Szkole Podchorążych w Bydgoszczy po ukończeniu, której w 1 XII 1921 awansowany do stopnia ppor. sł. st. piechoty. Następnie służy w III baonie 26 pp z Gródka Jagiellońskiego stacjonującego we Lwowie. Ukończył kurs łączności i telegrafii w Zegrzu, potem Centralną Szkołę Gimnastyki i Sportu w Poznaniu. W 1923 oddelegowany z 26 pp do Oficerskiej Szkoły dla Podoficerów w Bydgoszczy na stanowisko wykładowcy i instruktora WF. Awansowany do stopnia por. sł. st. piechoty 1 XII 1923. W 1928 przeniesiony do 43 pp w Dubnie. Do stopnia kpt. sł. st. piechoty awansowany 1 I 1936. W 1936 przeniesiony do 2 pp Leg. w Sandomierzu, gdzie objął dowództwo 8 kompanii w III baonie. Uprawiał strzelectwo sportowe, m. in. zdobył mistrzostwo Polski w strzelaniu do rzutków. W kampanii wrześniowej 1939 dowodzi 8 kompanią 2 pp Leg. w składzie 2 DP Leg. Armii „Łódź”. Uczestniczy w walkach z wrogiem na szlaku bojowym pułku od Pabianic do Kampinosu. Uczestniczy w walkach odwrotowych.. 05 IX 1939 w walkach w rejonie Gór Borowskich zostaje ranny. Przebywał w szpitalu polowym. Po zakończeniu działań wojennych znalazł się na terenie okupacji sowieckiej Ukrywał się początkowo w Stryju. W pierwszej połowie 1940 przedostał się na teren okupacji niemieckiej i zamieszkał w Drutowie pow. Tomaszów Maz. u swej siostry. Tam zostaje zaprzysiężony do konspiracyjnej organizacji Tajna Armia polska /TAP/, potem w Konfederacji Narodu. Za pośrednictwem rtm. sł. st. Jerzego Sobieszczańskiego „Jastrząb”, „Wulkan” przeszedł do ZWZ. W XI 1941 zostaje mianowany k-dtem Obwodu ZWZ/AK Tomaszów Lubelski. Kierowany przez niego obwód należał do najlepiej zorganizowanych w Okręgu Lublin ZWZ/AK. Na przełomie 1942-1943 podległe mu oddziały zbrojne podjęły skuteczną próbę przeciwstawienia się niemieckiej akcji wysiedleńczej na Zamojszczyźnie. W XII 1942 wydał rozkaz uderzenia na wioski zamieszkałe przez niemieckich kolonistów. W wyniku tej akcji Niemcy wstrzymali w II 1943 akcję. Awansowany do stopnia mjr-a sł. st. 11 XI 1942. Często musiał zmieniać miejsca pobytu. W 1943 mieszkał z żoną i synem w Majdanie Górnym k/Tomaszowa. Gestapo wpadło na jego trop i w IV 1943 aresztowało żone i syna. Jednak w wyniku akcji przeprowadzonej przez por. M. Gołębiewskiego „Ster’ została w dniu 23 IV 1943 uwolniona z więzienia w Zamościu. W III 1944 na jego rozkaz oddziały part. AK obwodu zorganizowały samoobronę wsi polskich przed UPA wzdłuż drogi Bełżec – Cieszynów. Do VI 1944 oddziały AK odparły skutecznie kilka ataków UPA. W okresie „Burzy’ był przewidywany na stanowisko d-cy baonu w odtwarzanym 9 pp Leg. AK. 21 VII 1944 w chwili wkroczenia A. Cz. na teren okręgu zmobilizował podległe oddziały AK, które przystąpiły do wykonywania planu „Burza”. Dowodził zgrupowaniem AK w walce z Niemcami. 28 VII 1944 otrzymał rozkaz k-dta okręgu płk-a K. Tumidajskiego „Marcin” nakazujący rozbrojenie i oddanie broni Sowietom. Z jego rozkazu przekazano sowietom niewielka ilość starej broni, pozostała zamelinowano w macierzystych placówkach. Unikną ł aresztowania przez NKWD. Pozostaje nadal w konspiracji i kieruje Obwodem AK Tomaszów Lub. Poszukiwany przez NKWD i UB wyjechał do Lublina, gdzie spotkał się z ppłk F. Żakiem „Wir” – k-dtem Okręgu AK Lublin. Po krótkim pobycie w Lublinie w X 1944 zostaje mianowany k-dtem Inspektoratu Rejonoweg AK Radzyń Podlaski. Funkcję k-dta obwodu AK Tomaszów przekazał por. rez. saperów Władysławowi Surowcowi „Sosna” swemu dotychczasowemu zastępcy. W trudnych warunkach odbudowuje struktury terenowe inspektoratu. Po rozwiązaniu 19 I 1945 AK kieruje nadal inspektoratem w ramach poakowskiej organizacji ROAK. W dniu 21 III 1945 przy ul. Brukowej 26 w Warszawie bierze udział w odprawie konspiracyjnej z udziałem k-dta Okregu ROAK Lublin płk-a F. Żaka „Wir” oraz inspektorów i oficerów sztabu okręgu. Dzięki zbiegowi okoliczności uniknął wówczas aresztowania przez NKWD. Ukrywał się w Warszawie. W V 1945 ks. Aleksander Iwonicki kapelan okręgu kierujący okręgiem po aresztowaniu „Wira” nawiązał kontakt z płk J. Mazurkiewiczem – k-dtem Obszaru Centralnego DSZ i zaproponował W. S na stanowisko k-dta okręgu. Po akceptacji tej propozycji od V 1945 pełni funkcję  k-dta Okręgu DSZ Lublin. Awansowany rozkazem nr 319 z 1 VI 1945 Delegata Sił Zbrojnych na Kraj płk-a dypl. J. Rzepeckiego „Wojnar” do stopnia ppłk-a sł. sł. st. Zorganizował od podstaw sztab okręgu i wyznaczył inspektorów rejonowych. Kierowane przez niego struktury weszły we IX 1945 do WiN. Jesienia 1945 ze względów bezpieczeństwa przeniósł się do Warszawy i głęboko się zakonspirował. Z podwładnymi kontaktował się za pośrednictwem szefa sztabu. Dzięki temu udało się przetrwać dwie fale aresztowań, które dotknęły środowisko wyższych dowódców Okręgu WiN Lublin w I i XI 1946. Okręg pod jego dowództwem znacznie się rozrósł. W końcu 1945 włączono do okręgu obwód Siedlce. Popierał inicjatywę lokalnych dowódców, której celem było zaprzestanie walk polsko-ukraińskich prowadzonych na wschodniej Lubelszczyźnie. W efekcie przedstawiciele DSZ potem WiN, zawarli porozumienie z delegatami OUN-UPA, co doprowadziło do przerwania walk na tym terenie. Po wyborach parlamentarnych w I 1947 uznał, że dalsze trwanie w podziemiu jest bezcelowe. Starał się wpłynąć na podwładnych by skorzystali z amnestii. Większość pieniędzy organizacji przekazał na pomoc dla rodzin aresztowanych członków WiN.
    Prowadził rozmowy z przedstawicielami MBP i WUBP Lublin dot. ujawnienia struktur okręgu. Ujawnił się osobiście 22 III 1947 w gmachu WUBP Lublin w obecności dyrektora Departamentu I /kontrwywiadowczego/ MBP Romana Romkowskiego. W wyniku akcji ujawnieniowej zostało zwolnionych z więzień wielu wcześniej aresztowanych członków WiN. Mieszkał na stałe w Warszawie. Latem 1947 jeździł na teren okręgu w celu prowadzenia rozmów z H. Dekutowskim „Zaporą” i nakłonić go do ujawnienia. Od 1948 pracował jako nauczyciel WF w gimnazjum im. Jasinskiego, potem w LO im. Adama Mickiewicza w Warszawie. W 1950 aresztowany przez UB pod zarzutem kontynuowania działalności konspiracyjnej i więziony bez wyroku przez kilka miesięcy. W latach późniejszych był kilkakrotnie zatrzymywany i wzywany na przesłuchania.
    Zmarł 20 III 1960 w Warszawie. Pochowany na cmentarzu wojskowym na Powązkach.
    Odznaczony: VM kl. V, KW.
    Żonaty z Alicją z d. Kozłow. Miał syna.

    Roczniki oficerskie MSWoj. 1924,1928,1932; MSWoj. Rybka – K. Stepan. Awanse oficerskie w WP 1935-1939. Kraków 2003; S. Wyrzycki. 2 Pułk Piechoty Legionów. Pruszków 1992; L. Głowacki. Obrona Warszawy i Modlina 1939. W-wa 1985; M. Bielski. Grupa Operacyjna „Piotrków 1939”. W-wa 1991; I. Caban – Z. Mańkowski. ZWZ i AK w Okręgu Lublin 1939-1944. Lublin 1971; I. Caban. Ludzie Lubelskiego Okręgu AK. Lublin 1995; C. Leżeński. Dajcie im imię.W-wa 1985; I. Caban. ZWZ-AK w Obwodzie Tomaszów Lubelski. Lublin 1997; Rozkaz Delegata Sił Zbrojnych na Kraj nr 319/Żyto/. W-wa 2004; R. Wnuk. Konspiracja akowska i poakowska na Zamojszczyźnie od VII 1945 do 1956 roku. Lublin 1992; tenże Lubelski Okręg AK-DSZ i WiN 1944-1947. Warszawa 2000; Warszawa. Gawryszczak. Podziemie polityczno-wojskowe w inspektoracie Lublin w latach 1944-1956. Lublin 1998; Zrzeszenie WiN. Okręg Lublin.Biała Podlaska 1994;J. Kopiński. Konspiracja akowska i poakowska na terenie Inspektoratu Rejonowego „Radzyń Podlaski” w latach 1944-1956. Biała Podlaska 1998; R. Wnuk. Biogram W. Śz. /w:/ Konspiracja i opór społeczny w Polsce 1944-1956 /tam pozostała bibliografia/. Kraków-W-wa-Wrocław 2002; USC Warszawa-Ochota. Skrócony akt zgonu nr IV/391/60. 

     

    Szechyński Władysław

    [1907-1950], nauczyciel, oficer rez. piech. WP, ppor. [1933], por. [1939], w konspiracji ZWZ/AK//DSZ, działacz WiN, ps. „Kosiba”, „Kruk” vel Stanisław Jachimowski. Więzień polityczny PRL.
    Kierownik Rejonu WiN Przemyśl IX 1946 – VIII 1947. Okręg /Wydział/ Rzeszów.

    Ur. 30 VII 1907 w Mościskach woj. lwowskie, syn Michała i Antoniny. Po ukończeniu szkoły powszechnej w Mościskach, kontynuuje od 1924 naukę w Państwowym Seminarium Nauczycielskim w Przemyślu, gdzie w 1929 zdaje maturę i uzyskuje dyplom nauczyciela szkół powszechnych. W okresie od VIII 1929 do IX 1930 odbywa służbę wojskową w Szkole Podchorążych Rez. Piechoty 24. DP. Praktyki odbywał w I batalionie 39 pp w Lubaczowie. Przeniesiony do rezerwy w stopniu plut. pchor. rez. piech. z przydziałem mobilizacyjnym do 84 pp w Pińsku. Ewidencyjnie podlegał PKU Sarny. W latach 1931 i 1932 odbywał obowiązkowe ćwiczenia wojskowe w 84 pp. Do stopnia ppor. rez. piech. awansowany 1 I 1933. Po wojsku pracuje od 1930-1931 jako nauczyciel szkoły powszechnej na terenie pow. Brzeżany, następnie po ukończeniu kursu dla kierowników szkół powszechnych pracuje na terenie pow. Sarny. Od IX 1936 kierownik szkoły na terenie pow. Kostopol woj. wołyńskie. W ramach pracy pozaszkolnej prowadził koło „Strzelca” i zajmował się społecznie działalnością kulturalno-oświatową wśród miejscowego społeczeństwa. Po kolejnych ćwiczeniach wojskowych awansowany do stopnia por. rez. piech. 1 I 1938. Latem 1939 zmobilizowany i wcielony do KOP na Wołyniu. Bierze odział jako d-ca kompanii w walkach z agresorem sowieckim 17 IX 1939. Następnie przedostaje się do Warszawy, gdzie bierze udział w końcowej fazie obrony Warszawy. Podczas walk dostaje się do niewoli niemieckiej skąd ucieka. Jesienią 1939 przedostaje się do Przemyśla, gdzie zamieszkał z rodziną. By utrzymać rodzinę podejmuje pracę jako pracownik fizyczny na stacji przeładunkowej w Żurawicy. Z skromnych zarobków utrzymuje żonę i córkę. Na początku 1940 zaprzysiężony do ZWZ na terenie Obwodu ZWZ Przemyśl. Od stycznia 1941 pełni funkcję adiutanta Obwodu ZWZ Przemyśl. Niezwykle aktywny i ofiarny żołnierz konspiracji niepodległościowej. W połowie 1943 po rozbiciu K.O. Obwodu AK Przemyśl przez Niemców i przeprowadzonych aresztowaniach przez gestapo wśród żołnierzy AK i aresztowaniu k-dta obwodu kpt. J. Gołdasza ps. „Szczyt” pełni przejściowo funkcję k-dta tego obwodu. Zagrożony aresztowaniem latem 1943 zostaje przeniesiony przez k-dta Inspektoratu AK Przemyśl do Obwodu AK Sanok, na stanowisko adiutanta obwodu. Bierze udział w akcjach zbrojnych przeciwko siłom okupanta. W X 1944 powraca do Przemyśla. Mieszka przy ul. Borelowskiego. Po rozwiązaniu 19 I 1945 nie ujawnia się. Przez krótki okres czasu poza konspiracją. Zwerbowany przez B. Wochankę do działalności konspiracyjnej w strukturach konspiracji DSZ, a od IX 1945 w WiN, gdzie pełni funkcję szefa wywiadu w sztabie obwodu DSZ Przemyśl. Od IX 1945 kierownik Referatu Informacji /wywiadu/ w Radzie WiN Przemyśl. Oficjalnie pracował na kolei. W IX 1946 zostaje przeniesiony na stanowisko kierownika Rejonu „Wschód” WiN. Podlegają mu Rady Powiatowe WiN: Przemyśl, Lubaczów, Przeworsk i Jarosław. Aresztowany w końcu VIII 1947 w Przemyślu. Wieziony początkowo w areszcie PUBP w Przemyślu potem w lochach WUBP w Rzeszowie, gdzie przeszedł ciężkie śledztwo z zastosowaniem podczas przesłuchań wyrafinowanych tortur. Postanowienie o zastosowaniu wobec niego tymczasowego aresztowania wydaje z datą 6 X 1947 WPR Rzeszów. W śledztwie przebywa do V 1948. Podczas pobytu w lochach WUBP Rzeszów był bity, maltretowany i głodzony. Często zamykany w celi wypełnionej lodowatą wodą, co spowodowało nieodwracalne zmiany zdrowotne.
    Wyrokiem WSR Rzeszów z dnia 16 V 1948, /11 V 1948/,sygnatura akt Sr. 333/48 na sesji wyjazdowej w  Przemyślu został skazany na karę śmierci z art. 86§ 2 KKWP i utrat ę wszelkich praw na zawsze. WSR przewodniczył kpt. Oswald Szept. W dniu 30 VII 1948 B. Bierut zmienił mu karę śmierci na karę dożywotniego więzienia. Sądzony w grupie działaczy Rejonu Wschodniego WiN. Razem z nim był sądzony R. Kornicki, K. Sochański. Po procesie więziono go w ZK Przemyśl, skąd zostaje przetransportowany i osadzony w Centralnym Więzieniu Karnym we Wronkach 03 XII 1948. Był ciężko chory. Pozbawiony opieki medycznej zmarł w szpitalu w więzieniu wronieckim 300 I 1950. Pochowany na miejscowym cmentarzu. Na początku lat siedemdziesiątych jego prochy po ekshumacji zostały pochowane przez żonę Janinę na cmentarzu w Przemyślu. Miał córkę Halinę.

    Rocznik Oficerski Rezerw 1934 wg indeksu; Księga więźniów CWK Wronki nr 1298/48; ZH WiN nr 6/1995, s. 58,87 przypis 83; Biuletyn WiN „Orzeł Biały” nr 11/2002, s. 8-11, tam pozostała bibliografia.

     

    Szredzki Witold Paweł

    [1911-1968], oficer sł. st. art. WP, por. [1939], w konspiracji ZWZ/AK, NIE/DSZ, kpt.[1943], mjr [1945] działacz WiN, ps. „Czech”, „Kawecki”, „Sulima”, „Sum”, „100”, „300”, „400”, „ 4000” vel Witold Orlicki vel Zdzisław Wolski.
    Kmdt Inspektoratu Zachodniego /Gródek Jagielloński/ AK IX 1943 – VII 1944. Okręg AK Lwów. Prezes Rejonu I Południowego WiN IX-X 1945 i Rejonu III Północnego WiN X 1945- VI 1946. Okręg WiN Jelenia Góra.

    Ur. 30 VIII 1911 w Płocku. Syn Aleksandra Marcina /artysta malarz/i Teresy z d. Wolska. Uczęszczał do państwowego gimnazjum im. s. Małachowskiego w Płocku, gdzie 11 VI 1932 zdał egzamin maturalny. Od VIII 1932 do VII 1933 odbywa służbę wojskową na Dywizyjnym Kursie Podchorążych Piechoty przy 67 pp w Brodnicy. Od X 1933 do VIII 1935 w Szkole Podchorążych Artylerii w Toruniu. Promowany na stopień ppor. sł. st. art. 15 VIII 1935 z przydziałem do 6 pac we Lwowie na stanowisko młodszego oficera baterii, następnie d-ca plutonu szkoły podoficerskiej. W I 1937 przeniesiony do 25 dac w Warszawie na stanowisko d-cy plutonu II baterii. Od VIII 1937 odbywał praktykę w Zbrojowni nr 2 w Warszawie, a w X 1937 przeniesiony do Komendy Miasta. Odkomenderowany przez Departament Uzbrojenia MSWoj. na studia na Politechnice Warszawskiej. Latem 1939 przydzielony do 28 pal w Zajezierzu k/Dęblina. Awansowany do stopnia por,. sł. st. art. 19 III 1939. Po mobilizacji w VIII 19309 przeniesiony do 6 pac we Lwowie. Bierze udział w kampanii wrześniowej 1939 jako d-ca baterii armat 12 dac. Walczy z wrogiem na kielecczyźnie m.in. pod Skarżyskiem i Iłżą, gdzie o9 IX 1939 jego dyon zostaje rozbity. Przedzierając się na wschód 19 IX 1939 pod Bursztynowem dostał się do sowieckiej niewoli, z której udało mu się zbiec 27 IX 1939 w Stanisławowie. Następnie przedostaje się na Węgry, skąd jednak w XII 1939 powraca do Lwowa. Od 27 XII 1939 czynny w konspiracji SZP/ZWZ. Pełni funkcję d-cy odcinka Elektrownia w ZWZ – 2. W II 1940 skierowany do Turki n/Stryjem, gdzie objął kierownictwo punktu etapowego dla przerzutu na Węgry osób zagrożonych. Aresztowany przez NKWD 08 IV 1940. Więziony w Turce i Strzyłkach. Zwolniony 26 IV 1940. Powraca do Lwowa, gdzie 01 V 1940 w ZWZ zostaje przydzielony do grupy artyleryjskiej. W XI 1940 na skutek aresztowań utracił kontakt z organizacją. W I 1941 ponownie nawiązał kontakt organizacyjny. Jednak tropiony przez NKWD wyjechał z Lwowa. Od V – X 1941 przebywał w Wilnie. Po powrocie do Lwowa, od IV 1942 szef kontrwywiadu Okręgu Lwów AK. Od 1 X 1942 kierownik Inspektoratu I – kontrwywiadu Obszaru Lwowskiego. Następnie od 20 I 1943 działa w wywiadzie sztabu Okręgu Lwów AK. Formalnie zalegalizowany jako pracownik Polskiego Komitetu Opiekuńczego Lwów – miasto RGO. Od IX 1943 k-dt Inspektoratu Rejonowego AK Zachodniego/Gródek Jagielloński/ - Okręg AK Lwów. Awansowany do stopnia kpt. sł. st. art. 11 XI 1943. W okresie „Burzy” przewidywany na d-cę Zgrupowania „San”, które powstało 26 VI 1944 w rejonie mościsk. W pierwszych dniach VIII 1944 poprowadził oddział za San, wykonując rozkaz KG AK z 14 VIII 1944. Próbował pójść na odsiecz Powstańcom Warszawskim. 17-18 VIII 1944 Zgrupowanie „San” liczące około 250-300 żołnierzy zostało otoczone przez wojska sowieckie w rejonie Sarzyna i Rudnika n/Sanem i rozbrojone. Jednak z większością swoich ludzi udało mu się wydostać nocą z okrążenia. We IX 1944 zgłosił się w Jarosławiu do dowództwa OL „Warty” AK i został mianowany d-cą Batalionu „C”, który kwaterował w Korniaktowie. Z dniem 01 IV 1945 przeniesiony do dowództwa „Warty”. 01 VII przedstawiony do awansu na stopień mjr-a  st. art. z starszeństwem 11 XI 1944. Po rozwiązaniu „Warty” w VIII 1945 wyjechał na Dolny Śląsk i zamieszkał w Jeleniej Górze. Po odnowieniu kontaktów konspiracyjnych czynny w strukturach Okręgu Jelenia Góra – Zachód WiN, gdzie od IX – X 1945 pełni funkcje kierownika /prezesa/ Rejonu Południowego WiN. Po dekonspiracji 10 X 1945 wyjechał do Żar, gdzie zamieszkał przy ul. Drzymały 20. Od X 1945 do VI 1946 kierownik /prezes/ Rejonu III – Północnego WiN. Posługiwał się oficjalnie dokumentami na nazwisko Witold Orlicki. Zatrzymany 01 VI 1946 w Żarach przez funkcj. PUBP z Żar, skąd go przewieziono do aresztu WUBP we Wrocławiu do dyspozycji Wydziału Śledczego WUBP. Aresztowany przez WPR Wrocław 4 VI1946. Przeszedł ciężkie śledztwo. Wyrokiem WSR Wrocław z dnia 04 i 1947, sygnatura akt Sr. 1565/46 zostaje skazany na karę śmierci. 11 II 1947 wyrok zostaje zatwierdzony przez NSW w Warszawie. W dniu 25 II 1947 B. Bierut skorzystał z prawa łaski i zamienił mu karę śmierci na karę 15 lat więzienia. Od 06 I 1947 przebywał w izolatce więzienia przy ul. Kleczkowskiej we Wrocławiu. Wywieziony 03 XII 1947 z ZK Wrocław do CWK we Wronkach i tu osadzony 04 XII 1947. W 1953 przewieziony do ZK w Strzelcach Opolskich. 01 V 1956 Prokuratura Śląskiego Okręgu Wojskowego we Wrocławiu na podstawie amnestii z 27 IV 1956 złagodziła mu karę do 5 lat więzienia i poleciał natychmiastowe zwolnienie z ZK. Zwolniony 05 V 1956 z ZK Strzelce Opolskie. Po odzyskaniu wolności osiadł na stałe w Rzeszowie. Pracował zawodowo w Przedsiębiorstwie Drobnej Wytwórczości, a następnie w Rzeszowskiej Izbie Rzemieślniczej.
    Zmarł 25 VII 1968 w Rzeszowie. Pochowany na cmentarzu w Wilkowi.
    Odznaczony: SZZ /1939/, SKZ z M.
    Żonaty z Krystyną z d. Piechurska /1923-1979/, żołnierz AK ps. „Tamara”. Mieli Syna Jerzego Eugeniusza /ur. 1945/, i córkę Iwonę Teresę /ur. 1947/.

    R. Rybka – K. Stepan. Awanse oficerskie w WP 1935-1939. Kraków 2003; J. Łukasiak. Szkoła Podchorążych Artylerii w Toruniu 1923-1939. Pruszków 2001; G. Mazur – J. Węgierski. Konspiracja Lwowska 1939-1944. Słownik biograficzny. Katowice 1997; J. węgierski. Obsada osobowa Lwowskiego Obszaru SZP-ZWZ-AK-NIE w latach 1939-1945. Kraków 2000; T. Balbus. Konspiracja Dolnośląska AK/WiN /1945-1948/. Wrocław 2000 /tu obszerna bibliografia/; H. Czarnecki. Informator o dokumentach sądowo-więziennych z lat 1944-1956. Poznań 1993; Księga ewidencyjna więźniów CWK Wronki /tu pod nazwiskiem Orlicki/.

     

    Sztark Emil

    [1895-1972[, przedsiębiorca, oficer rez. kaw. WP, ppor. [1920], por. [1939], w konspiracji SZP/ZWZ, ps. „Mocny”.
    D-ca powiatowy SZP, k-dt Obwodu ZWZ Kalisz XI 1939 – III 1940. K-dt Inspektoratu Rejonowego ZWZ Kalisz III 1940 – II 1941. Okręg Łódź ZWZ.

    Ur. 17 III 1895 w Stawiszynie pow. Kalisz, syn Józefa i Emmy z d. Bezner. Pochodził z rodziny handlowców. Szkołę powszechną ukończył w Stawiszynie, a w 1913 Gimnazjum Klasyczne /rosyjskie/ w Kaliszu, gdzie zdał maturę. W latach 1914-1915 studiuje na Politechnice Lwowskiej potem od 1916 na Politechnice Warszawskiej. Podczas studiów we Lwowie i Warszawie miał kontakty z ZS oraz POW. W 1915 organizuje w Kaliszu Związek Wojskowy, który w 1916 przekształca się w POW. W 1918 uczestniczy w Warszawie w rozbrajaniu Niemców.W 1919 zmobilizowany do WP i przydzielony do 19. DP. Brał w 1919-1920 udział w szeregach 3. psk w wojnie polsko-bolszewickiej na froncie litewsko - białoruskim. Na wniosek gen. Józefa Hallera, za okazane na polu walki męstwo, odwagę i waleczność awansowany 1 IX 1920 do stopnia ppor. rez. kaw. W końcu 1920 przeniesiony do 23 pułku grodzieńskiego, a 24 II 1921 przeniesiony do rezerwy z przydziałem mobilizacyjnym do 15 p. ułanów. Odbył w 15 p. uł. obowiązkowe ćwiczenia wojskowe w 1926 i 1929. Ewidencyjnie podlegał PKU Kalisz. Na początku 1930 zmieniono mu przydział mobilizacyjny z 15 p. uł. do 24 p. uł. w Kraśniku. Awansowany do stopnia por. rez. kaw. 1 I 1936. W 1924 przejął fabrykę mydła „Emil Sztark i Syn” w Kaliszu, którą prowadził do IX 1939. Był aktywnym działaczem Związku Oficerów Rezerwy w Kaliszu. Zmobilizowany 24 V 1939 do WP i wcielony do 29 Pułku Piechoty strzelców Kaniowskich w Kaliszu, w którego szeregach odbył kampanię wrześniowa 1939. Walczył nad Bzurą i w obronie Warszawy, gdzie przebywał po kapitulacji. W Warszawie nawiązał kontakt z organizowana tu SZP. Zaprzysiężony do SZP powraca do Kalisza z zadaniem zorganizowania sieci konspiracyjnej SZP na tym terenie. W XI 1939 mianowany przez ppłk dypl. L. Okulickiego – Dowódcę Wojewódzkiego SZP w Łodzi – dowódcą powiatowym SZP w Kaliszu. Po przekształceniu SZP w ZWZ od początku 1940 jest k-dtem Inspektoratu Rejonowego ZWZ Kalisz krypt. „Sitowie” wchodzącego w skład Okręgu ZWZ Łódź. Podlegały mu obwody; Kalisz, Turek i Konin. Był organizatorem zrębów konspiracji niepodległościowej SZP/ZWZ na podległym terenie. W ramach akcji skierowanej p-ko polskiej inteligencji w Kaliszu, został w dniu 6 II 1941 przez gestapo aresztowany i wysłany do KL Oświęcim. W wyniku starań rodziny czynionych w Berlinie za wysoką łapówką zostaje z obozu 5 XI 1941 zwolniony i oddany pod dozór policyjny, co uniemożliwia podjęcie czynnej działalności w konspiracji. Utrzymywał jednak stałe kontakty z pełniącym funkcję k-dta Inspektoratu ZWZ w Kaliszu ppor. Wiesławem Laskowskim ps. „Sławek”. W dniu 17 I 1942 skierowany przez Niemców na prace przymusowe do Wrocławia i pracuje w fabryce mydła „Roger”. Prowadzi tu działalność na odcinku wywiadowczym i propagandowym wśród Polaków. Aresztowany przez gestapo w Wrocławiu w nocy z 27/28 VII 1944 i zesłany do obozu w Gross – Rosen. Na przełomie I/II 1945 był przesłuchiwany przez gestapo w obozie. W dniu 8 II 1945 ewakuowany do obozu Dora, skąd został 6 V 1945 uwolniony przez wojska amerykańskie. Powraca do Kalisza, gdzie kieruje własną fabryką mydła, która została upaństwowiona 1 I 1957. Po długotrwałym procesie odzyskał fabrykę, którą kierował do 31 XII 1962. Potem do 1972 prowadził wytwórnię świec.
    Zmarł 1 V 1972 w Kaliszu i tu pochowany na cmentarzu ewangelickim.
    Odznaczony: KW, MN, SKZ, ZKZ, Krzyż AK
    Żona Irena z d. Tomaszewska. Miał dwoje dzieci; syn Andrzej, córka Irena.

    Rocznik Oficerski 1924; Rocznik Oficerski Rezerw 1934; Encyklopedia Konspiracji Wielkopolskiej, wg indeksu. Poznań 1998; E. Wawrzyniak. Okręg AK Łódź /w/ AK- Rozwój organizacyjny, wg indeksu. W-wa 1996. Informacja z USC Kalisz 7 XII. 2003.

     

    Szyćko Wacław

    [1906-1942], oficer sł. st. piech. WP, kpt. [1937], w konspiracji ZWZ, ps. „Wiktor” vel Wacław Orłowicz.
    Kmdt Obwodu ZWZ Limanowa XII 1939- 17 V 1941. K-dt Inspektoratu Rejonowego ZWZ Nowy Sącz III – 17 V 1941. Okręg Kraków ZWZ.

    Ur. 5 XI 1905. Po ukończeniu gimnazjum i zdaniu matury w 1926, wstępuje do Szkoły Podchorążych Piechoty. W okresie  o1 X 1926- 15 VII 1927 przebywa na przeszkoleniu unitarnym w Szkole Podchorążych w Różanie, potem 1927-1929 w Szkole Podchorążych Piechoty w Ostrowi Maz. – Komorowie. Awansowany do stopnia ppor. sł. st. piechoty 15 VIII 1929 z przydziałem do 1 Pułku Strzelców Podhalańskich na stanowisko d-cy plutonu. Do stopnia por. awans uzyskał 1 I 1932. Przeniesiony w połowie lat trzydziestych do 74 pp w Lublińcu, gdzie dowodzi kompanią. Do stopnia kpt. sł. st. piech. awansowany 19 III 1937. W latach 1937-1939 dowodzi 7 kompanią w III baonie 74 pp. Latem 1939 przeniesiony do Baonu Obrony Narodowej „Lubliniec”, gdzie dowodzi kompanią. Do lata zajmuje się organizowaniem i szkoleniem żołnierzy podległej kompanii. Uczestnik kampanii wrześniowej 1939. Walczy z wrogiem w szeregach BON „Lubliniec”, którym dowodził mjr F. Żak. Po zakończeniu kampanii wrześniowej 1939, przebywa w Krakowie, gdzie już od jesieni 1939 działa w strukturach SZP. Skierowany w końcu 1939 na teren powiatu Limanowa z nominacją na stanowisko d-cy powiatowego SZP w Limanowej. Potem od XII 1939 k-dt Obwodu ZWZ Limanowa. Organizator siatki konspiracyjnej SZP/ZWZ na tym terenie. Prowadził pionierską pracę konspiracyjną organizując zręby konspiracji niepodległościowej na tym terenie. Wiosną 1940 zorganizował sztab obwodu. Po zorganizowaniu Inspektoratu Rejonowego ZWZ Nowy Sącz i utworzeniu zalążków sztabu inspektoratu zostaje jako k-dt obwodu limanowskiego ZWZ mianowany przez mjr F. Żaka – k-dta inspektoratu jego II zastępcą potem I zastępcą. Z powodu zagrożenia aresztowaniem przez gestapo mjr F. Żak w marcu 1941 przekazał mu funkcję k-dta Inspektoratu ZWZ Nowy Sącz i opuszcza zagrożony teren. Funkcję k-dta inspektoratu łączy z funkcją k-dta obwodu. Tropiony przez agenturę gestapowską musi zmieniać często miejsca pobytu. Aresztowany przypadkowo? w dniu 17 V 1941 pod nazwiskiem Wacław Orłowicz, gdy przebywał u swej żony Marii zamieszkałej w Rypniewie k/Tymbarka. Początkowo nierozpoznany przez gestapowców. Później rozszyfrowany przy pomocy agentury. Przeszedł okrutne gestapowskie śledztwo z torturami włącznie w więzieniu gestapo w Nowym Sączu. Wywieziony do obozu w Oświęcimiu został tam 18 VI 1942 zamordowany wraz z grupą konspiratorów z Nowego Sącza.
    Żona Maria przeżyła niemieckie obozy. Po wojnie osiedliła się w Australii.

    Rocznik Oficerski 1932; G Mazur-W. Rojek - M. Zgórniak. Wojna i okupacja na Podkarpaciu i Podhalu na obszarze Inspektoratu ZWZ-AK Nowy Sącz 1939-1945, wg indeksu. Kraków 1998; A. Zagórski. Okręg AK Kraków /w/ AK Rozwój organizacyjny, s. 22,70; S. Piwowarski. Okręg Krakowski SZP-ZWZ-AK 1939-1945, s. 22,70. Kraków 1994; J. Kotlarski - P. Połomski. 1 Pułk Strzelców Podhalańskich AK, s. 53,91,107, Gdańsk 1993; J. Bieniek, A. Fitowa

     

    Szymański Józef Feliks

    [ 1911-1995], oficer rez., ppor. [1938], w konspiracji AK/NIE, por. [1943], ps. „Alvi”, „Alwi”, „Gajowy”.
    Kmdt Inspektoratu Rejonowego –Zachodniego AK /Gródek Jagielloński/ VIII 1942 – I 1943. Okręg Lwów AK.

    Ur. 10 VI 1911 w Łopusznie pow. Rohatyn, syn Jana /hydrotechnika/ i Marii z d. Hołowińskiej. W latach 1922 – 1932 uczył się w II gimnazjum im. Piotra Skargi w Stryju, gdzie w 1932 zdaje maturę. W okresie 1932-1933 odbywa służbę wojskową na Dywizyjnym Kursie Podchorążych Piechoty przy 48 pp. w Stanisławowie. Przeniesiony do rez. w stopniu kpr. pchor. Od 1933 studiuje na Wydziale Inżynierii Lądowej i Wodnej Politechniki Lwowskiej /oddział lądowy/, uzyskując przed wybuchem wojny absolutorium. Awansowany do stopnia ppor. rez. piech. 1 I 1938.W kampanii wrześniowej 1939 d-ca plutonu w 53 pp. Ranny pod Gorlicami, przebywał w szpitalu w Stanisławowie. W Żydaczowie nawiązał kontakt z organizacją wojskową., ale wkrótce powraca do Lwowa, gdzie zapisał się na oddział wodny Wydziału Inżynierii Lwowskiego Instytutu Politechnicznego i podjął pracę w budownictwie. Podczas okupacji niemieckiej po VI 1941 pracował w prywatnej firmie budowlanej Ostaszewskiego z Lublina. Na początku 1942 zostaje zaprzysiężony do AK.W ramach służbowych wyjeżdżał do Gródka Jagiellońskiego, co wykorzystano w pracy konspiracyjnej AK. Od VIII 1942 do I 1943 pełnił funkcję k-dta Inspektoratu Rejonowego AK Gródek Jagielloński. Od I 1943 oficer organizacyjny inspektoratu. Przeniesiony do Lwowa, gdzie od VI 1943 do IV 1944 pełni funkcję oficera organizacyjnego i zastępcy k-dta Rejonu IV Dzielnicy Zachodniej. Awansowany do stopnia por. rez. 11 XI 1943. Od IV 1944 do I 1945 k-dt rejonu AK/NIE. Brał udział w działaniach zbrojnych we Lwowie prowadzonych w ramach akcji „Burza”. Po zakończeniu akcji „Burza” wraz z podległym mu oddziałem rozbroił się. Potem był aresztowany przez funkcj. NKWD ale wkrótce zwolniony. Po zwolnieniu ukrywał się, a w I 1945 na podstawie fałszywej karty repatriacyjnej opuścił Lwów i wyjechał do kraju. Zamieszkał w Bytomiu, gdzie od VI 1945 do VI 1947 pracuje w Spółdzielni Inżynieryjno-Budowlanej. W 1947 złożył egzamin  dyplomowy na Wydziale architektury i Inżynierii Komunikacyjnej AGH w Krakowie. Do 1948 pracuje w prywatnym przedsiębiorstwie budowlanym inż. Happacha i  inż. Połońskiego w Gdańsku. W VI 1948 powraca do Bytomia, gdzie do 1949 był prezesem zarządu Spółdzielni Inżynieryjno-Budowlanej. Od 1949-1972 pełni funkcję wicedyrektora Technikum Budowlanego w Bytomiu. W 1972 przeszedł na emeryturę, ale jeszcze w niepełnym wymiarze pracuje jako nauczyciel.
    Zmarł w Bytomiu 25 IV 1995. Pochowany na cmentarzu Powstańców Śląskich w Bytomiu. Żona Zofia

    G. Mazur-J. Węgierski. Konspiracja Lwowska 1939-1945. Słownik biograficzny. Katowice 1997.

     

    Szymborski Władysław

    [1906-1990], oficer sł. st. piech. WP/KOP, por. [1934], w konspiracji ZWZ/AK/AKO, kpt. [1942], mjr. [1944], działacz WiN, ps. „Bąk”, „Krystyna”, „Okrasa”, „Roch”, „Środa”.
    Kmdt Obwodu Augustów ZWZ/AK VII 1941-II 1942. K-dt Inspektoratu IV AK Suwałki II 1942- IV 1942. K-dt Inspektoratu VI AK Grodno V 1942 – II 1945, Przewodnik Rejonu AKO Grodno II – VIII 1945. Prezes Inspektoratu WiN Grodno IX 1945 - III 1947. W III 1947 mianowany prezesem Obwodu WiN Wysokie Maz. Więzień polityczny PRL.

    Ur. 6 IX 1906 w Szymborach – Andrzejewięta pow. Wysokie Mazowieckie, syn Rocha i Karoliny z d. Markowska. Uczeń szkól powszechnych w Brześciach-Tatarach i Wysokim Mazowieckim. W 1928 ukończył Gimnazjum Koedukacyjne w Zambrowie, gdzie uzyskał świadectwo dojrzałości. W latach 1928 –1931 w Szkole Podchorążych Piechoty w Ostrowi Maz. – Komorowie. Awansowany do stopnia ppor. sł. st. piech. 15 VIII 1931 z przydziałem do 34 pp w Białej Podlaskiej na stanowisko dowódcy plutonu w kompanii pułkowej Szkoły Podoficerskiej a następnie d-cy kompanii. Awansowany do stopnia por. sł. st. piech. 1 I 1934. Po ukończeniu kursu dla oficerów w zakresie broni maszynowej był instruktorem wyszkolenia w zakresie broni maszynowej i ręcznej w Szkole Podchorążych Rezerwy Piechoty 9. DP przy 22 pp. w Siedlcach. W tym czasie jest też instruktorem w przedmiocie służby pomocniczej w szkołach średnich na terenie Siedlec i Białej Podlaskiej. Uprawiał lekkoatletykę i strzelectwo. Należał do czołowych sportowców w 34 pp. Reprezentował pułk na zawodach strzeleckich i lekkoatletycznych.Z dniem 27 IV 1935 zostaje przeniesiony do Korpusu Ochrony Pogranicza i przydzielony do batalionu KOP „Iwieniec” na Nowogródczyźnie. Początkowo d-ca 1 plutonu 2 kompanii granicznej stacjonującej w Rubieżewiczach pow. Stołpce. Jednocześnie zastępca d-cy kompanii. Następnie przeniesiony na stanowisko d-cy kompanii granicznej w Batalionie KOP Wołożyn, z siedzibą w Rakowie. Dowódca miejscowego garnizonu. Rozkazem personalnym MSW przeniesiony z dniem 1 VI 1938 do 41 pp. w Suwałkach na stanowisko d-cy 3 kompanii I batalionu, którą dowodzi w kampanii wrześniowej 1939. Walczy z wrogiem w rejonie Piotrkowa Tryb. i Nowego Miasta. W toku walk I batalion 41 pp zostaje rozbity przez przeważające siły niemieckie. Potem walczy w bojach odwrotowych w improwizowanej grupie bojowej, która wycofywała się w kierunku Warszawy. Wzięty przez Niemców do niewoli po kilku dniach ucieka. W dniu 30 IX 1939 udało mu się przedostać do okupowanej Warszawy, gdzie zamieszkał u swych znajomych. Od X 1939 czynny w konspiracji SZP/ZWZ na terenie Warszawy. Po wybuchu wojny niemiecko-sowieckiej w VI 1941 zostaje skierowany przez KG ZWZ na teren Okręgu ZWZ Białystok. Początkowo zamieszkał w Szymborach – Andrzejowięta gm. Szepietewo. Tu na początku VII 1941 nawiązał kontakt z kolegą z gimnazjum w Zambrowie por. sł. st. piechoty Stanisławem Żukowskim ps. „Maciek” – k-dtem Obwodu ZWZ Wysokie Maz., który skontaktował go z ppłk W. Liniarskim ps. „Mścisław” – k-dtem Okręgu ZWZ Białystok. Z rąk „Mścisława” otrzymał nominację na stanowisko k-dta Obwodu ZWZ Augustów, które objął z dniem 15 VII 1941. Organizator struktur obwodu od podstaw. Przy współpracy miejscowych konspiratorów zorganizował sztab obwodu i sieć terenową. W II 1942 zostaje mianowany k-dtem Inspektoratu Rejonowego AK Suwałki a w końcu IV 1942 przeniesiony z dniem 1 V 1942 na stanowisko k-dta Inspektoratu AK Grodno. Na początku V 1942 pilotowany przez łącznika udał się do Grodna, gdzie nawiązał kontakty z komendantami obwodów wchodzących w skład inspektoratu; Grodno Lewy Niemen, Grodno Prawy Niemen i Wołkowysk. Awansowany do stopnia kpt. sł. st. piech. 11 XI 1942. Po zorganizowaniu sztabu inspektoratu kieruje działalnością konspiracyjna AK na podległym terenie. Aresztowany przypadkowo przez Niemców 8 VIII 1943 został 23 X 1943 zwolniony za łapówkę w kwocie 13 tys. Rmk. Osobiście kieruje przygotowaniem żołnierzy AK inspektoratu do działań zbrojnych w ramach planowanej akcji „Burza”. Pod jego kierownictwem inspektorat Grodno AK stał się jednym z silniejszych pod względem liczebności żołnierzy AK oraz organizacyjnie. W uznaniu zasług awansowany 3 V 1944 przez KG AK do stopnia mjr-a. W okresie akcji „Burza” latem 1944 dowodzi podległymi siłami AK. Jednak działania bojowe były tu prowadzone w ograniczonym zakresie. Po zajęciu Grodzieńszczyzny przez wojska sowieckie przenosi się w okolice Sokółki, skąd w końcu VIII 1944 wyjechał do Białegostoku. Organizuje łączność przez linie Curzona z odciętym terenem inspektoratu. Kieruje nadal pracą konspiracyjną na podległym terenie poprzez łączników. Po przekształceniu przez płk „Mścisława” w II 1945 AK w AKO pozostaje na stanowisku przodownika rejonu /inspektora/ Grodno. Od VI – IX 1945 przekazywał fundusze i instrukcje do pracy konspiracyjnej do przewodników obwodów przez zaufanych kurierów. Wobec masowych aresztowań elementu polskiego przez NKWD, działalność konspiracyjna zostaje zahamowana. Po wejściu Okręgu Białystok AKO w struktury WiN pozostaje na stanowisku Prezesa Inspektoratu WiN Grodno. W tym okresie połączono obwody Grodno Lewy i Prawy Niemen w jeden Obwód WiN Grodno, którym kierował kpt cz. w. W. Jakubczyk ps. „Burzan”. Nadzorował ewakuację zdekonspirowanych działaczy WiN z Insp. Rej. WiN Grodno na teren Polski przez linię Curzona /II 1946/. W tym okresie praca konspiracyjna była niezwykle trudna z powodu aresztowań i szczelnie pilnowanej granicy przez NKWD. W III 1947 odwołany z funkcji i mianowany prezesem Obwodu WiN Wysokie Maz. w miejsce odwołanego kpt. W. Leszko ps. „Jarosław”, „Witold”, który był przeciwny akcji ujawnienia. W tym czasie trwały rozmowy kierownictwa Okręgu WiN Białystok z funkcj. MBP dot. ujawnienia okręgu. Jednak funkcji nie zdołał przejąć. Osobiście ujawnił się 23 IV 1947 w WUBP Białystok z kierownictwem okręgu. Po wyjściu z konspiracji zamieszkał na stałe z rodziną na stałe w Olecku, gdzie podjął pracę zawodową. Był nękany i inwigilowany przez UB. Do 1952 miał „względny spokój”. Zamierzano go wykorzystać do pracy agenturalnej, ale w wyniku odkrycia i przejęcia przez UB archiwum Inspektoratu AK/WiN Grodno oraz braku zgody MBP w Warszawie zrezygnowano z tego zamiaru. 15 II 1952 zostaje zatrzymany w Olecku przez funkcj. Wydziału III WUBP Białystok, a potem przewieziony do aresztu WUBP w Białymstoku. Aresztowany przez WPR Białystok 17 II 1952 pod zarzutem przynależności do nielegalnej organizacji. Następnie w dyspozycji Wydziału Śledczego WUBP, gdzie prowadzono dalsze śledztwo. 26 IX 1952 skazany przez WSR Białystok, sygnatura akt Sr. 613/52 na karę 10 lat więzienia i pozbawienie praw publicznych i obywatelskich na lat 4 oraz przepadek całego mienia. Po zwolnieniu  z więzienia mieszkał w Olecku. Po przejściu na emeryturę w latach siedemdziesiątych spisał swe wspomnienia z konspiracji. Od 1989 współzałożyciel i inicjator utworzenia Stowarzyszenia Żołnierzy AK. Ciężko chory zmarł 4 III 1990 w Olecku i pochowany na miejscowym cmentarzu.
    Od 27 VII 1937 był żonaty z Heleną Suprynowicz. Z tego związku miał córkę.
    Odznaczony; VM kl. 5, KW2x, ZKZ z M

    Rocznik Oficerski 1932; USC Olecko. Skrócony akt zgonu nr 23/90; Z. Lisowski „Kula”. Informacja z dnia 1 02 1999; Archiwum Straży Granicznej. Dok. nr 000200, 000067, 000123; Goniec Kresowy nr 4/1990; S. Buczyński. Suwalszczyzna 1939-1944. W-wa 1990; K. Krajewski – T. Łabuszewski. Okręg Białystok AK-AKO VII 1944 – VII 1945, wg indeksu. W-wa 1997; NKWD o Polskim Podziemiu, s. 120,282. ISP PAN W-wa 1997; J. Kułak. Dokumenty do Dziejów PRL. Z. 10 – Białostocczyzna 1944-1945, wg indeksu. W-wa 1998; Informator o nielegalnych i anty. organ.... , s. 98. Lublin 1993; Biuletyn WiN „Orzeł Biały” nr 6/93 z VI 1999, biogram W. S.; Z. Gwozdek. Okręg Białystok 1939-1945,t. 1, wg indeksu. Białystok 1993, tenże: t. III, „Wsypy” i aresztowania, wg indeksu. Białystok 2001, tenże: AK Okręg AK Białystok /w/ AK Rozwój organizacyjny, wg indeksu. W-wa 1996, 

     

    Ścigaj Bolesław

    [1900-1943], oficer sł. st. piechoty WP/KOP, kpt., sł. st. [1935], żołnierz konspiracji niepodległościowej ZWZ/AK, ps. „Marek”, „Rola”
    Kmdt Inspektoratu Rejonowego AK Piotrków Trybunalski X 1942-V 1943-Okręg Łódź AK.

    Ur. 18 IX 1900. Uczęszczał do gimnazjum. W latach 1919-1921 uczestniczył w wojnie polsko-bolszewickiej. Po wojnie służy w WP jako podoficer zawodowy. Od IX 1922 do VIII 1924 w Szkole Oficerskiej dla Podoficerów Zawodowych w Bydgoszczy. Awansowany do stopnia ppor. sł. st. piechoty ze starszeństwem 31 VIII 1924 z przydziałem do 13 pp. w Pułtusku na stanowisko d-cy plutonu. Do stopnia por. awansowany 31 VIII 1926. W 1927 przeniesiony do Korpusu Ochrony Pogranicza, gdzie pełni różne funkcje. Początkowo dowódcą plutonu potem kompanii granicznej. Do stopnia kpt. sł. st. piechoty awansowany 1 I 1935. Od 1937 do mobilizacji w 1939 dowódca kompanii obwodowej w Baonie KOP „Rokitno” w miasteczku Rokitno pow. Sarny woj. wołyńskie. Brał udział w kampanii wrześniowej 1939 na stanowisku dowódcy plutonu łączności w odtworzonym po mobilizacji Baonie KOP Orany. Podczas niemieckiej okupacji 1940-1942 w konspiracji niepodległościowej w Warszawie. W X 1942 skierowany przez KG AK na stanowisko k-dta Inspektoratu Rejonowego AK Piotrków Trybunalski w Okręgu Łódzkim AK. Działa na podległym terenie z wielkim dynamizmem i rozwagą. W I 1943 doprowadził do scalenia z AK- Polskiej Organizacji Zbrojnej /POZ/. Zreorganizował sztab inspektoratu oraz obwodów wchodzących w skład inspektoratu. Uaktywnił działalność konspiracyjną podległego inspektoratu. W dniu 31 V 1943 wyjechał pociągiem na odprawę do Warszawy. Od tego czasu brak o nim informacji. Prawdopodobnie wg niepotwierdzonych informacji został aresztowany przez gestapowców i w śledztwie zamordowany.
    Był odznaczony za wojnę z bolszewikami Krzyżem Walecznych i Medalem Niepodległości.

    D. Pers. Nr 87 z 29 VIII 1924; Roczniki oficerskie MSWoj. 1928,1932; R. Rybka – K. Stepan. Awanse oficerskie w WP 1935-1939. Kraków 2003; R. Rybka – K. Stepan. Rocznik oficerski 1939. Kraków 2006; O Niepodległą i Granice. KOP 1924-1939. W-wa - Pułtusk 2001; E. Wawrzyniak. Na Rubieży Okręgu AK Łódź. W-wa 1988; E. Wawrzyniak. Okręg AK Łódź /w:/ AK-Rozwój organizacyjny. W-wa 1996.

     

    Świechowski Stefan

    [1889-1974], mjr w st. sp. [1919], urzędnik, działacz społeczno polityczny na Wileńszczyźnie, poeta, malarz , mjr rez. WP, w konspiracji ZWZ-AK, ps. „Kalina”, „Sulima” , ppłk w st. sp.
    Kmdt Rejonu II ZWZ/AK 1940-1942- Inspektoratu Rejonowego AK „C”. 1942-1943. Okręg Wilno ZWZ/AK.
    Ur. 07 IV 1889 w majątku Kajrów na Kowieńszczyźnie, syn Adama i Józefiny  z d. Przesieckiej. W 1906 ukończył 6 klas gimnazjum w Szawlach, gdzie działa przeciwko władzom rosyjskim zwalczającym naukę języka polskiego. Otrzymał tzw. wilczy bilet.  By kontynuować naukę wyjechał do Rygi, ale nie zostaje przyjęty do gimnazjum. W 1909 miał zdawać maturę w Dorpacie, ale nie został dopuszczony. W VIII 1910 rozpoczął roczną służbę wojskową w 13 pułku strzelców w Odessie. Po złożeniu egzaminu w XII 1911 zostaje mianowany chor. rez. piech. Następnie od XII 1911-1912 przebywał  Krakowie, gdzie uczy się prywatnie. W 1912 odbył obowiązkowe ćwiczenia wojskowe w 109 wołżyńskim pułku piechoty w Kownie. Od 1913 był słuchaczem rzeczywistym wyższych kursów ogrodniczych   w Warszawie. W VIII 1914 po wybuchu I wojny światowej powołany do służby w 303 pułku piechoty armii rosyjskiej. Walczył na terenie Prus Wschodnich. Wyróżnił się w walkach o twierdzę Lec i w rejonie Drohicza k. Płocka. Za męstwo i odwagę na polu walki został odznaczony orderem św. Stanisława i orderem św. Anny. Mianowany ppor. piech. 04 IX 1915 podczas walk w rejonie Grodna dostał się do niewoli niemieckiej. Przebywał w obozie jenieckim w Fuerstenburgu w Maklenburgii. Czynił starania o zwolnienie z obozu i wstąpienie do Legionów Polskich. Mimo zgody NKN Niemcy nie wyrazili zgody. W I 1917 przebywając w Warszawie zgłosił się do Legionów, ale wskutek oporu władz niemieckich musiał powrócić do obozu, skąd został zwolniony dopiero 12 XII 1918. Po przybyciu do Warszawy wstępuje z dniem 21 XII 1918 do WP w stopniu ppor. piech. Do II 1919 przebywał na oficerskim kursie unifikacyjnym w Dęblinie i Warszawie. Po ukończeniu kursu przydzielony w II 1919 do kowieńskiego pułku strzelców utworzonego 12 XII 1918 w Zambrowie. 15 XII 1919 awansowany do stopnia por. piech. Ukończył 3 miesięczny oficerski kurs aplikacyjny dla dowódców kompanii w Rembertowie. Walczy na froncie wojny polsko-bolszewickiej. W VIII 1920 przebywał  szpitalu w Warszawie. We IX 1920 mianowany kpt. piech. z starszeństwem od 1 IV 1920. Po powrocie do zdrowia powraca do macierzystego pułku i walczy w obronie Wilna. Od XI 1920 wraz z Kowieńskim Pułkiem Strzelców włączony do Wojsk Litwy Środkowej. Pełni w tym okresie czasu funkcję d-cy batalionu. Po zakończeniu działań wojennych nadal pełni służbę w Kowieńskim Pułku strzelców przemianowanym 12 X 1921 na 77 pp. Za męstwo okazane na polu walki odznaczono go VM kl. 5 i KW. 3 V 1922 zweryfikowany w stopniu mjr-a sł. st. piech. z starszeństwem od 1 VI 1919, pełnił  funkcję z-cy d-cy 77 pp. Z dniem 1 III 1923 na własną prośbę zostaje zwolniony z wojska i przeniesiony do rezerwy z przydziałem do 77 pp w Lidzie z podległością w Oficerskiej Kadrze Okręgowej Nr III Grodno. Ewidencyjnie podlegał w 1933 PKU Święciany. Po zwolnieniu z wojska jako osadnik wojskowy zamieszkał w osadzie Nadbrzeż w pow. święciańskim. Angażuje się w działalność w pracy społecznej, działa w Związku Strzeleckim w Świrze, pełni też funkcję prezesa Rady Nadzorczej mleczarni  spółdzielczej. W 1933 stara się bez powodzenia  o powrót do wojska. Jednak w uznaniu jego zasług przyjęto go do pracy w administracji państwowej. Do 1935 pełni funkcję wójta w Świrze, potem od IX 1935-24 VI 1937 był starostą powiatu Szczuczyn. W VIII 1939 zmobilizowany do WP i przydzielony do Ośrodka Zapasowego 77 pp. Uczestnik kampanii wrześniowej 1939. Po zakończeniu kampanii wrześniowej 1939 pozostaje na Wileńszczyźnie. Ukrywa się w Wilnie i okolicach Świra. Od 1940 czynny w konspiracji niepodległościowej ZWZ. Używa ps. „Kalina”, potem „Sulima”. Działa podczas okupacji sowieckiej, potem niemieckiej. W latach 1940-1942 organizator  i od VII 1941  kmdt II Rejonu ZWZ Okręgu Wilno ZWZ w skład, którego wchodziły powiaty / obwody/Brasław, Postawy  i Dzisna, a po reorganizacji w 1942 kmdt Inspektoratu „C” w skład, którego wchodziły obwody: Brasław, Postawy. Prowadził aktywną działalność konspiracyjną na podległym terenie. W III 1943 podczas starcia z Litwinami zostaje ranny. Przebywa na leczeniu w Wilnie. W związku z tym z rozkazu komendy Okręgu AK Wilno inspektorat „C”  połączono z Inspektoratem „B” – po połączeniu powstaje Inspektorat „BC”, którego kmdtem jest mjr M. Potocki „Węgielny”. Po dojściu do zdrowia powraca w 1944 do działalności konspiracyjnej. Ukrywa się w zaścianku Szypowszczyzna  u swego krewnego, skąd kierował podległym odcinkiem konspiracji. W III 1944 był współorganizatorem Brygady AK „Narocz”, której zostaje mianowany d-cą. Ale ze względów zdrowotnych nie objął dowodzenia. Przeniesiony do sztabu Komendy Okręgu AK Wilno. Brak informacji dot. pełnionej funkcji. W 1945 ewakuuje się z Wilna do Polski. Zamieszkał w Ciechocinku. Zajmuje się malarstwem, poezją. Był awansowany do stopnia ppłk-a w st. sp.
    Zmarł w Ciechocinku 03 V 1974. Pochowany na miejscowym cmentarzu .
    Odznaczony: VM kl. 5 , KN, Medalem za Wojnę 1918-1921
    Żonaty od 25 II 1922  z  wdową Stefanią Syliwanowiczową z Pasowskich /09 III 1895- 22 V 1977/, żołnierz ZWZ/AK. /Data ur. i śmierci  podana wg informacji na nagrobku na cm. W Ciechocinku/

    Roczniki oficerskie 1923,1924; Rocznik oficerski rezerw 1934; USC Ciechocinek. Informacja z dnia 28 IX 1999.Pismo nr USC 5137-63/99; L.Tomaszewski. Wojna i okupacja na Wileńszczyźnie 1939-1945. W-wa 1999; J.Wołkonowski. Okręg Wileński ZWZ-AK 1939-1945. W-wa 1996.. M. Potocki „Węgielny”. Wspomnienia 1939-1945/w:/Wileński Przekaz. Suplement nr 12/1996; T. Dziubiński. „Grajewiak”.

     

    Świkla Leopold

    ppor. sł. st./piech.[1936], por. [IX 1939], w konspiracji ZWZ/AK kpt.[1943], ps. „Adam”, vel Adam Biliński, vel Baliński, vel Biłynowicz
    Kmdt Inspektoratu Rejonowego AK Łuck XI 1942-IV 1944.

    Ur. 07 VIII 1907 w Pskowie /Rosja/, syn Aleksandra i Weroniki z d. Łobanowska. W XII 1918 z rodziną powraca do Polski i zamieszkuje w Wilnie. Uczył się w szkole powszechnej. Po śmierci ojca przebywał w domach dla sierot utworzonych dla dzieci repatriantów. Uczył się w gimnazjum. W 1929 zdaje egzamin i zostaje przyjęty do  Korpusu Kadetów Nr 2 w Chełmnie. W VI 1934  zdaje maturę i uzyskuje świadectwo dojrzałości. W latach 1934-1936 w szkole Podchorążych Piechoty w Osstrowi Maz. –Komorowie. Promowany 15 X 1936 na stopień ppor. sł. st. piech. z przydziałem do 5 pp Leg. w Wilnie na stanowisko d-cy plutonu. W latach 1937-1939 dowodził plutonem w 1 kompanii I batalionu 5 pp Leg. W kamp[anii wrześniowej 1939 bierze udział na stanowisku d-cy 9 kompanii III batalionu 5 pp Leg. Walczył z Niemcami na szlaku bojowym 5 pp Leg. nad Narwią i Bugiem, w rejonie Wyszkowa. W bitwie pod Seroczynem 13 IX 1939 dowodził III batalionem. Kampanię wrześniową zakończył 23 IX 1939 w rejonie Tarnawatki na Lubelszczyźnie. Był awansowany we IX 1939 do stopnia por. piech. Po zakończeniu walk unika niewoli i przedostaje się do Wilna, gdzie nawiązuje kontakty konspiracyjne. Od 1940 czynny w  konspiracji niepodległościowej w tzw. Kołach Pułkowych” , potem w  ZWZ na terenie Wilna. Początkowo pełnił funkcję oficera do specjalnych poruczeń kmdta Okręgu ZWZ Wilno. Podczas okupacji niemieckiej w VII 1941 zostaje skierowany na teren III Rejonu „Pola” z nominacją na stanowisko kmdta Obwodu ZWZ/AK Wilejka, gdzie posługiwał się ps. „Adam” oraz nazwiskiem okupacyjnym Adam Biliński vel Baliński. W Vi 1942 zagrożony aresztowaniem wyjechał z Wilna do Warszawy, gdzie spotka swego b. d-cą 5 pp Leg. ppłk-a K. Bąbińskiego, który „montował” w Warszawie ekipę dowódcza do Okręgu AK Wołyń. Bąbiński załatwia mu przydział w KG AK do swej ekipy z nominacją na stanowisko kmdta Inspektoratu rejonowego AK Łuck. Na teren swego działania wyjeżdża 20 XII 1942. W efekcie ogromnej pracy organizacyjnej udało mu się zorganizować sztab inspektoratu oraz sieć terenową w podległych obwodach. Kierował przygotowaniami żołnierzy AK do walk z Niemcami w ramach planowanej akcji „Burza”, a także organizuje oddziały partyzanckie dla ochrony wsi i skupisk ludności polskiej przed napadami band UPA. W uznaniu zasług zostaje awansowany rozkazem KG AK Nr L 65/BP  11 XI 1943 do stopnia kpt. sł. st. piech. W I 1944 mianowany d-ca Zgrupowania „Osnowa”. Pracą konspiracyjną na terenie inspektoratu kieruje  do 29 III 1944. W czasie marszu na koncentrację oddziałów 27 WDP AK zostaje we wsi Mosur aresztowany przez funkcj. NKWD wraz z członkami jego sztabu  i uwięziony w więzieniu w Łucku, potem w  Równem, następnie w Żytomierzu oraz w Kijowie, gdzie był poddawany okrutnym przesłuchaniom.  17 X 1944 wyrokiem TW Wojsk NKWD Okręgu Kijowskiego zostaje skazany z art. 54-2 kk USRR na karę śmierci. Przebywa w celi śmierci więzienia Łukianówka w Kijowie do 6 I 1945.Kolegium Wojskowe Sadu Najwyższego ZSRR zmienia mu karę śmierci na 12 lat robót katorżniczych. Więziony w obozach pracy i zmuszany do niewolniczej pracy w nieludzkich warunkach. Przebywał w łagrach Kołymy i Magadanu. 29 XI 1955 powraca do kraju przez Żurawicę w znacznym ubytkiem zdrowia. Od X 1958 wraz z żoną zamieszkał w Bobowicku pow. Międzyrzecz, gdzie pracuje w Szkole Rolniczej jako dyrektor administracyjny i nauczyciel. W 1969 ukończył eksternistycznie studia filologiczne na UJ w Krakowie uzyskując dyplom mgra. Żonaty od 3 V 1941 z  Haliną z.d . Piekarska. Z zawodu nauczycielka. Miał z tego związku córkę Teresę /30 XI 1956/.
    Zmarł 24 I 1984. Pochowany na cmentarzu w Białej k. Trzcianki.
    Odznaczony: VM kl. 5, KW, ZKZ z M.

    Księga Pamięci Kadetów II RP. W-wa 2001; Tajny Dz. Pers. Nr 5 z 15 X 1936; R. rybka – K. Stepan. Rocznik oficerski 1939. Kraków 2006; M. Fijałka. 27 WDP AK. W-wa 1986;W. Romanowski. ZWZ-AK na Wołyniu 1939-1944. Lublin 1992; J. Turowski. Pożoga. Walki 27 WDP AK. W-wa 1990; W. Kopisto. Droga cichociemnego do łagrów Kołymy. W-wa 1990; D. M. Baczyński. Ty musisz żyćź aby dać świadectwo prawdzie. Pamiętnik zesłańca. W-wa 1999.

     

    Tabortowski Jan

    [1906-1954], por. sł. st. art. [1933], w konspiracji ZWZ/AK/AKO/WiN, kpt. [1942], mjr [1944], ps. „Bruzda”, „Kulawy”, „Rot”, „Sikora”, „Tabor” vel Jan Kownacki, vel Jan Zawadzki, vel Jan Żochowski
    Kmdt Inspektoratu AK Łomża 1942- II 1943, potem Inspektoratu AK Suwalskiego II 1943- II 1944, potem od II 1944- IV 1947 kierował inspektoratem AK/AKO-DSZ/WiN Łomża.

    Ur. 16 X 1906 w Nowogródku, syn Jana  i Wacławy z d. Wojno-Sidorowicz. Mieszkał w Mińsku.  Podczas wojny polsko-bolszewickiej 1920  przebywał w Grudziądzu, potem w Nowogródku Absolwent Gimnazjum w Nowogródku, gdzie zdał w 1927 maturę. W okresie 16 X 1927- 30 VI 1928 w Szkole Podchorążych Piechoty w Ostrowi Maz. Komorowie, gdzie odbywa przeszkolenie na kursie unitarnym.  Praktyki odbywał w 1 Batalionie Strzelców. W latach 1928-190 w Szkole Podchorążych Artylerii w Toruniu. Promowany na stopień ppor. sł. st. art. 15 VIII1930 z przydziałem do 19 pal w Nowowilejce na stanowisko d-cy drużyny łączności II dyonu . Do stopnia por. sł. st. art. awansowany 1 I 1933. W X 1935 skierowany do Centrum Wyszkolenia Broni Pancernej w Modlinie, gdzie ukończył roczny kurs aplikacyjny dla oficerów broni pancernej. Od X 1936 służy w 1 Dywizjonie Pociągów Pancernych w Legionowie na stanowisku  instruktora kompanii drezyn pancernych. W 1937 ukończył czteromiesięczny kurs mechaniczno-kolejowy w DOKP Warszawa  Od 1938 d-ca plutonu podoficerów  nr 1 w Szkole Pociągów Pancernych. Od 26 VIII 1939 pociąg ochraniał linię kolejową nad Notecią Chodzież-Szamocin-Kcynia – Nakło-Bydgoszcz. W kampanii wrześniowej 1939 bierze udział na stanowisku d-cy plutonu czołgów rozpoznawczych, potem z-ca d-cy w Pociągu Pancernym Nr 11 „Danuta”.     Pociąg „Danuta” wspierał działania 26 DP w rejonie Wągrowca. Walczy w rejonie Żnina, potem przez Inowrocław dociera do stacji Babiak. Wspierał działania 27 DP na odcinku Gniewkowo – Inowrocław. 9 IX 1939 Pociąg Panc. „Danuta”  zostaje skierowany do Kutna, a 11 IX 1939 w rejon Sochaczewa. Walczy podczas bojów nad Bzurą, gdzie 0d 15 IX 1939 pociąg wspiera obronę m. Soboty i Piątku, później wspiera działania 4 DP k. Bogorii, następnie skierowany w rejon działania 16 DP. 16 IX 1993 zostaje zniszczony ogniem artylerii niemieckiej parowóz co unieruchomiło pociąg. Po zniszczeniu pociągu od 16-18 IX 1939 walczy z Niemcami i 18 IX 1939 ranny dostaje się do niewoli w Puszczy Kampinoskiej. Przebywał szpitalu w Warszawie. Po 3 miesiącach pobytu w szpitalu udało mu się zbiec. Podejmuje działalność konspiracyjną w SZP/ZWZ. Od V 1940- 1941 pełni funkcję kmdta Obwodu ZWZ Bielsk Podlaski na terenie okupacji sowieckiej. W V 1942 mianowany przez kmdta Okręgu AK Białystok ppłk-a sł. st. W. Liniarskiego „Mścisława” - kmdtem Inspektoratu III  Łomżyńskiego AK  skład, którego wchodziły obwody Łomża i Grajewo. Awans do stopnia kpt.  11 XI 1942. W dniu 22 XI 1942 w m. Łomżyca-Piaski bierze udział w  odprawie  sztabu Obwodu AK Łomża. Po odbytej odprawie powraca tego samego dnia do rejonu zakwaterowania razem z swoim z-ca por.. St. Cieślewskim i ppor. J. Sokołowskim „Maj”. Zatrzymani przez patrol niemiecki i doprowadzeni do więzienia w Łomży i tam uwięzieni. Przygotowano ucieczkę z więzienia. Przy pomocy  żoł. AK w nocy z 12/13 I1943 zbiegł z grupą 12 więźniów – żołnierzy AK z więzienia. W związku z zagrożeniem bezpieczeństwa jeszcze podczas pobytu w więzieniu w XII 1942 został odwołany z pełnione funkcji kmdta Inspektoratu III Łomżyńskiego AK przez kmdta Okręgu „Mścisława”. Mianowany w II 1943 kmdtem Inspektoratu IV Suwalskiego, którym dowodził do III 1944. Jednocześnie szef broni pancernej w sztabie KOB AK. Przeniesiony w III 1944 ponownie na stanowisko kmdta Inspektoratu III Łomżyńskiego. Awansowany do stopnia mjr-a sł. st. br. panc. w VII  1944 z starszeństwem od 3 V 1944. Bierze udział w  akcji „Burza” VII-VIII 1944. Brał udział w wielu akcjach zbrojnych przeciwko Niemcom. Po wejściu oddziałów A. Cz. przebywał we wsi Zawady na terenie obwodu AK Zambrów i ukrywał się tam do końca I 1945. Tropiony przez agentów NKWD. W końcu I 1945 po zajęciu terenu łomżyńskiego przez A. Cz. powraca na teren swej działalności konspiracyjnej. Po rozwiązaniu 19 I 1945 Armii Krajowej kmdt KOB AK Białystok wydaje rozkaz o utworzeniu na bazie AK nowej organizacji o nazwie Armia Krajowa obywateli /AKO/. Po powrocie na „swój” teren pełni funkcję przewodnika Rejonu „D” AKO od VI 1945 Okręg AKO – DSZ Białystok,  potem  od IX 1945 prezes Inspektoratu Łomża WiN, którym kierował do ujawnienia w III 1947. Następnie przebywał Warszawie, gdzie chciał rozpocząć normalne życie. Od 01 VI- 01 VII 1947 pracuje jako referent w Centrali Handlowo-Technicznej w Warszawie. Od VII 1947 pracuje w Związku Komunalnych Kas Oszczędności w Warszawie. Od o1 X 1947 rozpoczął naukę na Szkole Głównej Handlowej. Jednocześnie pracuje. W 1948 odwiedził swoją rodzinę w Szczecinie. W VII 1948 porzucił pracę w Związku Komunalnym Kas Oszczędności, a od VIII 1948 do X 1949 ponownie pracuje w Centrali Handlowo-Technicznej na stanowisku referenta. Późnie pracuje w Zakładzie Prefabrykacji  w Warszawie i pracuje tam do 15 XII 1949 jako pracownik finansowy. Inwigilowany wyjechał w 1950 z Warszawy na teren pow. Łomża, gdzie utworzył małą grupę  partyzancką. Jego z-cą był  St. Cieślewski „Lipiec’., który zginął 27 VIII 1952 w Grądach. Działa do 23 VIII 1954, kiedy poległ w czasie akcji zbrojnej na posterunek w Przytułach.

    Dz. Pers. Nr z 15 VIII 1930; Rocznik oficerski 1932; J. Łukasiak. Szkoła Podchorążych Artylerii w Toruniu 1923-1939. Pruszków 2000; R. Rybka – K. Stefan. Rocznik oficerski 1939. Kraków 2006; S. Poleszak. Jeden z wyklętych. Major Jan Tabortowski „Bruzda”. W-wa 1998; K. Krajewski-T. Łabuszewski. Okręg Białostocki AK –AKO  VII 1944- VIII 1945. W-wa 1998; Z. Gwozdek. Białostocki OPkrę ZWZ-AK 1939-1945. t. I. Białystok 1993

     

    Tata Franciszek

    [1908-1943], oficer rez. piech. WP, ppor. [1935], żołnierz konspiracji niepodległościowej ZWZ-AK, por. rez. [1942], ps. „Cło”, „Müller”
    Kmdt Obwodu ZWZ Gniezno- Inspektoratu Rejonowego ZWZ-AK Gniezno 1941-1942. Okręg ZWZ/AK Poznań.

    Ur. 06 VII 1908 Herne /Niemcy/. Syn Franciszka i Marianny z d. Rosińska. W 1919 ukończył w Herne szkołę powszechną. W tym samym roku z rodzina powraca do polski i osiedla się w Gnieźnie. Uczęszczał do Gimnazjum im. Bolesława Chrobrego w Gnieźnie, gdzie w 1929 złożył egzamin dojrzałości. W latach 1929-1931 studiuje na Wydziale Prawno-Ekonomicznym UP w Poznaniu. Z powodu trudnych warunków materialnych był zmuszony przerwać dalsze studia. W latach 1931-1932 odbywa służbę wojskową w 5 kompanii szkolnej Szkoły Podchorążych Rezerwy Piechoty w Zambrowie. Awansowany do stopnia ppor. rez. piech. 1 I 1935 z przydziałem mobilizacyjnym na stanowisko d-cy plutonu w 69 pp w Gnieźnie. Od 1936 zatrudniony jako urzędnik w dyrekcji Ceł w Poznaniu. Współpracownik II Oddziału Sztabu Głównego WP. W 1937 przeniesiony do Inspektoratu Celnego w Gdyni, gdzie współpracował ściśle z komórką wywiady II Oddziału Sztabu Głównego WP przy Konsulacie Generalnym RP w Gdańsku. W VIII 1939 wcielony do batalionu morskiego, w którego szeregach odbył kampanię wrześniową 1939. Po kapitulacji unika niewoli i powraca do Gniezna. W X 1939 zatrudniony w Cukrowni w Gnieźnie, gdzie nawiązał z nim kontakty konspiracyjne por. Tadeusz Janowski, za, którego pośrednictwem otrzymał od Kiryła Sosnowskiego polecenie zorganizowania komórki ZWZ w Gnieźnie. W latach 1940-1941 k-dt Obwodu ZWZ Gniezno. W dniu 07 VI 1941 mianowany k-dtem Inspektoratu Rejonowego ZWZ/AK Gniezno krypt. „Wojciechów”. Organizował zawiązki komend obwodowych ZWZ w Gnieźnie, Mogilnie, Żninie i Wrześni. Do końca 1941 utworzył trzy komendy obwodowe, które liczyły około 200 żołnierzy. W tym samym okresie utworzył w Gnieźnie Ośrodek WKZO Gniezno, którego kierownikiem został ppor. rez. S. Zakrzewski. Przez dawne kontakty harcerskie zorganizował bojowe grupy sabotażowe wśród harcerzy w Gnieźnie i Wągrowcu. Przyczynił się tym samym do rozwoju Szarych Szeregów, dbając o niełączenie jej z ZWZ/AK. Prowadził także rozmowy z lokalnymi grupami konspiracyjnymi głównie z TON. Awansowany do stopnia por. rez. 30 IV 1942 z starszeństwem 19 III 1942. Pod jego dowództwem prowadzone były w IR Gniezno liczne akcje dywersyjno-sabotażowe, także z użyciem broni chemicznej i bakteriologicznej. Na skutek prowokacji gestapo skierowanej przeciwko WKZO został aresztowany 17 VII 1942. W toku bestialskiego śledztwa prowadzonego przez gestapo z Inowrocławia nie ujawnił tajemnic organizacyjnych. Wyrokiem Wyższego Sądu Krajowego w Poznaniu /OLG/ na sesji wyjazdowej w Rawiczu, gdzie go więziono został w dniu 27 VIII 1943 skazany na karę śmierci. Zamordowany 08 IX 1943 w więzieniu rawickim. Pochowany w Rawiczu. W 1945 ekshumowany i pochowany na cmentarzu w Gnieźnie przy ul. Witkowskiej.
    W uznaniu zasług i bohaterskiej podstawy k-dt Okręgu AK Poznań wystąpił z wnioskiem do KG AK o pośmiertne nadanie mu VM kl. 5.

    R. Rybka – K. Stepan. Awanse oficerskie w WP 1935-1939. Kraków 2003; Encyklopedia Konspiracji Wielkopolskiej 1939-1945. Poznań 1998; J. Łukasiak. Szkoła podchorążych Rezerwy Piechoty w Zambrowie. Pruszków 2003.

     

    Tejchman Lucjan

    [1907-1945], oficer rez., ppor., w konspiracji GL PPS, AK/DSZ, por. rez. kpt. [1945], ps. „Buda”, „Wirt”
    Kmdt Inspektoratu Rejonowego AK Sosnowiec XII 1943-IX 1945- Okręg Śląsk AK.

    Ur. 29 VII 1907 w Sosnowcu. Syn Teofila i Lucjany - Wiktorii. Szkołę powszechną, a następnie gimnazjum ukończył w rodzinnym Sosnowcu, uzyskując w 1928 świadectwo dojrzałości. W latach trzydziestych odbył służbę wojskową na Dywizyjnym Kursie Podchorążych Rezerwy Piechoty. Do rezerwy przeniesiony w stopniu tytularnego plut. pchor. rez. piech. Przed wojną zaangażowany w działalność polityczną w PPS. Podczas niemieckiej okupacji w listopadzie 1939 współpracował z Aleksym Bieniem w tworzeniu organizacji partyjnej PPS, gdzie pełnił funkcję d-cy Milicji PPS w Zagłębiu Dąbrowskim. Był także zastępcą k-dta Komendy koordynującej Okręgu PPS Zagłębie. Organizator komend powiatowych Milicji PPS w Sosnowcu, Będzinie, Zawierciu oraz Olkuszu. Organizuje plutony w dzielnicach Sosnowca. Jest w tym czasie jednym z najbardziej aktywnych działaczy konspiracji PPS na tym terenie. Działa także na rzecz pomocy Żydom. Był w 1943 uczestnikiem rozmów scaleniowych GL PPS z AK, które doprowadziły do scalenia tych organizacji. Był inicjatorem utworzenia oddziału dywersyjno-partyzanckiego GL PPS „Surowiec”. Oddział rozpoczął swą działalność 21 VIII 1943. W skład oddziału weszli członkowie organizacji, którzy zostali zdekonspirowani i zagrożeni aresztowaniem przez gestapo. Po śmierci mjr Uthego oddział podlegał bezpośrednio L. Tajchmanowi Po scaleniu z AK oddział działa w na terenie inspektoratu AK Sosnowiec. W grudniu 1943 zostaje mianowany k-dtem Inspektoratu Rejonowego AK Sosnowiec. Na trudnym terenie, jakim był Sosnowiec działa aktywnie. Awansowany do stopnia por. rez. piech. 1 I 1945. Po rozwiązaniu w styczniu 1945 AK pozostaje nadal w konspiracji poakowskiej NIE/DSZ. Inspektoratem NIE/DSZ kieruje do września 1945. Na rozkaz ppłk dypl. sł. st. art. – k-dta okręgu Zygmunta Janke ps. „Walter” ujawnia się wraz z inspektoratem 24 IX 1945. Jednak długo na wolności nie pozostał. W X 1945 zostaje w Sosnowcu gdzie mieszkał aresztowany przez funkcj. WUBP Katowice i osadzony w lochach WUBP Katowice. Podczas prowadzonych przesłuchań był torturowany. W wyniku odniesionych obrażeń w śledztwie w XI 1945 umiera. Pochowany na cmentarzu w Sosnowcu. Jego pogrzeb był swoistą manifestacją miejscowego społeczeństwa.
    W DSZ był awansowany do stopnia kpt. rez. Rozkaz Delegata Sił zbrojnych na Kraj nr 319 z 1 VI 1945. Odznaczony KW, SKZ z M 2x, Należał do grona najwybitniejszych żołnierzy konspiracji niepodległościowej w Zagłębiu Dąbrowskim.

    Inspektorat AK Sosnowiec. Katowice 2001; J. Niekrasz. Z dziejów AK na Śląsku. Katowice 1993; M. Starczewski. Ruch Oporu na Górnym Śląsku i w Zagłębiu Dąbrowskim. Katowice 1988; Z. Janke-Walter. W AK na Śląsku. Katowice 1988; A. Dziuba. Podziemie poakowskie w województwie śląsko-dąbrowskim w latach 1945-1947. Kraków 2005

     

    Toczyłowski /Widera / Stanisław [?]

    oficer sł. st. piechoty WP, por., w konspiracji ZWZ/AK, kpt. ps. „Grabek”, „Robert”, „Wisła”, „Zygmunt” vel Zygmunt Grabek vel Stanisław Widera.
    Kmdt Inspektoratu Rejonowego ZWZ-AK Płock V 1940- IX 1942. Obszar Warszawski AK.

    W okresie międzywojennym był oficerem sł. st. piechoty. Jego nazwisko rodowe jest nieznane. Wg H. Piskunowicza nazywał się Stanisław Widera.
    Od jesieni 1939 czynny w SZP/ZWZ na terenie Warszawy, skąd został na początku 1940 skierowany do Płocka z zadaniem zorganizowania tam struktur konspiracyjnych ZWZ na szczebli inspektoratu. Od V 1940 po zorganizowaniu sztabu szkieletowego inspektoratu AK Płock kierował jako k-dt Inspektoratu ZWZ-AK działalnością konspiracyjna na tym terenie. W skład IR ZWZ wchodził obwody: Płock-miasto, Płock-powiat i Sierpc. Mieszkał w Płocku, potem w okolicach Płocka. Prowadził rozmowy dot. scalenia z ZWZ/AK z innymi organizacjami z terenu Płocka. Przeprowadził akcję scaleniową m.in. z POZ i NOW. Zagrożony aresztowaniem we IX 1942 wyjechał wraz z k-dtem Obwodu Płock-powiat st. wachmistrzem R. Krakowiakiem do Warszawy, gdzie działał w AK.
    Dalsze losy n/n.

    J. Gozdawa – Gołębiowski. Obszar Warszawski AK. Lublin 1992; I. J. Nowakowie. Z dziejów Inspektoratu płocko- sierpeckiego AK. Płock 1992; H. Piskunowicz. Podokręg Północny „Olsztyn”, „Tuchola” /w:/ Z walk na Kurpiach. W-wa 1999; tenże: Polski Ruch Oporu 1939-1945. / Północne Mazowsze/.W-wa 1988.

     

    Toth Bronisław Jan

    [1905-+19?], oficer sł. st. piechoty WP, kpt. [1938], żołnierz konspiracji niepodległościowej NOW/AK/NOW, mjr [ 1944?], ppłk [1957] ps. „Roland”, „Twardy” vel Hołyński
    Kmdt Inspektoratu Rejonowego AK Przemyśl /p.o./ IV 1944 – VI 1944, i od X-XII 1044?

    Ur. 06 II 1905 Szczerzec pow. Lwów. W 1926 ukończył gimnazjum i zdał maturę. Od 1 X 1926- 15 VII 1927 odbywa służbę wojskową w Szkole Podchorążych Piechoty w Ostrowi Maz.-Komorowie, gdzie odbywał przeszkolenie na kursie unitarnym., następnie od x 1927 do VIII 1929 w Szkole Oficerskiej Piechoty –przemianowanej na Szkołę Podchorążych Piechoty w Ostrowi Maz. – Komorowie. Promowany na stopień ppor. sł. st. piechoty 15 VIII 1929 z przydziałem do 53 pp w Stryju na stanowisko d-cy plutonu. Awansowany do stopnia por. sł. st. 1 I 1932. Następnie w latach 19232-1933 d-ca kompanii. W 1933 przeniesiony z 53 pp do Korpusu Ochrony Pogranicza z przydziałem do Baonu KOP „Iwieniec” stacjonującego w m. Wieniec pow. Wołożyn na stanowisko d-cy plutonu, potem kompanii granicznej. Rozkazem MSWoj. z 24 X 1936 przeniesiony do 39 pp w Jarosławiu na stanowisko d-cy kompanii. Awansowany do stopnia kpt. sł. st. 19 III 1938. W 1939 przeniesiony do sztabu 24 DP na stanowisko oficera sztabu. W kampanii wrześniowej 1939 bierze udział na stanowisku II oficera sztabu 24 DP. Po zakończeniu działań kampanii wrześniowej 1939 uniknął niewoli i powraca do Jarosławia. Od 1941 czynny w konspiracji NOW na terenie Przemyśla i Jarosławia. Po scaleniu NOW z AK od 28 III 1943 pełnił funkcję zastępcy k-dta Inspektoratu Rejonowego AK Przemyśl. Po aresztowaniu przez gestapo 29 III 1944 kpt. T. Banacha pełnił jako p. o funkcję k-dta Inspektoratu Rejonowego AK Przemyśl. W VII 1944 odwołany z funkcji i przeniesiony na stanowisko oficera mobilizacyjnego w IR AK Przemyśl. We IX 1944 był przeciwny tzw. zbrojnemu ujawnieniu się sił AK. Po wejściu A. Cz. organizował zbrojną samoobronę przed aresztowaniami dokonywanymi przez UB i NKWD. Wg jego oświadczenia miał być awansowany 03 V 1944 do stopnia mjr-a. Na przełomie XII 1944 – I 1945 samozwańczy p. o k-dt Inspektoratu AK Przemyśl. W I 1945 sprzeciwił się mobilizacji prowadzonej przez płk-a K. Putka „Zwornego” – k-dta Podokręgu Rzeszów AK. W I 1945 zawieszony w czynnościach przez kierownictwo Okręgu NOW. Jednak do V 1945 pełnił funkcję zastępcy k-dta okręgu NOW Rzeszów. Latem 1945 przedostał się przez granicę polsko-czeską i 24 XII 1945 zgłosił się w dowództwie II Korpusu we Włoszech. Nie został wcielony do WP. Z Włoch wyjechał do Wlk. Brytanii, gdzie zamieszkał na stałe.  Awansowany przez MON w Londynie do stopnia ppłk-a. Dz. Pers. 1/57
    Nie żyje. Zmarł w latach siedemdziesiątych.

    Dz. Pers. Nr 14  z 15 VIII 1929; Rocznik oficerski MSWoj. 1932; R. Rybka -K. Stepan. Awanse oficerskie w WP 1935-1939. Kraków 2003; ZH WiN nr 13. Kraków 1999; Z. Nawrocki. Zamiast wolności. UB na Rzeszowszczyźnie 1944-1949. Rzeszów 1998; G. Ostasz – A. Zagórski. Podokręg AK Rzeszów. Rzeszów 1999; Archiwum Straży Granicznej. Rozkaz MSWoj. z 24 X 1936.

     

    Trojanowski Edmund

    [ 1901 - 1944], inż. nauczyciel, oficer rez. piech. WP, por. rez.? żołnierz konspiracji ZWZ/AK, ps. „Janusz”
    Kmdt Inspektoratu Rejonowego AK Leszno 1943-1944. Okręg Poznań AK.

    Ur. 16 I 1901 we wsi Kamieniec pow. Mogilno. W okresie międzywojennym ukończył średnią szkołę przemysłową, potem studia wyższe techniczne, uzyskując dyplom inż. budownictwa. Przed wrześniem 1939 mieszkał w Lesznie i pracował w zawodzie nauczyciela w szkole przemysłowej. W okresie okupacji niemieckiej czynny w konspiracji niepodległościowej ZWZ/AK na terenie Inspektoratu ZWZ/AK Leszno. Od jesieni 1943 pełnił funkcję k-dta IR Leszno AK. Aresztowany w 1944 przez gestapo i uwięziony. Przeszedł ciężkie śledztwo w siedzibie gestapo w Poznaniu. Więziony w obozie w Żabikowie, gdzie 24 VII 1944 został zamordowany. 

    Akt zgonu nr P/2645/44; M. Woźniak. Okręg Poznański AK /w:/ AK-rozwój organizacyjny. W-wa 1996; Encyklopedia Konspiracji Wielkopolskiej 1939-1945. Poznań 1998. Franciszek. Polak /opr./ Południowo – Zachodnia Wielkopolska w walce z hitlerowskim okupantem 1939-1945. Kościan 1972

     

    Trybus Adam

    [1909-1982], nauczyciel, oficer rez. WP, ppor. [1936], żołnierz WP na Zachodzie, por. rez. [1941], żołnierz konspiracji AK/ROAK, cichociemny, kpt. [1942], mjr rez. [1945], ps. „Gaj”, „Mścisław”, „Ogrodnik”, „Tkacz”. Więzień polityczny PRL.
    Kmdt Inspektoratu Rejonowego AK Łódź XI 1944 – II 1945-Okręg AK Łódź.

    Ur. 03 VIII 1909 w m. Zręcin pow. Krosno. Syn Bartłomieja i Ludwiki z d. Krzywda. Pochodził z rodziny chłopskiej. W Zręcinie ukończył szkołę powszechną. W latach 1921 – 1929 kształci się w Państwowym Gimnazjum Klasycznym w Krośnie, gdzie w 1929 otrzymał świadectwo dojrzałości. Od 1929 studiuje /języki klasyczne/ na UJ w Krakowie oraz pracuje zawodowo.
    Od IX 1933 – VIII 1934 odbywał służbę wojskową na dywizyjnym Kursie Podchorążych Rezerwy Piechoty przy 5 psp w Przemyślu. Po przejściu do rezerwy kontynuuje studia i pracuje zawodowo. W 1935 odbył ćwiczenia aplikacyjne w 2 psp w Sanoku. Awansowany do stopnia ppor. rez. piechoty 1 I 1936 z przydziałem mobilizacyjnym do 2 psp w Sanoku. W 1937 ukończył studia i uzyskał dyplom mgr-a filologii. W latach 1937-1939 pracuje jako nauczyciel w Gimnazjum Miejskim w Krośnie. Jednocześnie działa w harcerstwie. W okresie studiów był członkiem akademickiej młodzieży Ludowej w Krakowie. W VIII 1939 powołany na ćwiczenia wojskowe, które odbywa w 2 psp. Bierze udział kampanii wrześniowej 1939 dowodzi plutonem 2 psp. Po walkach na Lubelszczyźnie przedostał się 21 IX 1939 z grupą żołnierzy i oficerów na Węgry.25 IX 1939 internowany w obozie Komarno, skąd w II 1940 uciekł i przedostał się do Polskiego Konsulatu w Bukareszcie gdzie otrzymał pomoc. Następnie przez Węgry, Jugosławię dotarł do Splitu, skąd w III 1940 droga morska dotarł do Francji. Początkowo przebywa w obozie k/Marsylii, potem w Vichy, a w IV 1940 przeniesiony do Bretanii, gdzie otrzymał przydział do Legii Oficerskiej. Przebywał w Ośrodku Szkoleniowym Art. k/Paryża na przeszkoleniu w obsłudze działek p/panc. Bierze udział w wojnie z Niemcami w VI 1940. z kompanią oficerską wycofuje się w kierunku granicy hiszpańskiej. Następnie w Hiszpanii, skąd 25 VI 1940 na pokładzie statku wypłynął do Wlkp. Brytanii, gdzie zostaje wcielony do 3 BKS, potem w Brygadzie Strzelców Podhalańskich. Ukończył kurs spadochronowy. Do wiosny 1942 służy w 3 BS. W 1942 zgłasza się do służby konspiracyjnej w Kraju. Przeszkolony w zakresie dywersji. 24 VIII 1942 zaprzysiężony na rotę AK. W nocy z ½ X 1942 przerzucony do Kraju. Awansowany do stopnia por. rez. 1 X 1942. Po aklimatyzacji w Warszawie otrzymał przydział do K. O AK Łódź. Początkowo oficer dywersji i szef „Kedywu” w inspektoracie piotrkowskim AK. Od I 1943 szef „Kedywu” Okręgu AK Łódź. Awansowany 11 XI 1943 do stopnia kpt. rez. Kieruje walką bieżącą „Kedywu”, prowadzi szkolenie żołnierzy AK. Organizuje sieć „Kedywu” na terenie okręgu. Bierze udział przygotowaniach do działań przewidywanych w ramach akcji „Burza”. Od VII do X 1944 d-ca Ogniska Walki Koluszki. Od XI 1944 do II 1945 pełni funkcję k-dta Inspektoratu Rejonowego AK Łódź. Po wejściu A. Cz. w I 1945 i rozwiązaniu 19 I 1945 AK czynny w konspiracji antykomunistycznej ROAK/DSZ. Zorganizował akcję zbrojną oddziałów partyzanckiego na areszt PUBP w Pabianicach, którą przeprowadzono z pełnym powodzeniem 11 VI 1945 uwalniając więzionych tam żołnierzy konspiracji. W VII 1945 przeprowadzał rozmowy z Osóbką – Morawskim dot. ujawnienia struktur konspiracyjnych ROAK/DSZ Łódź. 19 VII 1945 ujawnia oficjalnie przed UB struktury organizacji. Zagrożony aresztowaniem przez UB w XII 1945 wyjechał z terenu Piotrkowa Tryb. i przenosi się z rodziną do Wrocławia, gdzie podjął pracę zawodową. Pracuje jako nauczyciel w I Gimnazjum. Jednocześnie wykładowca łaciny w Seminarium Duchownym w Wrocławiu. Był inwigilowany przez UB. W dniu 20 IX 1950 zatrzymany przez UB podczas sprowokowanej podróży służbowej do Jeleniej Góry. Przewieziony do więzienia WUBP w Łodzi na dalsze śledztwo. Formalnie aresztowany przez WPR Łódź w I 1951. W śledztwie trwającym od I 1951 do 28 V 1951 był podczas przesłuchań bity i torturowany przez ubowców. Wielokrotnie zamykany w karcerze. W dniach od 28 VI 1951 do 11 VII 1951 odbywała się rozprawa przed WSR w Łodzi. Wyrokiem WSR Łódź z 11 VII 1951, sygnatura akt Sr. 255/51 zostaje skazany na karę 15 lat więzienia oraz kary dodatkowe: pozbawienie wszelkich praw na lat 5 i przepadek mienia. Po procesie więziony w ZK Łódź, skąd go przewieziono do ZK Sieradz, potem w CWK we Wronkach gdzie go osadzono 28 V 1952. 16 XII 1955 Rada Państwa skorzystała z prawa łaski i złagodziła mu karę do 8 lat. Pozostałą część kary zawieszono na okres 2 lat. Zwolniony z CWK Wronki 20 XII 1955. Powraca do Wrocławia, a następnie przenosi się do Piotrkowi Tryb. Decyzją Zgromadzenia Sędziów NSW w Warszawie z 26 II 1957 nr Zg. Og. 85/57 wyrok wydany przez WSR Łódź 11 VII 1951 został uchylony. Tym samym zostaje w pełni zrehabilitowany. Pracuje nadal w szkolnictwie. W 1970 przeniesiony na emeryturę. Działa na niwie społecznej. Był członkiem Koła Cichociemnych w Warszawie.
    13 XII 1980 po wprowadzeniu stanu wojennego został zatrzymany przez SB, pomimo, że był ciężko chory. Po przesłuchaniu zostaje zwolniony.
    Zmarł 04 VII 1982 w Piotrkowie Tryb. Pochowany na miejscowym cmentarzu.
    Żonaty z Danutą z d. Justyn, żołnierzem AK. Miał syna Leszka /ur. 1946/ i córkę Barbarę /ur. 1950/ oraz syna Ryszarda/ur. 1958-1967/.
    Odznaczony: VM kl. 5 nr 13340, KW 3x, ZKZ z M, KAK, Medalem Wojska 4x.

    R. Rybka – K. Stepan. Awanse oficerskie w WP 1935-1939. Kraków 2003; Biuletyn AK „Gdański Przekaz nr 4. Gdańsk 1990; J. Tucholski. Cichociemni. W-wa 1985; Tenże: Spadochroniarze. W-wa 1991; E. Wawrzyniak. Na rubieży Okręgu AK Łódź. W-wa 1988; E. Wawrzyniak. Okręg Łódzki AK /w:/ AK – rozwój organizacyjny.       W-wa 1996; R. Peska. Póki my żyjemy. Pabianice 1998; R. Peska. KWP „Buki”. Obwód Łask 1946. Szczerców 1996; M. Nudziarek /opr./ Okręg Łódzki AK. Łódź 1988; R. Peska. Kontra Cichociemnego. Pabianice 1995. Księga ewidencyjna więźniów CWK Wronki 1953.

     

    Tumanowicz Walerian

    [1894-1947], mjr sł. st. piech.[1938], w  ZWZ/AK/WiN ppłk ps. „Jagodziński”, „Jagra”, „Ormianin”, vel Walerian Wartanowicz

    Ur. 01 III 1894 w Baniłowie-Russ Banila  na Bukowinie, syn Issaka i Marii  z Petrowiczów. Uczęszczał do gimnazjum w Czerniowcach, gdzie ukończył 6 klas. W okresie X 1914-1917 żołnierz Legionów Polskich. Służył  początkowo w 16 kompanii  IV Batalionu, potem w 9 kompanii  III Baonu 3 pp LP w składzie II Brygady LP. Walczył na szlaku bojowym pułku w kampanii karpackiej, bukowińskiej i wołyńskiej. Od 15 I 1917 do 15 III 1917 w Szkole Oficerskiej przy 3 pp LP w Zegrzu. 1 II 1918 otrzymał urlop na uzupełnienie wykształcenia. W Wiedniu. Ukończył siódmą i ósmą klasę gimnazjum oraz złożył egzamin dojrzałości. Po przejściu II Brygady LP  przez front pod Rarańcza zostaje internowany od 17  II  1918 do 19 III 1918. Wcielony 20 III 1918 do armii austriackiej i skierowany do obozu ćwiczebnego we Włoszech. 15 VI 1918 przydzielony do 55 pp w którym służył do 28 X 1918. Od 1 x 1918 na urlopie przebywał w Baniłowie. W XI 1918 przedostaje się z Bukowiny pod Lwów i 1 XII 1918 wstępuje do WP z przydziałem do 5 kompanii II batalionu 5 pp Leg. 19 XII 1918 mianowany sierż.  i skierowany na front wojny polsko-ukraińskiej. Podczas walki pod Krawczycami 28 XII 1918 dostał się do niewoli ukraińskiej. Po zwolnieniu z niewoli w I 1919 przydzielony do batalionu zapasowego 5 pp Leg. 18 VII 1919 zwolniony z wojska jako obcokrajowiec. 30 VI 1920 zdał egzamin w Państwowej Akademii Handlowej we Lwowie. Uprawniający do wykonywania zawodu urzędnika bankowego. Pracował jako urzędnik w Banku Krajowym we Lwowie. 18 VII 1919 zgłosił się ponownie do służby wojskowej w WP. Przydzielony do batalionu zapasowego 5 pp Leg. na stanowisko d-cy plutonu. Mianowany 1 X 1920 ppor. piech. 2 VIII 1920 przeniesiony do 46 pp. Walczył z bolszewikami pod Warszawą. Dowodził wówczas III plutonem 8 kompanii II batalionu 46 pp. 14 VIII 1920 ranny w bitwie pod Radzyminem dostaje się do niewoli bolszewickiej, skąd udało mu się zbiec. Ponownie w batalionie zapasowym. Przeniesiony 29 XI 1920 do służby w II batalionie 5 pp Leg. Od VII 1921-I 1922 na kursie dla młodszych oficerów w Szkole Podchorążych Piechoty w Warszawie. Zweryfikowany w stopniu por. sł. st. piech. z starszeństwem od 1 VI 1919. Od 22 I 1922 ponownie w 5 pp Leg. w Wilnie, gdzie pełni różne funkcje. Awansowany 1 VII 1925 do stopnia kpt. sł. st. piech. Od 6 IX 1926 dowodzi 6 kompania w II batalionie 5 pp Leg. Z dniem 03 IX 1928 przeniesiony z 5 pp Leg. do Szkoły Podchorążych Rezerwy Piechoty Nr X w Nisku na stanowisko instruktora. Przeniesiony z dniem 8 V 1931 do KOP na stanowisko d-cy kompanii granicznej 22 Baonu KOP „Nowe Troki”. Od 11 IX 1935 pełnił funkcję kwatermistrza baonu. Awansowany 19 III 1938 do stopnia mjr-a sł. st. piech. Od 1938 Szef Wydziału Ogólno-Organizacyjnego w Komendzie Naczelnej Legii Akademickiej. W kampanii wrześniowej 1939 bierze udział na stanowisku d-cy I batalionu 146 pp rez. w składzie 44 DP Rez. Walczył z wrogiem m. in. pod Kutnem. Po rozproszeniu pułku unika niewoli, potem przedostał się do Warszawy, później do Krakowa. Od XII 1939 czynny w konspiracji niepodległościowej.  Przebywał w Krakowie, gdzie pracował jako tragarz n krakowskim dworcu kolejowym. Z polecenia płk-a  J. Filipowicza kmdta Okręgu Kraków ZWZ organizuje zręby konspiracji ZWZ na terenie Mielca. Mianowany pierwszy kmdtem Inspektoratu Rejonowego ZWZ Mielec-Tarnobrzeg. Zalegalizowany na terenie Mielca pracuje oficjalnie w niemieckiej firmie Johann Hennig, potem w spółdzielni „Żniwo”. Inicjator przeprowadzenia akcji na więzienie w Mielcu, skąd 29 III 1943 oddział „Jędrusiów” uwolnił 132 więźniów w tym kmdta Obwodu AK Tarnobrzeg kpt. K. Krasonia „Krisznę”. 25 II 1944 odwołany z stanowiska przez kmdta Okręgu AK Kraków płk-a J. Spychalskiego  pod zarzutem rzekomego tolerowania działań o charakterze rabunkowym, podejmowanych przez oficerów z K. O AK Mielec. Do rozwiązania AK w I 1945 pozostaje w dyspozycji KO AK Kraków. Mieszkał w Krakowie. Od VI –X  1945 czynny ponownie w konspiracji DSZ. Pełnił m. in. funkcję szefa Wydziału IV /tzw. akcji Ż/w Obszarze Południowym DSZ. Kierował zorganizowana przez siebie komórka działająca  w Jeleniej Górze, Wrocławiu, Katowicach, Krakowie i Rzeszowie. Po utworzeniu Zrzeszenia WiN kierowana przez niego sieć zostaje włączona do wydziału Propagandy Zarządu Obszaru Południowego  WiN. Po aresztowaniu w XI 1945 płk-a A. Sanojcy utracił kontakty organizacyjne i ukrywał się u swego brata w jeleniej Górze. W XII 1945 powraca do Krakowa i kontynuuje działalność. Przechowywał  poakowski depozyt pieniężny z którego rozliczył się w V 1946. Zaprzestał wówczas działalności konspiracyjnej. Poszukiwany przez UB ukrywał się  w Jeleniej Górze, Katowicach, Krakowie i w warszawie. Zatrzymany przez funkcj. UB 22 X 1946 w Krakowie. Początkowo więziony i przesłuchiwany w siedzibie WUBP w Krakowie przy placu Inwalidów, potem od 19 V 1947 więzień śledczy w Montelupich. Sądzony od 11 VIII – 10 IX 1937 przez WSR Kraków. Wyrokiem WSR Kraków z 10 IX 1947 skazany na karę śmierci. NSW w Warszawie postanowieniem z 9 X 1947 pozostawił bez uwzględnienia skargę rewizyjna. B. Bierut nie skorzystał z prawa łaski. Stracony prze komunistycznych oprawców w nocy z 13  XI 1947 w więzieniu Montelupich. 17 I 1992 Sąd WOW uznał wyrok z 10 IX 1947 za nieważny.
    Odznaczony: KN, KW4x,SKZ, Medalem Za wojnę 1918-1921.
    Od 1927 był żonaty z Jadwigą z d. Dziugo. /1906-196/, miał córkę Grażynę zamężna Podstawska / ur.1929/

    Roczniki oficerskie 1923,1924,1928,1932; R. Rybka – K. Stepan. Rocznik oficerski 1939. Kraków 2006; Z. Zblewski. Biogram W. T. /w: Konspiracja i Opór społeczny w Polsce 1944-1956. słownik biograficzny. T. II. Kraków – Warszawa-Wrocław 2004; A. Zagórski. Zrzeszenie Win w dokumentach. T. VI, cz. 3. Wrocław 2000; Z. Zblewski. Okręg Krakowski Zrzeszenia „Wolność i Niezawisłość” 1945-1948. Kraków 2005.

     

    Turczyński Włodzimierz

    [1895-1970], kpt. w st. sp. [1919], w AK ps., ps. „Cięciwa”
    Kmdt Inspektoratu Rejonowego AK Złoczów jesień  1942- XII 1943. Okręg AK Tarnopol.

    Ur. 17 IV 1895. Absolwent szkoły średniej. Uczestnik I wojny światowej. W WP od XI 1918. W stopniu por. piech. walczy na frontach wojny polsko-bolszewickiej 1919-1920. Po wojnie zweryfikowany w stopniu kpt. rez. piech. z starszeństwem od 1 VI 1919  i przeniesiony do rezerwy z przydziałem do 84 pp, skąd później został przeniesiony do 43 pp. Ewidencyjnie podległ PKU Krzemieniec. Brał udział w kampanii wrześniowej 1939. Po zakończeniu kampanii wrześniowej 1939 unika niewoli. W okresie okupacji niemieckiej czynny w konspiracji AK. Od jesieni 1942 do I 1944 pełnił funkcję k-dta Inspektoratu AK Złoczów. Przeniesiony następnie na stanowisko szefa referatu WSOP w sztabie inspektoratu. Po wojnie podobno przebywał w Australii, gdzie zmarł w 1970.
    Pochowany na cmentarzu parafialnym w Lesznie Wlkp.
    Odznaczony: KW 2x

    Roczniki oficerskie 1923,1924; Rocznik oficerski rezerw 1934; J. Węgierski. Armia Krajowa w Okręgach Stanisławów i Tarnopol; J. Węgierski. Obsada osobowa Lwowskiego Obszaru SZP-ZWZ-AK-NIE w latach 1939-1945. Kraków 2000. 

     

    Walczyński Jan Czesław

    [1909–1985], oficer sł. st. piech. WP, por. [ 1935], w konspiracji ZWZ/AK kpt. [1943], mjr [1945], ppłk w st. sp., ps. „Buk”, „Jastrzębiec”.
    p.o. kmdt Inspektoratu Rejonowego AK Jasło-Krosno V-VI 1944. Okręg Kraków AK.

    Ur. 20 VI 1909 w Nowym Sączu, syn Kazimierza i Marii. Po ukończeniu szkoły powszechnej, kształci się w II nowosądeckim gimnazjum im. Bolesława Chrobrego, gdzie w 1929 zdaje egzamin maturalny. Następnie wstępuje do Szkoły Podchorążych Piechoty w Ostrowi Maz. – Komorowie, którą ukończył w VIII 1932. Promowany na stopień ppor. sł. st. piechoty 15 VIII 1932 z przydziałem do 11 pp. w Tarnowskich Górach na stanowisko   d-cy plutonu. Do stopnia por. sł. st. awansowany 1 I 1935. Jako oficera wyróżniającego się w służbie zdyscyplinowaniem oraz w szkoleniu podległych mu żołnierzy, zostaje przeniesiony w 1936 do Korpusu Ochrony Pogranicza z przydziałem do Batalionu KOP w Kopyczyńcach woj. tarnopolskie w Małopolsce Wschodniej. Pełni tu funkcję m.in. d-cy plutonu w kompanii granicznej oraz jednocześnie zastępcy d-cy kompanii granicznej. W 1938 skierowany do Centrum Wyszkolenia Piechoty w Rembertowie, gdzie ukończył kurs dla dowódców kompanii. Po ukończeniu kursu przeniesiony ponownie do 11 pp w Tarnowskich Górach z nominacją na stanowisko d-cy 9 kompanii strzeleckiej III baonu. W V 1939 wraz z 11 pp skierowany na pozycje obronne na przedpolu Tarnowskich Gór. W kampanii wrześniowej 1939 dowodzi 9 kompanią III baonu 11 pp. Od 1 IX 1939 bierze udział w walkach z agresorem niemieckim toczonych w rejonie Tarnowskich Gór. W nocy z 3/4 IX 1939 wobec przeważających sił wroga wraz z 11 pp wycofuje się w kierunku Krakowa. 8 IX 1939 uczestniczy w zaciętych walkach z niemieckimi czołgami o przyczółek mostowy na Wiśle w rejonie Nowego Korczyna. W trakcie walk odwrotowych zostaje ciężko ranny i odtransportowany do szpitala w Krakowie. Po podleczeniu zdrowia został zwolniony z szpitala jako inwalida. Zamieszkał w Krakowie i od początku 1940 działa w konspiracji niepodległościowej ZWZ na terenie Obwodu ZWZ Kraków – miasto. Pełni różne funkcje w sztabie obwodu. Okresowo p.o. k-dta obwodu. We IX 1942 przeniesiony do Inspektoratu AK Jasło na stanowisko zastępcy k-dta i szefa sztabu inspektoratu. Aktywnie uczestniczy w odbudowie struktur inspektoratu rozbitego w 1942 aresztowaniami dokonanymi przez gestapo. Do stopnia kpt. sł. st. piech. awansowany 11 XI 1943. Z ramienia sztabu inspektoratu był współorganizatorem konspiracyjnej Szkoły Podch. Rez. Piechoty AK. Był także wykładowcą. Przewodniczył komisji egzaminacyjnej tej szkoły. W okresie przygotowań do akcji „Burza” kierował szkoleniem bojowym żołnierzy AK w podległych obwodach. W IV 1944 osobiście razem z kpt./mjr sł. st. art. J. Modrzejewskim ps. „Lis”– k-dtem Obwodu AK Jasło, odbierał zrzut broni w pobliżu m. Bieździadki. Na początku V 1944 po odwołaniu przez p.o. k-dta Okręgu AK Kraków dotychczasowego k-dta Inspektoratu Rejonowego AK Jasło ppłk sł. st. piech. Łukasza Grzywacza – Świtalskiego ps. „Jodła” pełni jako p.o. funkcj. k-dta inspektoratu. Na początku VI 1944 po objęciu funkcji inspektora przez mjr sł. st. piech. S. W. Rutkowskiego ps. „Haszysz, przekazuje mu obowiązki inspektora i powraca na uprzednio zajmowane stanowisko z-cy i szefa sztabu inspektoratu. W okresie akcji „Burza” nie brał bezpośredniego udziału w działaniach zbrojnych. Pozostał w całkowitej konspiracji i kierował siecią konspiracyjną inspektoratu. Po wejściu wojsk sowieckich na podległy teren nie ujawnia się i nadal pozostaje w konspiracji po rozwiązaniu AK 19 I 1945 -  do II 1945. Poszukiwany przez NKWD i UB ukrywał się na konspiracyjnych kwaterach. Następnie zagrożony aresztowaniem wyjechał do Krakowa, gdzie zamieszkał przy ul. Chocimskiej. We IX 1945 ujawnił się w Krakowie przez Komisją Likwidacyjną AK. Zweryfikowany w stopniu mjr ze starszeństwem od 1 I 1945.
    Pomimo ujawnienia był nękany prze funkcj. WUBP Kraków. Początkowo pracuje dorywczo w różnych zakładach pracy. Następnie od 1946 pracuje w Państwowym Przedsiębiorstwie Budowlanym w Krakowie i budował Hutę im. Lenina. W latach 50 –tych był pracownikiem umysłowym w Przedsiębiorstwie Obrotu Produktami Naftowymi CPN w Krakowie. Z czasem awansował i objął jedno ze stanowisk kierowniczych. W 1974 przeszedł na emeryturę. Zaangażował się w działalność społeczną. Był też po 1956 członkiem Oddziału ZBOWiD w Krakowie. Pomagał żołnierzom AK w załatwianiu należnych im awansów i odznaczeń. Awansowany przez MON do stopnia ppłk w st. sp.
    Zmarł w Krakowie 3 VIII 1985. Pochowany w grobie rodzinnym, obok wcześniej zmarłej żony, na cmentarzu Rakowickim w Krakowie. Miał siostrę i brata.
    Odznaczony: VM kl. 5, KW 3x, Złotym Krzyżem Zasługi z Mieczami, Krzyżem Partyzanckim, Medalem za Udział w Wojnie Obronnej 1939, Odznaką Budowniczego Huty w Nowej Hucie, Honorową Oznaka „Zasłużonego Pracownika CPN”.

    Dz. Pers. Nr 9 z 15 VIII 1932;R. Rybka – K. Stepan. Awanse oficerskie w WP 1935-1939. Kraków 2003; USC Kraków. Skrócony akt zgonu nr 1516/1985/K; T. Łaszczewski. Biogram Cz. J. Walczyńskiego /w/ Małopolski Słownik Biograficzny Uczestników Działań Niepodległościowych 1939-1956, t. 9, s. 187-189, tam pozostała bibliografia.

     

    Walento Stanisław

    [1913-1982], inż., oficer rez. piech. WP, ppor. [1937], w konspiracji ZWZ/AK, ps. „Polus”
    Kmdt Obwodu AK Zdołbunów VIII-XII 1943. Inspektoratu Rejonowego AK Równe II 1944 – V 1944?. Okręg Wołyń AK.

    Ur. 9 XI 1913. Syn Józefa. Po ukończeniu gimnazjum i zdaniu matury w 1933 studiował we Lwowie. Odbył służbę wojskową na Dywizyjnym Kursie Podchorążych Rez. Piechoty. Awansowany do stopnia ppor. rez. 1 I 1937. Przed IX 1939 ukończył studia i posiadał tytuł inż. chemika. W okresie okupacji niemieckiej przebywał i mieszkał w Zdołbunowie i pracował w miejscowej cementowni. Czynny w konspiracji AK. Początkowo d-ca II Rejonu – Ośrodek Zdołbunów, potem k-dt ośrodka. Od VI –VIII 1943 oficer organizacyjny Komendy Obwodu AK Zdołbunów. Następnie od VIII – XII 1943 k-dt tego obwodu. Następnie do II 1944 zastępca k-dta Inspektoratu AK Równe, a od II 1944 k-dt inspektoratu. Czynny w konspiracji do V 1944. Należał do grona najaktywniejszych konspiratorów ZWZ/AK na tym terenie. Po wejściu wojsk sowieckich nadal kieruje miejscową siatką konspiracyjną AK. W tym czasie istniały niezwykle trudne warunki prowadzenia działalności niepodległościowej. Miejscowi Polacy aresztowani przez sowieckie NKWD i masowo wywożeni do łagrów. S. W aresztowany i uwięziony przez NKWD 8 V 1944 w Zdołbunowie. W dniu 24 X 1944 został skazany przez Trybunał Wojsk NKWD Obwodu Kijowskiego z art. 54-1a KK USRR na 10 lat pozbawienia wolności, licząc od 8 V 1944. Następnie więziony w łagrach Siewpieczłagu, skąd został 11 II 1950 przywieziony do Worktłagu w Workucie. Zwolniony 18 V 1952 z Workuty. Następnie odesłany na zesłanie do st. Sejda w Komi, gdzie pracuje niewolniczo do 1956. Repatriowany w XII 1956 do Polski. Po powrocie do Polski mieszkał w Warszawie, gdzie zmarł w 1982.
    Odznaczony VM kl. 5. 

    R. Rybka – K. Stepan. Awanse oficerskie w WP 1935-1939. Kraków 2003; M. Fijałka. 27 WDP AK, wg indeksu. W-wa 1986; W. Romanowski. ZWZ-AK na Wołyniu 1939-1944, wg indeksu. Lublin 1993; J. Turowski. Pożoga. Walki 27 Wołyńskiej Dywizji AK, wg indeksu. W-wa 1990; Więźniowie łagrów w rejonie Workuty, s. 620. W-wa 2001. 

     

    Walter Marian

    [1893-1974], oficer sł. st. WP, kpt. [1933], w konspiracji ZWZ/AK, ps. „Zadora”. Więzień sowieckich łagrów.
    Kmdt Inspektoratu V Białystok AK VIII-IX 1944. Okręg Białystok.

    Ur. 15 III 1893 w miejscowości Gola pow. Leszno Wlkp. Syn Antoniego i Heleny z d. Kleiger. Uczęszczał do szkoły ludowej w Goli, a następnie do gimnazjum, gdzie zdał maturę w 1913. Brał udział w powstaniu wielkopolskim XII 1918-1919. Od 1919 w WP. W latach 1919-1920 uczestniczył w stopniu ppor. w wojnie polsko-bolszewickiej. Do stopnia por. sł. st. piech. awansowany 1 IV 1921. W 1924 ukończył kurs specjalistyczny dla oficerów w zakresie CKM. W 1925 ukończył kurs metodyczno-praktyczny. W 1926 przeniesiony z 59 pp w Inowrocławiu do Korpusu Ochrony Pogranicza, gdzie pełnił funkcję oficera szkoleniowego. W 1930 służy w 19 pp we Lwowie na stanowisku m.in. d-cy kompanii. Do stopnia kpt. awansowany 1 I 1933. Ukończył w Centrum Wyszkolenia Piechoty w Rembertowie, kurs unifikacyjny dla dowódców batalionu, potem dowódca batalionu 19 pp. we Lwowie. W kampanii wrześniowej 1939 zastępca d-cy Kwatery Głównej Armii „Modlin”. Od VII 1941 przebywa na terenie Białegostoku. Czynny w konspiracji ZWZ/AK od VII 1941. Pełni m.in. funkcję oficera wyszkolenia w KOB AK Białystok, potem w inspektoracie AK Białystok. Do VIII 1944 zastępca k-dta Inspektoratu AK Białystok. Po aresztowaniu 8 VIII 1944 przez NKWD kpt. sł. st. piech. W. Kaufmana ps. „Bogusław“ zostaje mianowany kolejnym k-dtem inspektoratu. W tym okresie czasu mieszkał przy ul. Orzeszkowej w Białymstoku. Aresztowany 7 IX 1944 w Białymstoku przez patrol milicji komunistycznej. Podjął ucieczkę, lecz w efekcie pościgu został ranny i ujęty a następnie dotkliwie pobity i przekazany NKWD. Więziony w więzieniu białostockim. Awansowany do stopnia majora sł. st. 11 XI 1944. Wywieziony w dniu 10 X 1944 do obozu specjalnego w Charkowie, gdzie go uwięziono 13 X 1944. Od 4 I 1946 więziony w obozie nr 178/454 w Riazaniu/Diagilewie. Następnie więziony w obozie nr 158 w Czerepowcu. W dniu 2 X 1947 wywieziony do obozu nr 150 w Griazowcu, a następnie 5 X 1947 do obozu nr 437 w Bogorodskoje. Następnie przewieziony do obozu przejściowego nr 284 w Brześciu. Repatriowany do Polski 3 XI 1947. Po powrocie do kraju wstąpił do Zakonu OO Bonifratrów w Krakowie. Ukończył Seminarium Duchowne i w 1953 został wyświęcony. Zmarł w Krakowie 17 X 1974. Pochowany na kwaterze Braci Bonifratrów na Cmentarzu Rakowickim w Krakowie.
    Odznaczony: KW
    Podczas okupacji niemieckiej, gestapo aresztowało jego matkę i dwóch braci, a następnie ich zamordowano.

    Roczniki Oficerskie 1923,1924,1928,1932; W. Karbowski. Armia „Modlin” 1939, wg indeksu. Warszawa 1987; Z. Gwozdek. Białostocki Okręg ZWZ-AK 1939-1945, t. 1, wg indeksu. Białystok 1993, tenże t. III „Wsypy i aresztowania” wg indeksu. Białystok 2001; W. Zajdler-Żarski. Ruch oporu na Białostocczyźnie 1939-1944. Referat materiałowy, cz. 1. Warszawa 1966; J. Kułak. Białostocczyzna 1944-1945 w dokumentach podziemia i oficjalnych władz, wg indeksu. Warszawa 1998; tenże: Pierwszy rok sowieckiej okupacji. Białystok 1944-1945, wg indeksu. Białystok 1996;I. Caban. Polacy internowani w ZSRR w latach 1944-1947, s. 16,30. Lublin 1990; Uwięzieni w Ostaszkowie i Riazaniu, s. 453,454; K. Krajewski – T. Łabuszewski. Białostocki Okręg AK – AKO VII 1944 – VIII 1945, wg indeksu. Warszawa 1997; USC Kraków. Skrócony akt zgonu nr 2178/1974.

     

    Waratus Antoni

    [1891-1967], oficer sł. st. piech. WP, kpt. [1919], od 1931 w st. sp., w konspiracji BCh/AK, działacz WiN, ps. „Bujwit”, „Obuch”.
    Kmdt Obwodu Dębica AK/DSZ IX 1944 – VIII 1945. Kierownik Rady WiN Dębica IX 1945 – VII 1946.Kierownik Rejonu WiN Bielsko. Okręg Kraków AK.

    Ur. 25 III 1891 w Cytowianach na Wileńszczyźnie. Syn Antoniego i Ludwiki z d. Bujwit. Ukończył gimnazjum i zdał maturę. W latach 1919-1921 służył w stopniu por. sł. st. piech. w 53 pp. ze Stryja. Brał udział w wojnie polsko-bolszewickiej 1919-1920. Po wojnie zweryfikowany w 1923 w stopniu kpt. ze starszeństwem 1 VI 1919. Do 1922 służył nadal w 53 pp na różnych stanowiskach. Przeniesiony w stan spoczynku w 1922 z przydziałem mobilizacyjnym do 43 pp. w Dubnie. Ewidencyjnie podlegał PKU Krzemieniec. Mieszkał jako osadnik wojskowy w majątku w Narutowicach pow. Krzemieniec, gdzie prowadził gospodarstwo rolne. Przez kilka lat był wójtem gminy Stary Olesiniec pow. Krzemieniec. Po sowieckiej agresji na Polskę 17 IX 1939 został aresztowany przez NKWD. W trakcie konwoju udało mu się zbiec. Ukrywa się do VI 1941 u członków rodziny i znajomych. Po zajęciu tych terenów przez Niemców w VII 1941 powraca do swego miejsca zamieszkania. Odnalazł też swoją rodzinę. W 1943 wyjechał do Pilzna pow. Dębica. Mieszkał w Dębicy, potem w Pilźnie. Podejmuje działalność w konspiracji BCh, gdzie pełni funkcję oficera szkoleniowego w obwodzie BCh Dębica. Po scaleniu w III 1944 BCh z AK zostaje mianowany inspektorem WSOP w sztabie obwodu AK Dębica. Brał aktywny udział w działaniach zbrojnych prowadzonych latem 1944 w ramach akcji „Burza”, wspomagając swoimi żołnierzami Zgrupowanie Partyzanckie AK dowodzone przez mjr „Klamrę” – A. Lazarowicza, operujące na terenie obwodu AK Dębica. W trakcie walk był dwukrotnie ranny. Od IX 1944 k-dt Obwodu AK Dębica /dla części obwodu pozostającej pod okupacją niemiecką/. We IX 1944, po demobilizacji oddziałów AK zorganizował wspólnie z mjr A. Lazarowiczem, mjr L. Marszałkiem i ppor. E. Fiołkiem przy współpracy z komendą Inspektoratu Tarnów AK pomoc dla zdekonspirowanych żoł. AK w formie wypłacanych zasiłków pieniężnych, wydania nowych dokumentów, żywności, odzieży i organizowaniu kwater. Po rozwiązaniu 19 I 1945 AK nadal czynny w konspiracji na zajmowanym stanowisku. Działa w strukturach konspiracji po akowskiej NIE/DSZ. Do VIII 1945 k-dt Obwodu DSZ Dębica. Po utworzeniu we IX 1945 Zrzeszenia WiN kontynuuje działalność na stanowisku kierownika Rady WiN Dębica. Zorganizował siatkę konspiracyjną WiN na podległym terenie oraz patrole „Straży”. Inspirował prowadzenie akcji propagandowych i wywiadowczych. Organizacyjnie podlegał kierownikowi rejonu WiN Krosno. Kieruje akcjami likwidacyjnymi przeprowadzanymi przez patrole „Straży” /wykonywanie wyroków na konfidentów UB i działaczy komunistycznych/. Sporządza sprawozdania sytuacyjne i wywiadowcze. Nadzoruje kolportaż prasy podziemnej. Zagrożony aresztowaniem przez UB w V 1946 opuścił teren Dębicy i wyjechał do Krakowa, potem zamieszkał w Mesznej pow. Biała Krakowska. Formalnie do VII 1946 kierownik Rady WiN Dębica. Przekazany przez D. Lazarowicza z listem polecającym do kierownika Okręgu WiN Katowice ppłk S. Musiała – Łowickiego ps. „Mirosław”. Mianowany w VIII 1946 kierownikiem Rejonu WiN Bielsko wchodzącym w skład okręgu katowickiego WiN. Zatrzymany 19 XI 1946 przez funkcj. WUBP Kraków w Krakowie w momencie, gdy wszedł w zasadzkę urządzoną w lokalu kontaktowym przy ul. Łobzowskiej 15 prowadzonym przez por. J.Wosia „Farysa”. Więziony w areszcie WUBP Kraków. Śledztwo prowadzili funkcj. Wydziału śledczego WUBP Kraków. W dniu 10 I 1947 akt oskarżenia sporządził, ppor. Pęcikiewicz. 13 II 1947 zostaje skazany przez WSR Kraków, sygnatura akt Sr. 164/47 na karę 5 lat więzienia. WSR przewodniczył mjr Stanisław Hollitscher. Więziony w więzieniu Montelupich w Krakowie. Na podstawie amnestii z 22 II 1947 został w III 1947 zwolniony z więzienia. Powraca do miejsca swego zamieszkania w Mesznej. Podjął prace jako urzędnik w gminie Witkowice. Jako figurant spraw operacyjnych był nadal rozpracowywany przez funkcj. WUBP z Krakowa i Rzeszowa. Ponownie zatrzymany 05 X 1948 i przewieziony do Wydziału śledczego WUBP w Rzeszowie. Postanowienie o zastosowaniu wobec niego tymczasowego aresztowania podpisane przez prokuratora mjr Filipa Barskiego, wydała z datą 08 X 1948 WPR Rzeszów, sygnatura akt Pr 397/49. /w/g innych danych aresztowany przez WPR Rzeszów 02 I 1949/. W dniu 04 III 1949 sporządzono akt oskarżenia. W dniu 11 IV 1949 skazany przez WSR Rzeszów, sygnatura akt Sr. 214/49 na karę 12 lat więzienia. Skazany przez WSR Rzeszów w składzie: kpt. Mieczysław Słowik – przewod., oraz jako ławnicy kpr. Mieczysław Chaber i strzelec Józef Micek. Po zastosowaniu amnestii złagodzono mu karę  na 8 lat więzienia. Po wyroku osadzony w więzieniu na Zamku Lubomirskich w Rzeszowie, skąd 17 VIII 1949 został przewieziony do ZK w Przemyślu. 14 X 1949 NSW w Warszawie utrzymał wyrok w mocy. Przetransportowany z więzienia w Przemyślu do CWK w Rawiczu i tu osadzony 23 II 1950. W dniu 17 VII 1952 wywieziony z CWK Rawicz do ZK w Sieradzu, skąd 22 V 1953 wywieziony do ZK Łęczyca, potem 13 X 1953 do ZK w Iławie. 03 VII 1955 wywieziony do ZK w Gdańsku, gdzie z powodu choroby przebywał w szpitalu więziennym. Chorował na tyfus oraz serce. Następnie 20 X 1955 przeszedł badania lekarskie w Barczewie. Zwolniony z więzienia 03 V 1956. Spędził w więzieniach PRL 7 lat 6 miesięcy i 26 dni.
    Po odzyskaniu wolności przebywał dłuższy okres czasu pod opieką lekarską. Po podleczeniu zdrowia podjął pracę w sanatorium przeciwgruźliczym w Bystrej Śląskiej pow. Bielsko – Biała. / W 1950 połączono miasta Biała i Bielsko/. W latach 1960-1964 ze względu na swą przeszłość konspiracyjną pozostawał w zainteresowaniu operacyjnym SB.
    Zmarł w Bystrej Śląskiej 11 VI 1964.
    Żonaty z Józefą Waratus z d. n/n nauczycielką. Miał syna Janusza i córkę Jadwigę.
    Odznaczony: VM kl. 5, za wojnę z bolszewikami, KW.

    Roczniki oficerskie MSWoj. 1924; Rocznik oficerski rezerw 1934; Księga ewidencyjna więźniów CWK Rawicz z 1950; T. Balbus. Biogram A. W. /w:/ Studia Rzeszowskie, t. VII/2000. Rzeszów 2000. Tam pozostała bibliografia; St. Głąb. Charakterystyka okręgu AK/NIE/WiN Kraków nr 200. IPN Kraków o74/199. 

     

    Wayda Wojciech

    [1897-1949], oficer sł. st. piech. WP, mjr dypl. [1936], w konspiracji ZWZ/AK, ppłk dypl. [1943], ps. „Baca”, „Lux”, „Lincoln”, „Odwet”.
    Kmdt Inspektoratu Rejonowego ZWZ/AK Kraków III 1941-III-1944 i od VI 1944-I 1945. Okręg ZWZ/AK Kraków.

    Ur. 01 V 1897 Komarno-Rudki woj. lwowskie. Syn Antoniego i Apolonii z d. Cygan. W latach 1909 – 1915 uczeń Gimnazjum klasycznego w Gródku Jagiollońskim. 22 V 1915 wcielony do armii austriackiej. Po przeszkoleniu od 22 VII 1915 do 1 X 1916 w kadrze Batalionu Zapasowego 89 pp rez. Szkoły Oficerów Rez. Piechoty w Opawie, gdzie od 01 I 1916 do 1 VI 1916 był słuchaczem kursu oficerskiego. 1 VI 1916 wcielony do 87 pp na stanowisko d-cy plutonu. Walczył na froncie włoskim. Od 17 III 1917 d-ca plutonu w 89 pp, potem instruktor piechoty i KM. Walczył m.in. pod Izonzo. W V 1917 zostaje ranny w rękę. W X 1918 powraca do Krakowa. Zdaje egzamin maturalny. 30 X 1918 zgłasza się ochotniczo do służby w WP. Awansowany do stopnia ppor. z starszeństwem 1 XI 1918. Potem współorganizator Pułku Ziemi Rzeszowskiej przemianowanego w XII 1918 na 1 pp. rzeszowskiej ziemi, a w I 1919 na 18 pp. Od XI 1918 w stopniu ppor. służy w WP. Od 11 XI 1918 do 06 XII 1918 bierze udział w walkach z Ukraińcami o Lwów. 06 XII 1918 dostał się do niewoli ukraińskiej. 16 V 1919 uwolniony z niewoli powraca do służby w 18 pp. Od 11 X 1920 do 05 II 1920 służył w batalionie zapasowym 31 pp w Łodzi na stanowisku d-cy kompanii. Od 11 X 1920 do 05 V 1921 przebywał na kursie szkoleniowym Broni Specjalnych i CKM w Chełmie. Awansowany do stopnia por. sł. st. piechoty 06 II 1921. Powraca następnie do służby w 31 pp. od 02 IV 1921 do 15 IX 1922 delegowany do służby w komendzie Miasta Łodzi. Potem od 16 IX 1922 do XII 1924 d-ca 2 kompanii I baonu 31 pp. Zweryfikowany w 1923 przez MSWoj. W stopniu por. z starszeństwem 1 VI 1919. Od 01 I 1925 do 05 V 1925 przebywa na kursie dla Młodszych Oficerów Piechoty w Chełmie. Nadal d-ca 2 kompanii w 31 pp. Awansowany do stopnia kpt. sł. st. piechoty 1 I 1927. z dniem 12 VII 1927 przeniesiony z 31 pp do Szkoły Podchorążych Piechoty w Ostrowi Mazowieckiej – Komorowie, gdzie kolejno był instruktorem d-ca kompanii szkolnej, adiutantem i referentem bezpieczeństwa i dyscypliny. Przeniesiony z dniem 09 IV 1930 do 30 pp. w Warszawie. Od 09 IV 1930 – 28 II 1932 d-ca kompanii. W latach od X 1931 – IX1933 studiuje w Wyższej Szkole Wojennej w Warszawie. Od IX 1933 kpt. dypl. sł. st. Następnie odbywa praktyki w sztabie DOK II Lublin. Od 07 XI 1934 oficer do zleceń 20 DP w Baranowiczach. Awansowany do stopnia mjr dypl. sł. st. piechoty 1 I 1936. W kampanii wrześniowej 1939 szef sztabu 20 DP w składzie armii „Prusy”. Bierze udział w walce z wrogiem na szlaku 20 DP. Od 15 IX 1939 szef sztabu Odcinka Północnego Obrony Warszawy. Po kapitulacji Warszawy 28 IX 1939 uniknął niewoli. Początkowo w Warszawie, gdzie działa w konspiracji SZP/ZWZ. Wiosną 1940 wyjechał do Krakowa. Od przełomu III/IV 1940 pełni funkcję k-dta Inspektoratu Rejonowego ZWZ/AK Kraków w skład, którego wchodziły obwody: Kraków-miasto, Kraków –powiat, Bochnia i Myślenice. Po aresztowaniu 24 III 1944 przez Niemców k-dta Okręgu AK Kraków – płk J. Spychalskiego pełni, jako p.o. funkcję k-dta Okręgu AK Kraków. Awansowany do stopnia ppłk dypl. 11 XI 1943. W VI 1944 powraca na stanowisko k-dta IR Kraków AK. Podczas akcji „Burza” był dowódcą odtwarzanej w AK 6 DP AK. Poszukiwany przez gestapo. Za jego „głowę” Niemcy wyznaczyli nagrodę 100 tys. zł okupacyjnych. Po wkroczeniu wojsk sowieckich do Krakowa ukrywa się i nadal pozostaje w konspiracji. IR Kraków kieruje do V 1945. Ujawnił się przed Komisją Likwidacyjną d/s AK 27 IX 1945 w Krakowie. W 1946 aresztowany przez UB i więziony. W 1948 zwolniony z więzienia w ciężkim stanie zdrowia. Zeznawał 29 X 1948 przed WSR Kraków jako świadek w procesie F. Punickiego „Szymon”.
    Zmarł w Krakowie 29 V 1949. Pochowany na cmentarzu Rakowieckim w Krakowie.
    Odznaczony: VM kl. 5, SKZ z M, KW, Medalem Pamiątkowym za Wojnę 1918-1921.
    Żonaty z Martą z d. Augustyniak. Miał syna Eligiusza/ur. 12 XII 1921 - + 02 XI 2004/, żołnierza AK „Słoneczko” i córkę /ur. 30 V 1924/.

    Roczniki oficerskie MSWoj. 1924,1928,1932; R. Rybka – K. Stepan. Awanse oficerskie w WP 1935-1939. Kraków 2003; J. Rómmel. Za honor i Ojczyznę. W-wa 1958; W. Jarno. Strzelcy Kaniowscy 1919-1939. W-wa 2004; L. Głowacki. Obrona Warszawy i Modlina 1939. W-wa 1985; S. Piwowarski. Okręg Krakowski SZP-ZWZ-AK 1939-1945. Kraków 1994; Biuletyn informacyjny AK nr 7. Kraków 1991; A. Zagórski. Okręg AK Kraków /w:/ AK-rozwój organizacyjny. W-wa 1996; T. Wroński. Kronika okupowanego Krakowa. Kraków 1974; A. Kuler. Biogram W.W. /w:/MSBUDN 1939-1956, t. 8. Kraków 2001; J. Bratko. Gestapowcy. Kraków 1985; USC Kraków. Skrócony akt zgonu nr 1222/49/Śr.

     

    Wąsikowski Gustaw Ludwik

    [1906-1942], oficer sł. st. saperów WP, ppor. [1931], por. [1935], w konspiracji ZWZ, ps. „Gucio”, „Kruk”, „Lut” vel Gustaw Wroński vel Gustaw Kumorowicz.
    Inspektor Inspektoratu Rejonowego ZWZ „Południe” połowa 1940 – połowa 1941. Okręg ZWZ Lublin.

    Ur. 31 XII 1906 Biskupice woj. lubelskie. W 1928 ukończył gimnazjum w Lublinie, gdzie zdał maturę. Odbył służbę wojskową w Szkole Podchorążych Piechoty w Różanie od 17 IX 1928 do 28 VII 1929,  potem od X 1929 do VIII 1931 w Podchorążych Szkołę Podchorążych Saperów w Warszawie. Promowany na stopień ppor. sł. st. saperów 15 VII 1931 z przydziałem do 1 Baonu Saperów w Modlinie. Do stopnia por. sł. st. awansowany 1 I 1935. W kampanii wrześniowej 1939 dowódca 3 kompanii saperów 20 Baonu Saperów. Walczył w obronie Warszawy. Po kapitulacji W-wy 28 IX 1939 czynny w konspiracji SZP/ZWZ. W połowie 1940 przeniesiony do Okręgu ZWZ Lublin, gdzie pełnił funkcję inspektora inspekcyjnego w Inspektoracie ZWZ „Południe”. Podlegały mu obwody ZWZ: Zamość, Biłgoraj, Hrubieszów, Tomaszów Lubelski i okresowo Krasnystaw. Pracą konspiracyjną na podległym terenie kieruje do połowy 1941. Aresztowany przez gestapo i uwięziony. Po śledztwie w ciężkim stanie zdrowia został wywieziony do obozu koncentracyjnego Auschwitz gdzie został zamordowany 01 XI 1942.
    Odznaczony VM kl. 5 nr leg. 13172.

    R. Rybka – K. Stepan. Awanse oficerskie w WP 1935-1939. Kraków 2003; L. Głowacki. Obrona Warszawy i Modlina 1939. W-wa 1985; E. Kumor. Wycinek historii jednego życia. W-wa 1967; I. Caban. Ludzie Lubelskiego Okręgu AK. Lublin 1995; T. Strzembosz. Oddziały szturmowe konspiracyjnej Warszawy 1939-1944. W-wa 1983; I. Caban. Okręg Lubelski AK. W-wa 1996.

     

    Widajewicz Mieczysław Zenon

    [1903-2004], oficer sł. st. art. WP, kpt. [1936], w konspiracji ZWZ/AK, ps. „Antoni”, „Czerma”, „Prosektor”, „Sęp” „Woyna”.
    Kmdt Inspektoratu Rejonowego AK Stanisławów VIII 1942-XI 1942 – II –XI 1943.

    Ur. 13 V 1903 Pawłasiów pow. Jarosław. Syn Stanisława i Kamili z d. Swoboda. Uczęszczał do gimnazjum w Jarosławiu. 12 XI 1918 ochotniczo wstępuje do formowanego w Jarosławiu oddziału Gwardii Narodowej włączonego do 14 pp., w którego szeregach walczy do 25 II 1919 z Ukraińcami. Następnie powraca do Jarosławia i kontynuuje naukę. W VIII 1919 ponownie ochotniczo wstępuje do WP. Wcielony do 5 PAC walczy z bolszewikami w wojnie polsko-bolszewickiej do 16 XI 1920. po powrocie do domu uczy się w jarosławskim gimnazjum, gdzie w 1922 zdaje egzamin maturalny. Od 1 IX 1923 do 30 VI 1924 w Szkole Podchorążych Rezerwy Artylerii, a od 1 IX 1924 do 15 VIII 1926 w Szkole Oficerskiej Artylerii w Toruniu. Promowany na stopień ppor. sł. st. art. 15 VIII 1926 z przydziałem do 27 pal we Włodzimierzu Wołyńskim na stanowisko młodszego oficera baterii. Do stopnia por. awansowany 15 VIII 1928. Do 1933 dowódca baterii. Od 14 IX 1933 do 1938 d-ca plutonu, potem baterii szkolnej w Szkole Podchorążych Art. Rez. we Włodzimierzu Wołyński. Awansowany do stopnia kpt. 1 I 1936.W 1938 przeniesiony do 10 DAC. Ukorzył w Dęblinie kurs dla obserwatorów lotniczych. W kampanii wrześniowej 1939 dowodzi 2 baterią 23 DAC w składzie 23 DP. W toku wrześniowych walk z wrogiem jego bateria został podporządkowana d-cy 95 DAC. Walczył z wrogiem do 20 IX 1939. Unika niewoli i 07 X 1939 przedostaje się do znajdującego się pod sowiecką okupacją Lwowa. Podejmuje jako robotnik pracę w dawnej firmie naftowej „Małopolska”. Od 1941 czynny w konspiracji ZWZ. Wyznaczony przez ppłk dypl. M. Dobrzyńskiego – k-dtem Dzielnicy Północnej IR Lwów-miasto ZWZ. Zagrożony aresztowaniem w XI 1941 przeniesiony do okręgu tarnopolskiego ZWZ. Oficjalnie pracuje jako kierowca. Organizator struktur ZWZ na terenie Tarnopola od podstaw. Do 13 XII 1941 p.o. k-dt Okręgu ZWZ Tarnopol. Następnie do II 1942 szef Oddz. I organizacyjnego K.O. ZWZ/AK Tarnopol. W końcu II 1942 powraca do Lwowa, co było wynikiem nieporozumień z k-dtem okręgu ppłk F. Studzińskim „Radwan”. Od VIII 1942 do XI 1942 k-dt IR AK Stanisławów. W nocy z 11/12 XI 1942 przypadkowo aresztowany przez Niemców jako zakładnik. Nierozpoznany jako oficer AK zostaje w końcu XI 1942 zwolniony. Wyjechał wówczas do Lwowa. Był już poszukiwany przez gestapo. Wkrótce powraca do Stanisławowa i od 05 II 1943 do XI 1943 pełni funkcje k-dta IR AK Stanisławów. Na początku XII 1943 wyjechał z powodu zagrożenia aresztowaniem do Lwowa, gdzie działa nadal w AK. Brał udział w akcji „Burza”. Po wejściu Sowietów do Lwowa unika aresztowania przez NKWD. Zatrudniony pod fikcyjnym nazwiskiem jako kierownik warsztatu stolarskiego przy ul. Leszczyńskiej. Utrzymywał kontakty z komendą NIE we Lwowie, które utracił w II 1945 po aresztowaniach dokonanych przez NKWD. W III 1946 powraca do Polski. Przebywał krótko w Jarosławiu, skąd wyjechał Warszawy. Podejmuje prace zawodową w bazie PKS Warszawa Ochota, a od VI 1946 jako kierowca domu wczasowego „Wiktoria” – należącego do Ministerstwa Informacji i Propagandy. W IV 1947 ujawnił się i po powraca do rodowego nazwiska. Następnie pracuje na stanowisku kierownika technicznego ekspozytury PKS w Karpaczu, potem w Warszawie. W latach 1962-1968 starszy inspektor techniczny w Ministerstwie Budownictwa, skąd w 1968 przeszedł na emeryturę.
    Odznaczony m.in. Srebrnym Krzyżem Zasługi, MN, Medalem Wojska.
    Żonaty z Marią Janicką. Ma córkę Danutę i syna Stanisława. W 2003 mieszkał w Warszawie przy ul. Promyk.
    Zmarł w Warszawie 15 III 2004

    Roczniki oficerskie MSWoj. 1928, 1932; R. Rybka – K. Stepan. Awanse oficerskie w WP 1935-1939. Kraków 2003; S. Łukasiak. Szkoła Podchorążych Artylerii w Toruniu 1923-1939. Pruszków 2000; tenże Szkoła Podchorążych Rezerwy Artylerii we Włodzimierzu Wołyńskim. Pruszków 2000; G. Mazur- J. Węgierski. Konspiracja lwowska. Słownik biograficzny 1939-1944. Katowice 1997; J. Węgierski. Obsada osobowa Lwowskiego Obszaru SZP-ZWZ-AK-NIE w latach 1939-1945. Kraków 2000; tenże; AK w Okręgach Stanisławów i Tarnopol. Kraków 1996; S. Pempel. Pod znakiem Lwa i Syreny. W-wa 1989; G. Mazur. Pokucie w latach drugiej wojny światowej. Kraków 1994. 

     

    Wideł Mieczysław

    [1917-1993], żołnierz AK, działacz WiN, ps. „Pikard”, „ Piotr”.
    Kierownik Rejonu WiN Wałbrzych XII 194 – 1947.Okręg WiN Wrocław.

    Ur. 15 IX 1917 w Suchej Beskidzkiej. Syn Władysława i Wiktorii z d. Ormowskiej. W 1932 ukończył w Tarnowie szkołę powszechną. Następnie dokształcał się na kursach wieczorowych. Ukończył m.in. kurs kreślarski. Od 1935 kontynuował naukę w 3 – letnim Gimnazjum Mechanicznym w Sułkowicach. Od 1938 odbywa służbę wojskową w 1 pułku artylerii motorowej w Stryju, w którego szeregach odbył kampanie wrześniową 1939. Walczył z wrogiem w bitwie pod Hrubieszowem na Lubelszczyźnie. Pod koniec IX 1939 dostał się do sowieckiej niewoli, skąd po trzech tygodniach udało mu się zbiec i powrócić do Tarnowa. Pracował jako tokarz w warsztatach kolejowych. W II 1942 zaprzysiężony do AK przez J. Zielińskiego „Wyrwa”. Otrzymał przydział do sekcji dywersyjnej Placówki AK Tarnów krypt. „Tekla”. Jednocześnie działa w wywiadzie na stacji kolejowej. Obserwował ruch niemieckich transportów wojskowych, brał udział w akcjach dywersyjnych i sabotażowych. W VII 1944 przeniesiony do patrolu dywersyjnego działającego w rejonie Lublinka – Janowice k/ Tarnowa. Uczestniczył w zasadzkach na niemieckie kolumny transportowe i atakach na posterunki żandarmerii. Podczas akcji „burza” żołnierz 5 kompanii „Janina” dowodzonej przez por. J. Gomora „Jawor” w składzie 1 baonu kpt/mjr-a dypl. sł. st. E. A. Borowskiego „Leliwa” w odtworzonym 16 pp AK. Brał udział w walkach pod Palenicą, Szczpanowicami, Janowicami i Jamną. Po zatrzymaniu ofensywy sowieckiej na linii Wisłoki w X 1944 został zdemobilizowany. Powraca do Tarnowa. Po wejściu wojsk sowieckich do Tarnowa w 1945 rozpoczął pracę w tarnowskich zakładach mechanicznych firmy „Biedrońskiego”. Na przełomie 1945/1946 w poszukiwaniu pracy wyjechał na Dolny Śląsk. Zamieszkał w Jedlinie Zdroju przy ul. Poznańskiej 14, potem przy ul. Aleja Niepodległości nr 5. Podjął pracę zawodową jako kontroler w Delegaturze OUL, potem od IX 1946 był jej kierownikiem. Poprzez F. Szarę i K. Kubika nawiązał kontakt z konspiracją odtwarzanego Okręgu WiN Wrocław, gdzie od XII 1946 pełnił funkcję kierownika organizowanego Rejonu potem powiatu WiN Wałbrzych. Opracowywał miesięczne sprawozdania informacyjne z sytuacji w powiecie i przekazywał do Wrocławia. 23 XII 1947 zostaje zatrzymany w Tarnowie, gdzie wyjechał na okres świąteczny przez funkcj. Wydziału III WUBP Wrocław. Przewieziony do aresztu WUBP Wrocław. Aresztowany przez WPR Wrocław. Przeszedł bestialskie śledztwo; bity, torturowany i polewany zimną wodą. Od 19 VII 1948 w więzieniu przy ul. Sądowej. W dniu 10 VIII 1948 wyrokiem WSR Wrocław pod przewodnictwem płk A. Wareckiego, sygnatura akt Sr 613/48 został skazany na karę 6 lat więzienia. NSW w Warszawie utrzymał wyrok w mocy. 22 II 1949 przeniesiony do więzienia przy ul. Kleczkowskiej, skąd 02 III 1949 został przewieziony do CWK w Rawiczu. 15 I 1953 został przewieziony z CWK Rawicz do ZK Strzelce Opolskie. Zwolniony z wiezienia 23 XII 1953 po odbyciu orzeczonej przez WSR Wrocław kary 6 lat więzienia. Po odzyskaniu wolności powraca do Tarnowa. Od XII 1954 pracował jako kierownik punktu produkcyjnego w Zakładach Metalowych „Pokój”.
    Zmarł w Tarnowie 12 VI 1993. Pochowany na miejscowym cmentarzu Komunalnym. Żonaty z Zdzisławą z d. Gabriel. Mieli dwoje dzieci.

    T. Balbus. Ludzie podziemia AK-WiN w Polsce południowo-zachodniej /1945-1948/, tam pozostała bibliografia. T. I. Wrocław 2003. T. Balbus. O Polskę Wolną i Niezawisłą /1945-1948/. WiN w południowo – zachodniej Polsce. Kraków – Wrocław 2004.

     

    Wierzbicki Józef Leon

    [1914-1944], oficer sł. st. saperów, por. [1938], w konspiracji ZWZ/AK, kpt. [ 1944], ps. „Andrzej”, „Józef” vel Józef Krućko.
    Kmdt Obwodu /Ośrodka/ AK Baranowicze I –VIII 1943, kmdt Inspektoratu AK Baranowicze VIII 1943 - VIII 1944. Okręg Nowogródek AK.

    Ur. 13 III 1914 w Warszawie. Syn Mikołaja i Eleonory. Ukończył Gimnazjum im. Tadeusza Czackiego w Warszawie, gdzie zdał w 1932 maturę. Od IX 1932 w Szkole Podchorążych Saperów w Warszawie. Promowany na stopień ppor. sł. st. saperów 15 X 1935 z przydziałem do III batalionu saperów w Wilnie na stanowisko d-cy plutonu. Do stopnia por. awansowany 19 III 1939. W kampanii wrześniowej 1939 dowodził kompanią saperów III baonu. Po zakończeniu kampanii wrześniowej 1939 unika niewoli i powraca do Warszawy. Jesienią 1939 podejmuje próbę przekroczenia granicy z Węgrami w celu przedostania się przez Węgry do organizowanego we Francji WP. Ujęty przez słowacko-niemiecką straż graniczna na granicy Słowacji z Węgrami. Podczas konwoju do więzienia udało mu się zbiec i przedostać następnie do Warszawy. W 1940 zostaje zaprzysiężony do ZWZ. Prowadzi kursy szkoleniowe oraz jest wykładowcą z zakresu saperstwa w konspiracyjnej Szkole Podchorążych Rezerwy Piechoty i Młodszych Dowódców w Warszawie. Zdekonspirowany w Warszawie zostaje w IV 1942 przeniesiony przez KG AK na teren Okręgu AK Nowogródek przydziałem na funkcję oficera szkoleniowego w K.O AK Nowogródek. Od VI-VII 1942 prowadzi szkolenia drużyn minersko-sabotażowych oraz przygotowywaniem żołnierzy dywersji do działań na szlakach komunikacyjnych. Od VII 1942 – I 1943 zastępca k-dta inspektoratu AK Baranowicze, potem po reorganizacji struktur okręgu od I 1943 do XI 1943 k-dt Ośrodka /Obwodu/ Baranowicze AK. Awansowany 11 XI 1943 do stopnia kpt. sł. st. saperów. Od 1 XII 1943 do VII 1944 k-dt Inspektoratu AK Baranowicze. Prowadził aktywna działalność konspiracyjną na podległym terenie. Dowodzi szeregiem akcji dywersyjnych przeciwko siłom wroga. Po wejściu wojsk sowieckich pozostaje nadal w konspiracji. Aresztowany przez NKWD 28 VII 1944 i uwięziony. Podczas przewożenia pod konwojem do więzienia 10 VIII 1944 podjął nieudaną próbę ucieczki, podczas której został zastrzelony przez żołnierzy NKWD. Miejsce jego pochówku jest nieznane.

    R. Rybka – K. Stepan. Awanse oficerskie w WP 1935-1939. Kraków 2003; Słownik Polski walczącej na Kresach Pół. – Wsch. T.II, s. 128-130. Bydgoszcz 1996; Dziennik WP „Polska Zbrojna” nr 154 z 10 VIII 1993; J. Prawdzie – Szlaki. Nowogródczyzna w walce 1940-1945. Londyn 1976; B. Tworzyański. Tak jak pamiętam. W-wa 1995; J. Erdman. Droga do Ostrej Bramy. W-wa 1990; K. Krajewski. Na Ziemi Nowogródzkiej. Okręg AK Nów. W-wa 1997. 

     

    Wiśniewski Adolf Jan

    [1898-?], oficer sł. st. piech. WP, kpt. [1937], w konspiracji AK, ps. „Prus”, „Rola”.
    Kmdt Podinspektoratu „F”. IX 1944 – I 1945. Okręg Wilno AK.

    Ur. 18 II 1898. Syn Jana. W latach 1919-1920 brał udział w wojnie polsko-bolszewickiej. Po zakończeniu wojny pozostał w wojsku jako podoficer zawodowy. Ukończył Szkołę Podoficerską dla Podoficerów Zawodowych w Chełmnie. W latach 1926-1928 w Szkole Podchorążych dla Podoficerów Zawodowych w Bydgoszczy. Promowany na stopień ppor. sł. st. piechoty 15 VIII 1928 z przydziałem na stanowisko d-cy plutonu w 77 pp w Lidzie. Awansowany do stopnia por. sł. st. 1 I 1931. Nadal służył w 77 pp, gdzie pełnił różne funkcje. Do stopnia kpt. sł. st. awansowany 19 III 1937. W latach 1938-1939 oficer administracyjno-materiałowy 77 pp. Brał udział w kampanii wrześniowej 1939. Po zakończeniu kampanii wrześniowej 1939 przebywał na Wileńszczyźnie, gdzie działa w konspiracji AK. Organizator i d-ca Placówki AK Ostrowiec. Od VII 1943 pełni funkcję oficera wywiadu w sztabie Inspektoratu „F”. Od wiosny 1944 oficer informacyjny w sztabie Zgrupowania Oszmiańskiego AK Nr 3 zorganizowanego z sił AK Inspektoratu „F”. Brał udział w działaniach zbrojnych prowadzonych przeciwko Niemcom w ramach „Operacji Wileńskiej”. Po wejściu A. Cz. unika aresztowania i nadal pozostaje w konspiracji. Po przeprowadzeniu reorganizacji struktur terenowych AK w Okręgu AK Wilno połączono inspektoraty „A” z „F”. Na początku IX 1944 mianowany k-dtem Podinspektoratu „F”, którym kierował do początku 1945. Ukrywał się w Wilnie. W IV 1945 brał udział w rozmowach z Sowietami w Wilnie wraz z i gen. „Wilkiem” /A. Krzyżanowskim/ i Cz. Dębickim „Jarema”. Następnie poszukiwany przez NKWD,  pod przybranym nazwiskiem 31 V 1945 wyjechał pociągiem repatriacyjnym z Wilna do Warszawy.
    Dalsze losy n/n

    Rocznik oficerski MSWojsk. 1932; R. Rybka – K. Stepan. Awanse oficerskie w WP 1935-1939. Kraków 2003; Markert W. 77 Pułk Strzelców kowieńskich. Pruszków 2002; Tomaszewski L. Wileńszczyzna lat wojny i okupacji 1939-1945. W-wa 1999; Banasikowski E. Na zew Ziemi wileńskiej. Bydgoszcz 1997; Snastin W. Inspektorat „F” Okręgu Wileńskiego AK. Bydgoszcz 1997; Świetlikowski P. Wołało Nas Wilno. Poznań 1991; Niwiński P. Garnizon Konspiracyjny miasta Wilna. Toruń 1999.

     

    Wiza / do 1939 Wiese/ Bernard

    [1906-1967], nauczyciel, oficer rez. piech. WP, ppor. [1931], por. [1936], w konspiracji ZWZ/AK, ps. „Orzeł”.
    Kmdt Obwodu ZWZ/AK Oborniki Wlkp. IV 1940. K-dt Inspektoratu Rejonowego ZWZ/AK Wągrowiec. Okręg Poznań ZWZ/AK. 

    Ur. 28 III 1906 Tarnówek pow. Czarnków. Syn Sylwestra i Rozalii z d. Bartol. Od 1913 uczęszczał do szkoły powszechnej w Ludomach. Od 29 XII do 31 XII 1918 był łącznikiem oddziału powstańczego w rejonie dworca kolejowego w Poznaniu. W 1926 ukończył Seminarium Nauczycielskie w Czarnkowie, gdzie uzyskał świadectwo dojrzałości. W latach 1926-1928 odbywa praktyki zawodowe. Od 20 VII 1928 odbywa służbę wojskową w 57 pp w poznaniu, skąd go skierowano do Batalionu Podchorążych Rezerwy Piechoty Nr 7 w Śremie, gdzie przebywa od IX 1928 do VIII 1929. Praktyki odbywał w 57 pp w Poznaniu. W latach 1929 – 1939 pracuje jako nauczyciel szkół powszechnych w Pęckowie, Romanowie Górnym i w Drawsku. W 1930 odbył obowiązkowe ćwiczenia aplikacyjne. Awansowany do stopnia ppor. rez. piechoty 1 I 1931 z przydziałem mobilizacyjnym do 57 pp. Ewidencyjnie podlegał PKU Szamotuły. Był członkiem Związku Powstańców Wielkopolskich oraz instruktorem PW w pow. Czarnków. Po odbytych ćwiczeniach w 1933 i 1935 awansowany do stopnia por. rez. z starszeństwem 1 I 1936. Działał w Związku Nauczycielstwa Polskiego. W VII 1939 zmobilizowany do WP. Był d-cą oddziału PW, przydzielonego do wzmocnienia odcinka granicznego w Czarnkowie. 1 IX 1939 przeniesiony do Ośrodka Zapasowego 14 DP w Skierniewicach. Brał udział w kampanii wrześniowej 1939. Walczył z wrogiem nad Bzurą, potem w Puszczy Kampinoskiej, potem w szeregach 360 pp w obronie Warszawy. W dniu 26 IX 1939 jako d-ca improwizowanego baonu piechoty po walce z Niemcami przebił się w rejon Mińsk Maz. Mrozy, gdzie zostaje ranny. Leczony w szpitalu w Lublinie, skąd uciekł. Brał jeszcze w walkach pod Kockiem 02 X – 5 X 1939. Unika niewoli niemieckiej. Ukrywa się na terenie pow. Łuków. W XII 1939 przedostał się do Poznania, gdzie działa w konspiracji. Początkowo organizator lokalnych grup konspiracyjnych w rejonie Obornik i Wągrowca. 24 IV 1940 zaprzysiężony do ZWZ przez Bronisława Marona z Chodzieży. Organizuje siatki ZWZ na terenie Wągrowca, Obornik i Chodzieży. Oficjalnie zatrudniony jako kontroler mleczności krów na powiaty Oborniki i Wągrowiec. Posiada z tytułu pracy swobodę poruszania się po terenie, co ułatwia mu prowadzenie pracy konspiracyjnej. Od 1941 k-dt Obwodu ZWZ Oborniki Wlkp., potem jednocześnie pełni funkcje k-dta IR ZWZ/AK Wągrowiec w skład, którego wchodzą obwody: Oborniki, Wągrowiec i Chodzież. Zapoczątkował szkolenia d-ców sekcji ZWZ/AK w ramach ćwiczeń aplikacyjnych. Kierował akcjami sabotażowymi i zbierał informacji wywiadowcze. Jesienią 1943 IR AK Wągrowiec został podporządkowany IR „Zachód”. Jednak formalnie nadal pełni funkcję k-dta IR i do końca okupacji niemieckiej i rozwiązania19 I 1945 nie był odwołany z stanowiska. Po aresztowaniach przeprowadzonych 08 – 10 VIII 1944 przez gestapo wśród żołnierzy konspiracji AK, zagrożony aresztowaniem ukrywa się na terenie Puszczy Nadnoteckiej. W I 1945 organizuje oddział AK, którym dowodzi. Urządza zasadzki i atakuje małe oddziały niemieckie w rejonie Ludomy – Boruszyn – Połajewo. Po wkroczeniu A. Cz. zorganizował Straż Obywatelską. Nie ujawnił się. Po zakończeniu wojny pracuje w szkolnictwie jako nauczyciel szkół podstawowych w Ludomach, Białężynie i Łopuchowie. Był zatrzymywany przez UB i przesłuchiwany. Do 1947 był członkiem PPS. Od 1956-1966 był członkiem PZPR. Od 1966 na rencie inwalidzkiej.
    Zmarł w Poznaniu 30 I 1967. Pochowany na cmentarzu junikowskim w Poznaniu.
    Żonaty z Zofią z d. Drygas. Mieli dzieci; córkę Kornelie, synów: Ryszarda, Konrada, Janusza, Włodzimierza i Radomysława.

    Rocznik oficerski rezerw 1934; R. Rybka – K. Stepan. Awanse oficerskie w WP 1935-1939. Kraków 2003; M. Woźniak. /opr./ Encyklopedia Konspiracji Wielkopolskiej 1939-1945. Poznań 1998; USC Poznań. Skrócony akt zgonu nr161/1967.

     

    Włodarczyk Józef

    [19051968?], oficer sł. st. piechoty WP/KOP, kpt. [ 1938], w konspiracji AK mjr [1943], ps. „Wyrwa”.
    Kmdt Obwodu AK Kielce V 1942 – VII 1944. Kmdt Inspektoratu Rejonowego AK Starachowice X 1944 – I 1945. Okręg Radom-Kielce AK.

    Ur. 15 VII 1905. Ukończył szkołę średnią i w 1926 zdał maturę. W latach 1926-1927 odbywa służbę wojskową w Szkole Podchorążych Rezerwy Piechoty. W latach 1927-1929 w Szkole Podchorążych Piechoty w Ostrowi – Komorowie. Promowany na stopień ppor. sł. st. piechoty 15 VIII 1929 z przydziałem do 71 pp w Zambrowie na stanowisko d-cy plutonu. Do stopnia por. sł. st. awansowany 1 I 1932. Od 1933-1935 instruktor w Szkole Podchorążych Rezerwy Piechoty w Zambrowie. W 1935 przeniesiony do Korpusu Ochrony Pogranicza z przydziałem do Batalionu KOP „Niemenczyn” w powiecie Wileńsko-Trockim. Początkowo d-ca plutonu w kompanii granicznej, potem d-ca kompanii granicznej. Awansowany do stopnia kpt. sł. st. 19 III 1938. Do mobilizacji w 1939 d-ca kompanii CKM. W kampanii wrześniowej 1939 bierze udział w szeregach Batalionu KOP Niemenczyn. Walczył z sowietami w obronie Wileńszczyzny.
    Podczas niemieckiej okupacji od jesieni 1939 działa w konspiracji SZP/ZWZ na terenie Warszawy. Od V 1942 – VII 1944 k-dt Obwodu AK Kielce w Okręgu AK Radomsko-Kieleckim. Awansowany do stopnia mjr sł. st. 11 XI 1943. W okresie akcji „Burza” VII –IX 1944 dowodził odtworzonym w AK 4 pp Leg. Po demobilizacji od X 1944 – I 1945 k-dt Inspektoratu Rejonowego AK Starachowice. Po rozwiązaniu 19 I 1945 AK wyjechał z terenu okręgu.
    Podobno zmarł 24 VII 1968.

    Rocznik oficerski MSWoj. 1932; R. Rybka – K. Stepan. Awanse oficerskie w WP 1935-1939. Kraków 2003; O niepodległą i granice. KOP 1924-1939. W-wa – Pułtusk 2001; W. Borzobohaty. „Jodła”. W-wa 1988; Armia Krajowa. Okręg Radomsko-Kielecki. Kielce 1999.

     

    Wochanka Bronisław

    [1901-1967], oficer rez. piech. WP, ppor. [1925], por. [1936], w konspiracji ZWZ/AK/NIE/DSZ, kpt. rez., ps. „Andrzej”, „Ludwik”.
    Kmdt Inspektoratu ZWZ Przemyśl I 1940 –III 1941. K-dt Inspektoratu DSZ Przemyśl V –VIII 1945. Kierownik Rady WiN Przemyśl IX –X 1945. Kierownik rejonu WiN Przemyśl XI 1945-IV 1946. Kierownik Okręgu WiN Rzeszów 1946-V 1947.

    Ur. 02 I 1901 w Przemyślu. Syn Piotra i Józefy z d. Habel. Szkołę ludową i gimnazjum realne ukończył w Przemyślu. Jako uczeń gimnazjum od jesieni 1918 do wiosny 1919 bierze udział w wojnie polsko-ukraińskiej, potem w stopniu plut. bierze udział w wojnie polsko-bolszewickiej 1919 -1920.W 1921 po demobilizacji powraca do Przemyśla, gdzie kontynuuje naukę w gimnazjum. Po zadaniu matury studiuje do 1928 na Wydziale Leśnym Politechniki Lwowskiej. Po odbytych ćwiczeniach wojskowych zostaje awansowany do stopnia ppor. rez. piechoty 1 VII 1925. w latach 1929-1931 pracuje jako nauczyciel przedmiotów technicznych w szkole zawodowej w Brześciu n/Bugiem i Kobryniu. W okresie 1931- 1933 nauczyciel w szkole zawodowej w Przemyślu. W tym okresie miał przydział mobilizacyjny do 83 pp w Kobryniu. Ewidencyjnie podlega PKU Brześć. Od 1933 – 1939 dyrektor Wojewódzkiego Biura Funduszu Pracy we Lwowie / tzw. Kasa chorych/. Po odbytych kolejnych ćwiczeniach wojskowych w 1936 i 1938 w 38 pp w Przemyślu, zostaje awansowany do stopnia por. rez. piechoty. W 1938 zapisał się na Politechnikę Lwowska celem złożenia egzaminów dyplomowych, czemu przeszkodził wybuch wojny. Zmobilizowany w VIII 1939 do 38 pp w Przemyślu. Po odbyciu kampanii wrześniowej 1939 unika niewoli i powraca do Przemyśla. Podczas niemieckiej okupacji czynny w konspiracji SZP/ZWZ/AK. Należał do grona organizatorów siatki konspiracyjnej na terenie Przemyśla i okolic. Od XII 1939 do III 1941 pełnił funkcję k-dta Inspektoratu Rejonowego ZWZ Przemyśl w skład, którego wchodziły obwody: Przemyśl, Łańcut-Przeworsk i Jarosław. Aktywny konspirator. Zagrożony aresztowaniem odwołany z funkcji inspektora i w IV 1941 przenosi się na teren pow. Łańcut, gdzie pracuje jako gajowy w lasach Ordynacji Łańcuckiej. Nadal czynny w konspiracji ZWZ/AK. Zajmuje się głównie szkoleniem żołnierzy konspiracji. Prowadzi działalność wywiadowczą.
    Po wejściu w VIII 1944 wojsk sowieckich na teren inspektoratu pozostaje w konspiracji. Awansowany w AK do stopnia kpt. rez. Po rozwiązaniu 19 I 1945 AK działa w strukturach konspiracji po akowskiej NIE/DSZ, potem WiN. W okresie od V – VIII 1945 k-dt Inspektoratu DSZ Przemyśl, potem od IX 1945 do IV 1946 kierownik Rejonu Wschodniego WiN /Przemyśl/. W IV 1946 przeniesiony na stanowisko zastępcy kierownika Wydziału /okręgu/WiN Rzeszów. W dniu 25 XI 1946 złożył w Warszawie egzamin dyplomowy i uzyskał tytuł inż. leśnictwa. Od 28 IX 1946 do V 1947 kierownik Wydziału /okręgu/WiN Rzeszów. W IV 1947 ujawnił się w Przemyślu. Wyjechał do Krakowa, a następnie do Wrocławia, potem do Łagowa, gdzie pracował jako nadleśniczy w Nadleśnictwie Łagów. Zatrzymany w 1948 przez UB. 10 VIII 1948 sądzony przez WSR Rzeszów, sygnatura akt Sr. 6143/48. Postanowieniem NSW w Warszawie z 14 XII 1948 nr Sn Odw. S 2997/48 sprawę przekazano do ponownego rozpatrzenia. Zwerbowany 13 XI 1948 do współpracy z UB. W dniu 13 XI 1950 ponownie stanął przed WSR Rzeszów, sygnatura akt Sr. 585/50. Zwolniony na podstawie amnestii. Powraca do Łagowa, gdzie pracuje nadal jako nadleśniczy.
    Zmarł w Łagowie 19 XI 1967.
    Odznaczony SKZ z M.

    Rocznik oficerski rezerw 1934; R. Rybka – K. Stepan. Awanse oficerskie w WP 1935-1939. Kraków 2003; A… Zagórski. Biogram B. Wochanki /w:/ MSBUDN 1939-1956, T. 1, Kraków 1997; G. Ostasz. Zrzeszenie WiN. Okręg Rzeszów. Rzeszów 2000; T. Balbus – Z. Nawrocki. Rozpracowanie i likwidacja rzeszowskiego Wydziału WiN w dokumentach UB /1945-1949/. W-wa 2001; S. Piwowarski. Okręg Krakowski SZP-ZWZ-AK 1939-1945. Kraków 1994; H. Czarnecki. Informator o dokumentach sądowo-więziennych z lat 1944-1956. Poznań 1993; T. Gołąb. Wspomnienia ze służby w AK i WiN w latach 1940-1953 /w:/ ZH WiN nr 19-20 z XII/2003; A. Zagórski. Schemat organizacyjny WiN-u /1945-1947/ Okręg Rzeszów /próba rekonstrukcji/, /w:/ ZH WiN nr 6 z III 1995. 

     

    Wojciechowski Jan

    [1903-+?], oficer sł. st. piech. WP, kpt. [1935], w konspiracji ZWZ/AK, mjr [1945], ps. „AIZ”, „Jan”, „Jasiek”, „Janusz”, „Jowisz”, „Młodzian” vel Jankowski, vel Michał Ruciński
    Kmdt Inspektoratu ZWZ Kutno IV 1940-IV 1941. Okręg ZWZ Łódź. Kmdt Obwodu AK Iłża II 1943 - III 1944, obwodu Opatów III 1944 – I 1945. P.o. Kmdt Inspektoratu AK Sandomierz VIII 1944 – I 1945. Okręg Radom – Kielce AK.

    Ur. 19 III 1903. Ukończył w 1924 gimnazjum. W latach 1924-1925 odbył służbę wojskową w Szkole Podchorążych Piechoty w Warszawie, potem od IX 1925 do VIII 1927 w Szkole Podchorążych Piechoty w Ostrowi Maz. - Komorowie. Promowany na stopień ppor. sł. st. piechoty 15 VIII 1927 z przydziałem do 25 pp w Piotrkowie Trybunalskim na stanowisko d-cy plutonu. Do stopnia por. awansowany15 VIII 1929. Następnie d-ca kompanii w 25 pp. Na stopień kpt. awansowany 1 I 1936. W kampanii wrześniowej 1939 pełnił funkcję adiutanta 25 pp. Walczył z wrogiem w szeregach 25 pp w składzie 7 DP w rejonie Częstochowy i Złotego Potoku. Po rozbiciu przez Niemców 7 DP unika niewoli i powraca do Piotrkowa Tryb. Od jesieni 1939 czynny grupie konspiracyjnej zorganizowanej w Piotrkowie z b. oficerów i podoficerów 25 pp. Następnie od XI 1939 w SZP potem ZWZ. Od XII 1939 do IV 1940 organizator komórki II Oddziału sztabu K.O. ZWZ Łódź, która kierował do IV 1940. W IV 1940 mianowany k-dtem Inspektoratu Rejonowego ZWZ Kutno, którym kierował do IV 1941. Zagrożony aresztowaniem powraca do Łodzi, gdzie obejmuje funkcje szefa IV Oddziału K.O. ZWZ/AK Łódź. W końcu 1942 zdekonspirowany opuścił teren Okręgu Łódź AK i przeniósł się do Okręgu Radomsko-Kieleckiego AK. Od II 1943 do III 1944 był k-dtem Obwodu AK Iłża, potem Od III 1944 do I 1945 k-dt Obwodu AK Opatów. Uczestnik akcji „Burza”. Przewidywany w ramach odtwarzania Sił zbrojnych na d-cę, 3 pp, lecz funkcji nie objął. Wg niepotwierdzonych informacji miał pełnić dodatkowo od VIII 1944 do I 1945 inspektoratem sandomierskim AK. Rozkazem KG AK z 23 I 1945 awansowany z starszeństwem 1 I 1945 do stopnia majora sł. st. piechoty.
    Po rozwiązaniu 19 I 1945 AK ukrywał się. Był represjonowany przez UB. Po wojnie w kraju. Spisał relację z działalności konspiracyjnej do „Jodły”.
    Dalsze losy n/n.

    Rocznik oficerski MSWoj. 1928, 1932; R. Rybka – K. Stepan. Awanse oficerskie w WP 1935-1939. Kraków 2003; W. Makulec. 25 pp, Pruszków 1995; E. Wawrzyniak. Okręg Łódzki AK /W:/AK – rozwój organizacyjny. W-wa 1996; M. Budziarek /opr./, Z dziejów Okręgu Łódzkiego AK 1939-1945. Łódź 1988; W. Borzobohaty. „Jodła”. W-wa 1988; A. Sułowski. U podnóża Gór Świętokrzyskich. W-wa 1987; Armia Krajowa Okręg Radomsko-Kielecki 1939-1945. Kielce 1999; Rozkaz awansowy z dnia 23 I 1945 KG AK nr L. 34/K, podpisany przez gen. L. Okulickiego. /Archiwum Akt Nowych w Warszawie./

     

    Wojtarowicz Stefan

    [1907-1990], nauczyciel, oficer rez. piech. WP, ppor. [ 1932], por. [1938], w konspiracji ZWZ/AK, działacz WiN, ps. „Kruk”, „Szary” vel Wojciechowski
    p. o. Kierownik Rejonu I Wschodniego WiN III – VIII 1946 i 1947. Okręg Kraków WiN.

    Ur. 10 VI 1907 w Tarnowie. Syn Józefa i Antoniny z d. Tyrka. Od 1914 uczęszczał do Szkoły Ludowej im. K. Brodzińskiego, a po jej ukończeniu do Państwowego Seminarium Nauczycielskiego męskiego im. J. Śniadeckiego w Tarnowie, gdzie w 1928 zdał maturę. W VII 19289 powołany do odbycia służby wojskowej i wcielony do 12 pp w Wadowicach, skąd skierowano go do Szkoły Podchorążych Rezerwy Piechoty 6 DP w Krakowie. Praktyki odbywał w 12 pp w Wadowicach. We IX 1929 przeniesiony do rezerwy w stopniu tytularnego plut. podch. rez. piech.. Od 1 XI 1929 zatrudniony jako nauczyciel kontraktowy w szkole powszechnej w Komedziance pow. Biłgoraj. Po zdaniu egzaminu nauczycielskiego pracował kolejno jako nauczyciel stały kolejno w szkołach powszechnych w Sierszy, Żarkach k/Myszkowa, Trzebionce, Zalesiu i Jodłowce Tucholskiej. Po odbytych w 1930 i 1931 obowiązkowych ćwiczeniach wojskowych awansowany do stopnia ppor. rez. piechoty z starszeństwem 1 I 1932 z przydziałem mobilizacyjnym do 12 pp w Wadowicach. Ewidencyjnie podlegał PKU Wadowice. Po kolejnych ćwiczeniach wojskowych w 1935 i 1936 zostaje awansowany do stopnia por. rez. piech. z starszeństwem 1 I 1938. We IX 1939 zmobilizowany do 12 pp w składzie 6 DP. Kampanię wrześniową odbył w szeregach 12 pp. Po zakończeniu walk unika niewoli i powraca do Jodłówki Tucholskiej, gdzie ostatnio przed IX 1939 mieszkał i pracował. Podejmuje pracę w szkole powszechnej w Jodłowce Tucholskiej i uczy młodzież w zakresie dozwolonym przez niemieckie władze okupacyjne. Na początku 1940 włączył się do działalności konspiracyjnej w ZWZ na terenie Obwodu ZWZ Tarnów. Z polecenia ówczesnego komendanta Obwodu ZWZ Tarnów mjr-a sł. st. S. Sowiźrała ps.„Szosa” wspólnie z kpr. B. Kotulskim „Żbik” organizował sieć konspiracyjną ZWZ w południowej części powiatu tarnowskiego. Dzięki dużemu zaangażowaniu i poświęceniu wykonali powierzone zadanie, co przyniosło widoczne efekty. Na początku 1942 mianowany przez mjr-a J. Grčara „Józwa” dowódcą placówki ZWZ/AK Tarnów krypt. „ Tapir”, „Tekla”. Funkcję objął w okresie nasilonych aresztowań żołnierzy konspiracji przez Niemców na tym terenie, co spowodowało, że pracę organizacyjną struktur AK musiał rozpocząć prawie od podstaw. Zorganizował plutony AK w dzielnicach Tarnowa, pluton spośród granatowej policji, straży pożarnej, drużynę łączności na poczcie i dywersyjną drużynę w warsztatach kolejowych. Na początku 1943 miała miejsce kolejna fala aresztowań przeprowadzona przez Niemców. Zagrożony aresztowaniem przekazał dowództwo placówki por. rez. Julianowi Prażuchowi „Świt” i opuścił zagrożony teren. Od tego czasu musiał się ukrywać. Nadal prowadzi prace konspiracyjną na terenie Obwodu AK Tarnów. Organizował punkty kontaktowe dla kolportażu prasy konspiracyjnej. Brał też udział w formowaniu oddziałów partyzanckich AK, zabezpieczał im miejsca pobytu, a w czasie „Burzy” uczestniczył w walkach z Niemcami. Po wejściu wojsk sowieckich nie ujawnił się. Zamieszkał z rodziną w Jodłowce Tuchowskiej i podjął pracę w zawodzie nauczyciela w miejscowej szkole podstawowej. Utrzymywał w tym okresie luźne kontakty z DSZ. Po utworzeniu we IX 1945 Zrzeszenia WiN podejmuje działalność konspiracyjną w WiN na terenie Tarnowa. Od jesieni 1945 był zastępcą inspektora Rejonu I Wschodniego krypt. „Wodospad” mjr Zbigniewa Rogawskiego „Baca”. Zwerbował do pracy w WiN m.in. por. Władysława Kowala b. żołnierza AK, znanego mu z nauki w seminarium i z AK. Od III – VI p.o inspektor rejonu. Obowiązki inspektora przekazał w VI 1945 W. Kowalowi, sam zostaje jego zastępcą, oraz łącznikiem pomiędzy kierownikami Rad Powiatowych WiN wchodzących w skład rejonu. Dobra znajomość terenu i ludzi ułatwiała mu pracę, jednak działalność ta była trudna z uwagi na ciągłe zagrożenie ze strony aparatu bezpieczeństwa. W X 1946 działania UB zmusiły do opuszczenia podległego terenu przez W. Kowala, w związku, z czym przejął okresowo jego obowiązki i pełnił je do końca IV 1947. W tym czasie działalność konspiracyjna WiN była prowadzona tylko w minimalnym zakresie. Na tali stan rzeczy miał głównie wpływ stosowania terroru wobec ludności oraz masowe aresztowania działaczy WiN. Występowały trudności w obsadzaniu stanowisk w organizacji. 31 VIII 1948 na skutek donosu, został zatrzymany w Jodłowce Tucholskiej przez funkcj. PUBP Tarnów pod zarzutem przynależności do nielegalnej organizacji WiN. Po przewiezieniu do PUBP w Tarnowie był poddany przesłuchaniom, w czasie, których był bity do utraty przytomności i maltretowany w celu wymuszenia zeznań. Pomimo stosowanych wobec niego metod nie przyznał się do działalności w WiN, wobec czego został przewieziony na dalsze śledztwo do WUBP w Krakowie. Na wniosek Wydziału Śledczego WUBP Kraków został 03 IX 1948 tymczasowo aresztowany przez WPR Kraków, sygnatura akt Pr 1583/48. w okresie śledztwa trwającego sześć miesięcy był poddawany sadystycznym i okrutnym przesłuchaniom. Przesłuchania odbywały się przeważnie w godzinach nocnych, co powodowało pozbawienie snu i wypoczynku. Był także głodzony. Podczas śledztwa zarzucano mu też, ze nauczał w szkle dzieci w duchu wrogim w stosunku do narzuconego systemu. Nie udało się jednak zmusić go mimo stosowania wyrafinowanych metod do przyznania się do działalności w WiN. Udowodniono mu jedynie na podstawie wymuszonych zeznań jednego z jego podwładnych prowadzenie działalności konspiracyjnej w okresie od II-XII 1947. W dniu 04 II 1949 wyrokiem WSR Kraków, sygnatura akt Sr. 48/49 został skazany na 7 lat więzienia z art. 14 § 1 dekretu z 13 VI 1946 w związku z art. 86 § 2 KKWP oraz karę dodatkową pozbawienia praw obywatelskich i publicznych na lat 5 i przepadek mienia na rzecz Skarbu Państwa. Sądzony przez WSR w składzie; ppłk Julian Harschin – Polan / znany oprawca sądowy żołnierzy konspiracji niepodległościowej/- przewodniczący oraz por. Tadeusz Makowski asesor i kpr. Wojciech Łukasik. Wykonanie kary WSR zarządził od 31 VIII 1948 zaliczając okres tymczasowego aresztowania. Jego apelacja nie została uwzględniona przez NSW w Warszawie, który zatwierdził wydany przez WSR Kraków wyrok. Po procesie więziony w ZK Kraków – Montelupich, skąd wywieziono go CWK we Wronkach i tu osadzono 23 III 1949. Początek wykonania kary 31 VIII 1948, upływ kary 31 VIII 1955. Szykanowany i prześladowany jako działacz niepodległościowy przez personel więzienny. Zaliczony do grupy więźniów antypaństwowych. Odbywał karę w najgorszych warunkach. W wyniku przejść w śledztwie i pobytu w więzieniach chorował. 05 XII 1951 wywieziony z CWK Wronki do więzienia w potylicach, potem kolejno był więziony w Wałczu, Rawiczu i w Raciborzu, skąd trafił do Ośrodka Pracy więźniów /OPW/ w Jelczu, gdzie był zmuszany do ciężkiej niewolniczej pracy. 31 III 1954 WSR w Krakowie, po rozpoznaniu jego sprawy na posiedzeniu niejawnym, wydał postanowienie o złagodzeniu kary i na podstawie amnestii z 22 XI 1952 złagodził mu karę do lat 4 i 8 miesięcy z utrzymaniem kar dodatkowych. WSR Kraków uznając odbycie kary zarządził zwolnienie go z więzienia. Zwolniony z OPW Jelcz 07 IV 1954. Po odzyskaniu wolności zamieszkał przy ul. Klikowskiej w Tarnowie. Z powodu przejść w śledztwie i w więzieniach doznał trwałego uszczerbku na zdrowiu fizycznym i psychicznym, czego efektem były m.in. reumatyzm, gruźlica i choroba serca, które trawiły go do końca życia. Po podleczeniu zdrowia próbował znaleźć odpowiednie zatrudnienie, co udało się zrealizować po roku starań. Był inwigilowany przez UB/SB. Ponieważ miał zakaz pracy w szkolnictwie, pracował jako brukarz. Po X 1956 podjął starania o przywrócenie do pracy nauczycielskiej. 25 II 1957 decyzją nr 55/57 Miejskiej Komisji Rehabilitacyjnej przy Wydziale Oświaty Prezydium MRN w Tarnowie został w pełni zrehabilitowany z wnioskiem o przywrócenie do zawodu nauczycielskiego od 1 VIII 1957. Od 01 IX 1957 do czasu przejścia na emeryturę w 1968 pracował jako nauczyciel, potem zastępca kierownika Szkoły Podstawowej im. Tadeusza Czackiego w Tarnowie. Po przejściu na emeryturę pracował społecznie jako społeczny kurator dla nieletnich przy Sądzie Powiatowym w Tarnowie. W 1960 wstąpił do ZBAW i D-u. Gromadził dokumenty i relacje dot. działalności AK na terenie Obwodu AK Tarnów.
    Zmarł 24 II 1990 w Tarnowie. I pochowany na miejscowym cmentarzu.
    Postanowieniem Sądu Wojewódzkiego w Krakowie, Wydz. III Karny, sygnatura akt III. Ko 892/93 z 19 IX 1994 wyrok wydany przez WSR Kraków 04 II 1949 został uznany za nieważny jako wydany za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego.
    Odznaczony: Krzyżem AK, Medalem Zwycięstwa i Wolności, Odznaką 1000-lecia Państwa Polskiego, złotą oznaka ZNP.
    Był żonaty z Janina Rzepką. Miał córkę Marię zam. W Tarnowie.

    Rocznik oficerski rezerw 1934; R. Rybka – K. Stepan. Awanse oficerskie w WP 1935-1939. Kraków 2003; A. Pietrzykowa. Region tarnowski w okresie okupacji hitlerowskiej 1939-1945. W-wa 1984; T. Biedroń. Schemat organizacyjny WiN-u /1945-1949/ Okręg Krakowski /w:/ ZH WiN nr 5 / 1995. Kraków 1995; S. Głąb. Charakterystyka nr 200. Okręg Kraków AK/DSZ/WiN. IPN Kraków, sygnatura nr Kr 074/199; Księga ewidencyjna więźniów CWK Wronki nr II/359/49; Księga Główna więźniów CWK z 1951 , tu adnotacja o transporcie w dniu 05 XII 1951 do ZK Potulice; USC Tarnów. Skrócony akt zgonu nr 256/1990. t. Łaszczewski. Biogram S. W. /w:/ MSBUDN 1939-1956, t. 7. Kraków 2001; Dokumenty oryginalne udostępnione przez córkę Marię.

     

    Wolski Wiktor

    [1910-1956], nauczyciel, oficer rez. WP, ppor. [1934], w konspiracji ZWZ/AK/NIE, por. [1943], ps. „Wrzos”.
    Kmdt Obwodu AK Skałat VIII 1942 – IX 1943, obwodu AK Tarnopol IX 1943 –I 1944, Kmdt Inspektoratu Rejonowego AK/NIE Tarnopol II 1944 – II 1945

    Ur. 25 IX 1909. Ukończył Seminarium Nauczycielskie w 1930 i zdał maturę. W latach 1930 –1931 odbywał praktyki nauczycielskie. Następnie w latach 1931-1932 odbywa służbę wojskową w Szkole Podchorążych Rez. Piechoty 12 DP. W 1933 odbywa obowiązkowe ćwiczenia wojskowe w 54 pp. w Tarnopolu. Awansowany do stopnia ppor. rez. piech. 1 I 1934 z przydziałem mobilizacyjnym do 54 pp. w Tarnopolu. D-ca plutonu. Do lata 1939 pracuje w zawodzie nauczyciela szkoły powszechnej w Tarnopolu. W VIII 1939 zmobilizowany do WP i wcielony do 54 pp, w którego szeregach odbył kampanię wrześniową 1939. Unika niewoli i przedostaje się do Tarnopola znajdującego się pod okupacja sowiecką. Pracuje jako nauczyciel.. Podczas niemieckiej okupacji czynny w konspiracji AK od II1942. Od 15 III 1942 do 1 IX 1942 organizator i k-dt Dzielnicy w Obwodzie AK Tarnopol. Od 1 IX 1942 do IV 1943 był k-dtem Obwodu AK, Skałat, którego struktury organizował od podstaw. W końcu IV 1943 przeniesiony do Tarnopola, gdzie od V 1943 organizował kursy zastępcze Szkoły Podchorążych Rezerwy AK i kursy podoficerskie dla młodszych dowódców. Od 15 IX 1943 do 28 I 1944 k-dt obwodu AK Tarnopol. Awansowany do stopnia por. rez. piechoty 11 XI 1943. Aresztowany 28 I 1944 w Tarnopolu przez policję ukraińską i przekazany Niemcom. Nierozszyfrowany jako oficer AK został wykupiony z więzienia przez wywiad AK. Zwolniony 08 III 1944. Powraca do pracy konspiracyjnej. Od IV 1944 do II 1945 był k-dtem inspektoratu rejonowego AK Tarnopol. We IX 1944 w wyniku donosu zatrzymany przez NKWD we Lwowie. W czasie przeprowadzanej rewizji w budynku, gdzie przebywał udało mu się zbiec. Powraca do Tarnopola i nadal kieruje inspektoratem. Poszukiwany przez NKWD ukrywał się w klasztorze Dominikanów Tarnopolu. Po otrzymaniu fałszywych dokumentów w II 1945 wraz z żoną Zofią wyjechał do Lwowa, gdzie został ujęty przez NKWD wskazany przez agenta NKWD L. Sawickiego b. żołnierza AK z Tarnopola. Jego żonie udało się zbiec z konwoju. O roli odegranej w tej sprawie przez L. Sawickiego powiadomiła przełożonych z AK/NIE.
    Więziony we Lwowie, gdzie przeszedł ciężkie śledztwo. 25 IV 1945 skazany przez TW Wojsk NKWD ZSRR na karę 20 lat robót katorżniczych w łagrach. Zmuszany w łagrach do pracy niewolniczej w kopalniach Kołymy. W 1955 zwolniony z łagru nakazem osiedlenia się w Norylsku, gdzie w III 1955 zmarł na zawał serca przed spodziewanym powrotem do Polski.

    R. Rybka – K. Stepan. Awanse oficerskie w WP 1934-1939. Kraków 2003; J. Węgierski. Obsada osobowa obszaru Lwowskiego SZP-ZWZ-AK-NIE w latach 1939-1945. Kraków 2000; tenże: AK w Okręgach Stanisławów i Tarnopol. Kraków 1996.

     

    Woronowicz Mieczysław

    [1912-1979], oficer sł. st. piech. WP, por. [1938], w konspiracji ZWZ/AK, kpt. [1942], mjr [1945], ps. „Farbiarz”, „Litwin”, „Marek”, „Mucyła”, „Niedźwiedź”.
    Kmdt Obwodu ZWZ Wieluń XII 1939 – X 1941, obwodu ZWZ/AK Łódź –powiat IX 1941 – VIII 1943. K-dt Inspektoratu AK Łódź IX 1943 – IX 1944. Okręg Łódź ZWZ/AK.

    Ur. 25 III 1912 Kozaryno pow. Brasław na Wileńszczyźnie. Syn Ignacego i Heleny z d. Danilewicz. Pochodził z rodziny ziemiańskiej. W 1932 ukończył w Druji prywatne Gimnazjum im. Stefana Batorego, gdzie zdał maturę. Od IX 1932 do VIII 1933 w Szkole Podchorążych Rezerwy Piechoty w Różanie, gdzie przeszedł przeszkolenie unitarne. Następnie od IX 1933 do VIII 1935 w Szkole Podchorążych Piechoty w Ostrowi Maz. – Komorowie. Promowany na stopień ppor. sł. st. piechoty 15 VIII 1935 z przydziałem do 25 pp w Piotrkowie Trybunalskim na stanowisko d-cy plutonu w kompanii strzeleckiej, potem d-ca plutonu w 2 kompanii CKM II baonu. Awansowany do stopnia por. sł. st. 19 III 1939.  W 1939 ukończył w Centrum Wyszkolenia Piechoty kurs dla dowódców kompanii, po ukończeniu kursu mianowany d-cą 6 kompanii II batalionu 25 pp. W kampanii wrześniowej 1939 dowodzi 6 kompanią 25 pp w składzie 7 DP. Walczy z wrogiem w rejonie Częstochowy i Złotego Potoku. Z częścią swojej kompanii przedostał się po rozbiciu 7 DP na Kielecczyznę, gdzie uczestniczy w walkach pod Iłżą. Po zakończeniu kampanii wrześniowej unika niewoli i powraca, do Piotrkowa Tryb. Od X 1939 w grupie konspiracyjnej organizowanej przez mjr-a S. Juszczakiewicza z b. oficerów i podoficerów 25 pp podporządkowanej jesienią 1939 d-cy Wojewódzkiemu SZP w Łodzi ppłk dypl. L. Okulickiemu „Pan Jan”. W końcu XII 1939 mianowany k-dtem Obwodu ZWZ Wieluń, gdzie przybył na początku I 1940. Udało mu się nawiązać kontakty konspiracyjne z miejscowymi konspiratorami, którymi dowodził J. Biedal i który podporządkował mu swą grupę. Oficjalnie zatrudnił się w Przedsiębiorstwie Handlu Zwierzętami Rzeźnymi w Wieluniu. Aktywna praca organizacyjna wsparta przez J. Biedala i innych miejscowych konspiratorów przynosi pozytywne wyniki. Z tytułu wykonywanej pracy posiada możliwości swobodnego poruszania się po terenie obwodu, co sprzyja w prowadzeniu pracy konspiracyjnej. Organizuje siatkę terenową i szkieletowy sztab obwodu. We IX 1941 w wyniku przeprowadzonych aresztowań dokonanych wśród żołnierzy siatki ZWZ gestapo po przeprowadzeniu przesłuchań uzyskało informacje dot. jego działalności oraz uzyskało jego rysopis i prawdziwe nazwisko. Zdekonspirowany, lecz w porę ostrzeżony wyjechał natychmiast w trybie alarmowym z Wielunia. W dniu 30 IX 1941 już po jego wyjeździe gestapo poszukiwało go na kwaterze i w miejscu pracy. Z braku czasu nie zdążył powiadomić o zaistniałej sytuacji swego zastępcy J. Biedala. Początkowo udał się do Siemkowic, gdzie zamierzał przeczekać falę aresztowań. Skontaktował się tu z k-dtem rejonu Siemkowice sierż. B. Janeckim „ Mściwej”, który będąc zdekonspirowany ukrywał się przed gestapo. Przekazuje mu dowództwo obwodu ZWZ Wieluń i wyjeżdża do Łodzi. Formalnie odwołany z funkcji w X 1941 i skierowany w X 1941 przez K. O. ZWZ Łódź na stanowisko k-dta Obwodu Łódź-powiat ZWZ/AK. Funkcję pełni do końca VIII 1943. Awansowany do stopnia kpt. sł. st. 11 XI 1942. Na początku IX 1943 mianowany k-dtem Inspektoratu Rejonowego AK Łódź, którym dowodził do IX 1944. W wyniku zdrady aresztowany 05 IX 1944 w Łodzi przez gestapo i uwięziony. Brał udział w wymuszonych przez funkcj. Gestapo spotkaniach z innymi aresztowanymi oficerami AK, które miały na celu nawiązanie współpracy z Niemcami we wspólnym froncie przeciwko sowietom. Jednak odmówił współpracy razem z pozostałymi uczestnikami spotkania. Sprawca aresztowań mjr Bronisław Majewski „Dziadek”, „Turek I” b. Szef sztabu Okręgu AK Łódź został z wyroku WSS K.O. AK Łódź zastrzelony przez patrol AK. Wywieziony do obozu koncentracyjnego w Oświęcimiu, który przeżył. Po odzyskaniu wolności wiosną 1945 powraca do Łodzi, gdzie nawiązał kontakt z swoimi przełożonymi z AK. Aresztowany przez agentów NKWD i uwięziony. Więziony z grupą oficerów AK w Poznaniu w barakach przy ul. Słonecznej, potem we Wronkach i w VIII 1945 w Rawiczu, skąd w X 1945 zostaje przewieziony do Warszawy i przekazany przez NKWD do dyspozycji MBP. Więziony w więzieniu mokotowskim. Zwolniony z więzienia 05 XI 1945. Po przeprowadzeniu formalnego ujawnienia się przed Komisją Likwidacyjną d/s AK został zweryfikowany w stopniu mjr-a z starszeństwem 1 I 1945.
    Nie figurował jako więzień NKWD w rejestrach ewidencyjnych CWK Wronki i Rawicz, ponieważ więziony był w wydzielonych pawilonach więzienia pozostających do wyłącznej dyspozycji NKWD. Powraca do Łodzi, potem przebywa krótko w Piotrkowie Tryb. Na początku 1946 wyjechał z rodziną do Jeleniej Góry, gdzie podejmuje pracę zawodową w Jeleniogórskich Zakładach Papierniczych. W 1949 służbowo przeniesiony do Szczecina, gdzie pracuje przy uruchomieniu Fabryki Celulozy i Papieru. Pod koniec lat siedemdziesiątych przechodzi na emeryturę. Po 1956 był członkiem oddziału ZBOWiD w Szczecinie. Przez MON awansowany do stopnia ppłk w st. sp.
    Zmarł w Szczecinie 12 IV 1979. Pochowany 15 IV 1979 na cmentarzu parafialnym w miejscowości Przytoczna k/Skwierzyny.
    Był żonaty z Haliną Górską. Z tego związku miał synów: Marka /ur. 05 X 1941/oficera MH, Krzysztofa - technika budowlanego i córkę Ewę /ur. 27 V 1952/ inż. chemika. Był rozwiedziony.
    Odznaczony: VM kl. 5 nr leg. 13195, KW, Krzyżem Partyzanckim, SKZ z M.

    R. Rybka – K. Stepan. Awanse oficerskie w WP 1935-1939. Kraków 2003; Kawalerowie VM. T. V, cz. I. Koszalin 1999; W. Makulec. 25 pp. Pruszków 1995; E. Wawrzyniak. Okręg Łódź AK /w:/ AK-Rozwój organizacyjny.      W-wa 1996; M. Budziarek /red./Okręg Łódzki AK. Łódź 1988; W. Jaskulski. O działalności niepodległościowej na Ziemi Wieluńskiej 1939-1945. Wieluń 1996; USC Szczecin. Skrócony akt zgonu nr 941/1979.
    Woronowicz Mieczysław 

     

    Wróblewski Feliks Józef

    [1891-1967], hallerczyk, oficer w st. st piech. WP kpt. [1924], od 1930 w st. sp., w konspiracji ZWZ-AK, kpt., ps. „Bach”, „Borek”, „Karol”
    Kmdt Inspektoratu Rejonowego AK Brodnica IX –XI 1944. Okręg Pomorze AK.

    Ur. 04 V 1891 w Wiedniu. Syn Feliksa i Marii z d. Teykal. Do gimnazjum uczęszczał w Regencji Zach. w Austrii nad Jeziorem Bodeńskim, gdzie zdał maturę. Następnie studiował w Innsbrucku. Studia wyższe przerwał mu wybuch I wojny światowej 01 VIII 1914. Powołany do służby w armii austriackiej. Ukończył kurs oficerski dla oficerów rezerwy. Walczył na froncie włoskim, gdzie podczas działań wojennych dostał się do niewoli francuskiej. Zwolniony z niewoli przebywał w Obozie Wojsk Polskich w La Maria di Chivasso k/Turyna. Wstępuje tu do 3 Pułku im. J. Garibaldiego. Przydzielony do III baonu tego pułku. 24 II 1919 wraz z swym baonem przeniesiony do Francji i przydzielony do 217 francuskiego Pułku Piechoty, a następnie 16 IV 1919 do utworzonego 3 baonu 7 Pułk Strzelców Polskich w składzie armii gen. J. Hallera. Do kraju powraca wraz z armią gen. J. Hallera 11 V 1919. 01 IX 1919 7 Pułk Strzelców Polskich przemianowano na 49 pp Strzelców Kresowych. Bierze udział w walkach na froncie wołyńsko-podolskim. 24 III 1920 przemianowano 49 pp na 65 pp. Awansowany do stopnia por. sł. st. piech. 01 VII 1920. Po zakończeniu działań wojennych wraz z 65 pp przybył w XI 1920 do Brodnicy, gdzie pułk stacjonował do X 1921, a następnie przeniesiono do Grudziądza. W 1926 przeniesiony z 65 pp do 2 Batalionu Strzelców w Stargardzie Gdańskim. W 1930 z powodu choroby przeniesiony do rezerwy. Od 1931 mieszkał w Poznaniu i studiował na Uniwersytecie Poznańskim uzyskując dyplom mgr. Do lata 1939 pracował w charakterze asystenta germanistyki na Wydziale Humanistycznym tej uczelni. Był członkiem Polskiego Związku Zachodniego. Ewidencyjnie podlegał PKU Poznań M z przydziałem do Oficerskiej Kadry Okręgowej Nr VII w grupie oficerów w st. sp. przewidywanych do użycia na wypadek wojny. W VIII 1939 zmobilizowany do WP i otrzymał przydział do jednostki WP w Brześciu n/Bugiem. Jednak do Brześcia nie dotarł z powodu zbombardowania przez niemieckie lotnictwo pociągu, w którym jechał. Podczas okupacji niemieckiej przebywał początkowo w Lublinie. Z powodu swojej działalności w Polskim Związku Zachodnim nie mógł powrócić do Poznania. W XI 1939 wraz z żoną Walerią i synem przybył do Brodnicy i zamieszkał tam w domu przy ul. Hallera 21 /Wessel-Strase 21/. Do V 1940 ukrywał się. Następnie zostaje zatrudniony w miejscowym Urzędzie Ziemskim. Od V 1940 związał się z konspiracją. Wstępuje do ZWZ, gdzie działa pod ps. „Bach”. Był członkiem sztabu inspektoratu Rejonowego ZWZ-AK Brodnica. Po aresztowaniu 16 VIII 1944 przez gestapo kpt. sł. st. art. Tadeusza Fiutowskiego „Ben” – k-dta inspektoratu zostaje wyznaczony w jego miejsce. Funkcję k-dta Inspektoratu Rejonowego AK Brodnica pełnił do XI 1944. W XI 1944 odwołany z funkcji przez mjr/ppłk Józefa Chylińskiego „Wicher”. Powodem odwołania było podejrzenie, że jest członkiem Polskiej Armii Ludowej. /PAL/15 X 1945 ujawnił się jako oficer PAP/PAL w stopniu majora.
    Po zakończeniu działań wojennych na terenie rejonu brodnickiego rozpoczął pracę w szkolnictwie średnim. Od 01 III 1945 do 31 VIII 1947 był nauczycielem języka niemieckiego w Państwowym Gimnazjum Ogólnokształcącym w Brodnicy. Z dniem 01 IX 1947 zatrudniony zostaje jako nauczyciel w Prywatnym Koedukacyjnym Gimnazjum Kupieckim TPSH w Brodnicy. Uczył tam także po upaństwowieniu tej szkoły i zmianie nazwy najpierw na Państwowe Liceum Administracyjno-Gospodarcze, a później na Technikum Handlowe. 
    Zmarł w Brodnicy 19 XII 1967. Pochowany na miejscowym cmentarzu parafialnym.
    Żonaty z Walerią z Lamparskich, żołnierzem ZWZ-AK ps. „Róża” /1901-198o/

    Roczniki oficerskie 1924,1928; Rocznik oficerski rezerw 1934; T. Jaszowski. Okręg Pomorski AK. Podokręg Południowo-Wschodni. Toruń 1996; K. Komorowski. Konspiracja pomorska 1939-1947. Leksykon. Gdańsk 1993;Informacje z AP AK w Toruniu.

     

    Wybierski Paweł

    [1899-?], oficer rez. piech. WP, ppor. [1923], w konspiracji AK, por. [1943], ps. „Laub”.
    Kmdt Inspektoratu Rejonowego AK Katowice IV –XII 1944. Okręg Śląsk AK.

    Ur. 04 I 1899 w Katowicach. Uczęszczał do gimnazjum. Brał udział w Powstaniach Śląskich. Ukończył kurs Szkoły Podchorążych Piechoty. Zweryfikowany w 1926 w stopniu ppor. rez. piechoty z starszeństwem 1 VII 1923 z przydziałem mobilizacyjnym do 73 pp w Katowicach. Ewidencyjnie podlegał PKU Katowice, gdzie mieszkał i pracował. Działał w Związku Powstańców Śląskich. Podczas niemieckiej okupacji działał w ZWZ/AK na terenie Katowic. W okresie od VI 1943 do III 1944 był zastępca k-dta Inspektoratu Rejonowego AK Katowice. Rozkazem KG AK nr 113/BP z 20 X 1943 awansowany do stopnia por. rez. z starszeństwem 11 XI 1943. Po aresztowaniu por. rez. W. Stacherskiego „Nowina” zostaje w jego miejsce mianowany k-dtem tego inspektoratu. Funkcję pełnił od IV – XII 1944. W XII 1944 aresztowany przez gestapo w Katowicach i po śledztwie wywieziony 18 I 1945 do obozu koncentracyjnego w Gross-Rosen. O8 II 1945 wywieziony do obozu Dora – Nordhausen, a 08 IV 1945 do obozu w Bergen-Belsen, gdzie 15 IV 1945 zostaje uwolniony przez wojska brytyjskie. Latem 1945 powrócił do Polski. Mieszkał w Katowicach. Po wojnie zweryfikowany i awansowany do stopnia kpt. rez.
    Brak dalszych danych.
    Odznaczony SKZ z M.

    Rocznik oficerski rezerw 1934; J. Niekrasz. Z dziejów AK na Śląsku. Katowice 1993; Z. Janke – Walter. W AK na Śląsku. Katowice 1986; M. Starczewski. Ruch oporu na Górnym Śląsku i w Zagłębiu Dąbrowskim 1939-1945. Katowice 1986.

     

    Zaborowski Witold Wiktor

    [1902-1970], oficer sł. st. art. WP, kpt. [1935], w konspiracji ZWZ/AK, ps. „Namysław”, „Witosław, w WP, mjr [1945], ppłk [1951].
    Kmdt Inspektoratu Rejonowego AK Rawa Ruska /Północno – Zachodni/ IV-VII 1944. Okręg Lwów AK.

    Ur. 05 V 1902 w Warszawie. Syn Józefa /notariusza/ i Zofii z d. Kozaneckiej. W latach 1911- 1918 uczył się w Państwowym Gimnazjum Filologicznym w Bogaczur, gubernia Woroneż, a potem 1918-1919 studiował na wydziale Fizyczno-Matematycznym Uniwersytetu w Woroneżu. Od 1919 do 30 IV 1921 pracował jako maszynista i referent w Gubernialnym Komitecie Aprowizacji i w Zarządzie Aprowizacji Armii w Woroneżu. Po powrocie do Polski zamieszkał w Łodzi. Od 1 IX 1921 do 07 VII 1922 był w Szkole Podchorążych w Warszawie, potem do 15 I 1923 odbywa praktyki w 4 pac w Łodzi, a następnie do 1 X 1924 przebywał w Szkole Oficerskiej Art. w Toruniu. Awansowany do stopnia ppor. sł. st. art. z starszeństwem 1 VII 1923. Do 30 IX 1926 służył w 2 pac w Chełmie. Awansowany do stopnia por. sł. st. art. 1 VII 1925. Następnie do 15 VIII 1928 instruktor i dowódca plutonu w Szkole Podchorążych Rez. Art. we Włodzimierzu Wołyńskim. W 1928 powraca do 2 pac w Chełmie, gdzie był dowódcą plutonu, baterii, oficerem żywnościowym pułku, i adiutantem pułku. Awansowany do stopnia kpt. sł. st. art. 1 I 1935. W latach 1938-1939 pełni funkcję adiutanta 2 pac. W kampanii wrześniowej 1939 bierze udział na stanowisku adiutanta 2 pac do rozbicia 2 pac 22 IX 1939 pod Tomaszowem Lubelskim. W dniu 22 IX 1939 dostaje się do niemieckiej niewoli, skąd wkrótce uciekł. Przedostał się do Warszawy, gdzie od 1 IV 1940 działa w konspiracji ZWZ i do 30 VI 1943 pracował w Wydziale Organizacyjnym Komendy Okręgu ZWZ/AK Warszawa –miasto. 9 IV 1943 skierowany do pracy w Oddziale IV Komendy Obszaru Lwów na stanowisko zastępcy kwatermistrza.. 27 III 1944 przekazany do dyspozycji k-dta Okręgu AK Lwów ppłk sł. st. art. S. Czerwińskiego , który mianował go k-dtem Inspektoratu Północno-Zachodniego AK /Rawa Ruska/, z zadaniem odtworzenia tego inspektoratu po aresztowaniach. Zarządzeniem do „Burzy” z 15 VII 1944 został wyznaczony na dowódcę Zgrupowania „Północ” /m.p. Bełżec/, składającego się tylko z 4 kompanii 19 pp AK. Jednak już 1 VII 1944 został zatrzymany przez Niemców i wywieziony na roboty do Niemiec. Po drodze udało mu się zbiec z transportu. Ukrywa się u swej ciotki Jadwigi Kozaneckiej w Skierniewicach. 2 II 1945 zgłosił się do RKU Łódź – miasto, a 13 V 1945 został wcielony do WP i do X 1945 był wykładowcą w Oficerskiej Szkole Artylerii w Chełmie Lubelskim. Awansowany do stopnia mjr sł. st. art. 28 VII 1945. Do 24 VII 1946 wykładowca w Oficerskiej Szkole Artylerii nr 2 w Olsztynie. Następnie do 24 VII 1949 był starszym wykładowcą w Centrum Wyszkolenia Artylerii i Wyższej Szkole Art. w Toruniu. Do stopnia ppłk. sł. st. art. awansowany 6 X 1951. Potem kierownik cyklu w Oficerskiej Szkole Art. w Olsztynie. Pisywał artykuły do specjalistycznego „Przeglądu Artyleryjskiego”. Jako b. akowiec w wyniku negatywnych opinii Informacji Wojskowej z 23 XII 1954 został przeniesiony do rezerwy. Rozpoczął wtedy pracę w charakterze wykładowcy w Studium Wojskowym na Politechnice Warszawskie, potem przez dwa lata pracował na Politechnice Łódzkiej i do czasu przejścia na emeryturę w 1965 na Politechnice Krakowskiej. Mieszkał na stałe w Łodzi, gdzie zmarł 12 X 197o. Pochowany na cmentarzu przy ul. Ogrodowej.
    Był dwukrotnie żonaty. Po raz pierwszy od 1928 z Martą z d. Chabrowską /1903-1958/ z którą miał dwoje dzieci: Zofię-Marię, zam. Ostoja /ur. 1932/, architekta, od 1964 przebywającą w USA oraz syna Józefa-Andrzeja /ur. 1935/architekta. Drugą żoną była Janina Liczkowska /1902-1987/.
    Odznaczony Srebrnym Krzyżem Zasługi /1938/ i medalami.

    Roczniki Oficerskie MSWoj. 1928, 1932; R. Rybka – K. Stepan. Awanse Oficerskie w WP 1935-1939. Kraków 2003; J. Łukasiak. Szkoła Podchorążych Artylerii w Toruniu 1923-1939. Pruszków 2000; J. Łukasiak. Wołyńska Szkoła Podchorążych Rezerwy Art. we Włodzimierzu Wołyńskim. Pruszków 2000; J. Węgierski. AK. Oddziały Leśne 19. PP. Kraków 1993; G. Mazur -J. Węgierski. Konspiracja Lwowska 1939-1944. Słownik Biograficzny. Katowice 1997. 

     

    Zajączek Edward

    [ 1901-1942], nauczyciel, dziennikarz, działacz SN, oficer rez. ppor., w konspiracji ZWZ, ps. „Wolf”
    Kmdt Inspektoratu Rejonowego ZWZ Bielsko krypt. „Bóbr” IV –XI 1940. Okręg Śląski ZWZ. 

    Ur. 07 IX 1901 w Ślemieniu pow. Żywiec. Jego ojciec był urzędnikiem administracji dóbr Branickich w Suchej. Po ukończeniu szkoły ludowej kształci się w Seminarium Nauczycielskim, gdzie w 1923 zdał maturę. Służbę wojskową odbył na kursie podchorążych piechoty. Następnie przez wiele lat pracuje jako nauczyciel języka polskiego i historii w Bielsku. Potem oddaje się pracy dziennikarskiej i polityce. Działa w Stronnictwie Narodowym. Należy do grona wybitnych działaczy SN na Śląsku. Do IX 1939 był prezesem Zarządu Okręgu SN Śląsk. W okresie niemieckiej okupacji podejmuje działalność konspiracyjną. Działa w kierunku odbudowy struktur SN. W końcu 1939 nawiązał kontakty z por. rez. Józefem Korolem – organizatorem i pierwszym dowódcą wojewódzkim SZP potem k-dtem Okręgu Śląsk ZWZ, przez którego został mianowany w III 1940 k-dtem, Inspektoratu Bielskiego ZWZ. Organizator struktur inspektoratu bielskiego w skład, którego wchodziły wówczas obwody ZWZ: Bielsko - k-dt kpt. rez. H. Boryczka, Wadowice – k-dt por. rez. Tadeuszem Wolfem i Żywiec k-dt kpt. rez. Wenancjusz Zych. Prowadził aktywną działalność konspiracyjną na podległym terenie, gdzie znał wiele ludzi, których angażował do pracy konspiracyjnej. Pomagał w akcjach przerzutowych przez granicę ludziom zagrożonym. Był człowiekiem o wysokiej inteligencji i kulturze osobistej.
    Aresztowany przez gestapo 12 XI 1940 w Bielsku. Po ciężkim śledztwie gestapowskim, gdzie go torturowano został osadzony 18 XII 1940 w obozie koncentracyjnym w Oświęcimiu, gdzie go nadal katowano. Nie wydał nikogo. Zamęczonego oprawcy hitlerowscy wrzucili do bunkra głodowego. Zmarł tam 27 II 1942.

    J. Niekrasz. Z dziejów AK na Śląsku. Katowice 1993 /wyd. II/, wg indeksu; M. Starczewski. Ruch oporu na Górnym Śląsku i w Zagłębiu Dąbrowskim 1939-1945. Katowice 1988, wg indeksu.

     

    Zalewski Władysław Leonidas

    [1905-1995], kadet, oficer sł. st. art. WP, kpt. [1937], w konspiracji SZP/ZWZ/AK/ROAK, mjr [1942], ppłk [1 I 1945], ps. „Dąb”, „Janusz”, „Nowina”, „Leśnik” vel Władysław Kostecki.
    Kmdt Obwodu ZWZ Hrubieszów XII 1939 – VIII 1940, obwodu Janów ZWZ IX1940 – III 1941. K-dt Inspektoratu Chełm AK/ROAK IX 1942 – 21 III 1945. Okręg Lublin ZWZ/AK/ROAK.

    Ur. 14 IX 1905 we wsi Szewna pow. Opatów. Syn Adama /pracownika cukrowni/i Cecylii. W Hrubieszowie ukończył szkołę powszechną. Następnie w 1919 zdał egzamin i został przyjęty do Korpusu Kadetów Nr 2 w Modlinie, gdzie w VI 1925 zdał egzamin maturalny. W latach 1925-1927 w Szkole Podchorążych Artylerii w Toruniu. Promowany na stopień ppor. sł. st. art. 15 VIII 1927 z przydziałem do 3 pap w Zamościu na stanowisko młodszego oficera baterii.15 VIII 1929 awansowany do stopnia por. sł. st. art. Następnie nadal służy w 3 pal w Zamościu. W latach 1932-1937 d-ca baterii. 19 III 1937 awansowany do stopnia kpt. sł. st. art. Z dniem 01 IX 1937 przeniesiony z 3 pal do Mazowieckiej Szkoły Podchorążych Artylerii nr 2 im. gen. j. Bema w Zambrowie na stanowisko instruktora, potem d-cy baterii szkolnej.W VIII 1939 zgodnie z planem mobilizacyjnym zorganizował baterię artylerii złożoną z podchorążych szkoły, której dowództwo przekazał kpt. Tadeuszowi Kuczyńskiemu. Bateria ta została przydzielona do 18 DP. 31 VIII 1939 wraz z dywizjonem szkolnym zostaje ewakuowany do Włodzimierza Wołyńskiego, gdzie na okres wojny miało być utworzone Centrum Wyszkolenia Artylerii. 05 IX 1939 transport był bombardowany przez lotnictwo niemieckie na stacji kolejowej Czeremcha. Po dotarciu do Włodzimierza Wołyńskiego od 10 IX 1939 dowodzi 6 baterią dywizjonu szkolnego przydzieloną do formującego się dla obrony na linii Bugu i Włodzimierza Wołyńskiego Ośrodka „Uściług” dowodzonego przez płk Józefa Zawiślaka. Od 12 IX 1939 uczestniczy w walkach z Niemcami nad Bugiem i w obronie Włodzimierza Wołyńskiego. 18 IX 1939 po napaści wojsk sowieckich na Polskę w składzie zgrupowania dowodzonego przez płk-a Lucjana Jasińskiego wyruszył na zachód i w rejonie m. Uściług przeszedł na lewą stronę Bugu. 19 IX 1939 na rozkaz d-cy zgrupowania oddziały powróciły do Włodzimierza Wołyńskiego. Wieczorem 19 IX 1939 koszary, gdzie się znajdował zostały otoczone przez sowieckie czołgi. Na żądanie sowieckich wysłanników, gen. M. Smorawiński wydał rozkaz zabraniający opuszczania koszar do chwili podania przez Sowietów warunków kapitulacji. Nie zastosował się do tego rozkazu i z grupą zorganizowaną z żołnierzy i oficerów swej baterii przedostał się bez przeszkód przez sowieckie linie. Po sforsowaniu Bugu w rejonie Zbereźnicy grupa kontynuowała marsz w kierunku na Hrubieszów, gdzie dotarła 22 IX 1939, a następnego dnia wyruszyła w kierunku Zamościa. W godzinach popołudniowych grupa dociera w rejon miejscowości Cześniki do stanowisk II dyonu 3 pal dowodzonego przez mjr-a Czesława Naruszewicza, który mianował go swoim zastępcą. Od 23 IX do 27 IX 1939 walczył z Niemcami w rejonie Krasnobrodu i Biłgoraja, gdzie w składzie 39 DPRez. zakończył szlak bojowy. 27 IX 1939 w wyniku podpisanej przez d-cę 39 DPRez. Gen. B. Olbrychta umowy kapitulacyjnej dostał się do niewoli niemieckiej. Początkowo przebywał w obozie jenieckim w Ostrowcu Świętokrzyskim, później w Pińczowie, skąd 19 X 1939 wykorzystując nieuwagę niemieckich strażników uciekł. Na początku XI 1939 dotarł do zamieszkałej w Hrubieszowie swojej rodziny, gdzie musi się ukrywać. Początkowo miał zamiar przedostać się do Francji, ale po spotkaniu na początku XII 1939 w Lublinie z mjr dypl. M. Drobikiem szefem sztabu dowództwa wojewódzkiego SZP Lublin zrezygnował z tego zamiaru. Zaprzysiężony przez mjr-a M. Drobika do SZP otrzymał nominację na funkcję d-cy powiatowego SZP w Hrubieszowie. Organizuje siatkę konspiracyjną SZP, a po przekształceniu SZP w ZWZ k-dt Obwodu ZWZ Hrubieszów. Organizuje siatkę konspiracyjną n podległym terenie. W VIII 1940 zagrożony aresztowaniem zostaje przeniesiony na stanowisko k-dta Obwodu ZWZ Janów Lubelski. Mieszkał w Nadleśnictwie Lipa. Przy pomocy inż. Tadeusza Otto zostaje fikcyjnie zatrudniony jako robotnik leśny. Przy współpracy swego adiutanta ppor. Mariana Walczaka i zastępcy por. J. Maślanki „Filanowski” odbudowuje rozbite aresztowaniami struktury obwodu. W III 1941 po aresztowaniu w Lipie M. Walczaka i J. Maślanki przez gestapo uniknął „wpadki” w nadleśnictwie gdzie mieszkał. Zagrożony aresztowaniem musiał zmienić teren działania. W VII 1941 mianowany zastępcą K-dta Inspektoratu Rejonowego ZWZ Zamość – mjr-a F. Żaka. Z ramienia inspektoratu kontrolował pracę konspiracyjną w czterech podległych obwodach ZWZ/AK; Zamość, Biłgoraj, Tomaszów Lubelski i Hrubieszów. 14 VII 1942 przypadkowo zatrzymany przez funkcj. gestapo na punkcie kontaktowym w Suścu pow. Tomaszów Lub. w toku przewożenia do Zamościa podjął brawurową próbę ucieczki z konwoju. Udało mu się zbiec do pobliskiego lasu, gdzie przypadkowo spotkany gajowy udzielił mu pomocy- przeprowadził bezpiecznie do swej gajówki i rozciął kajdany na rękach. Zdekonspirowany zostaje przeniesiony do Inspektoratu Rejonowego AK Chełm, gdzie od końca VII 1942 do IX 1942 pełnił funkcje oficera inspekcyjnego na Obwód AK Włodawa. We IX 1942 mianowany k-dtem Inspektoratu Rejonowego Chełm AK. Awansowany przez KG AK 11 XI 1942 do stopnia mjr-a sł. st. art. Był inspiratorem przeprowadzenia licznych akcji bojowych, a także organizatorem konspiracyjnej szkoły podch. rez. piechoty AK oraz kursów podoficerskich dla młodszych dowódców. W ramach przygotowań do akcji „Burza” sformował 7 pp Leg. AK w sile 3 baonów. Przebywał w 1944 okresowo w sztabie odtwarzanej 3 DP AK dowodzonej przez płk-a Adama Świtalskiego „Dąbrowa”. W ramach przygotowań do akcji „Burza” był przewidywany na d-cę 3 pal AK. Później aż do zakończenia bitwy pod Wolą Wereszyńską 19 VI 1944 przebywał przy oddziałach III baonu 7 pp AK dowodzonego przez kpt. B. Flisiuka. Na początku VIII 1944 prowadził rozmowy z oficerami armii Berlinga, ale zdecydowanie odrzucił podporządkowania sił inspektoratu. Przeciwstawił się też inicjatywie płk-a A. Świtalskiego w ogłoszeniu ponownej mobilizacji 3 DPw współpracy z PKWN, uznając ją za prowokację NKWD. Pozostaje nadal w konspiracji. Jesienia 1944 zatrzymany przez funkcj. NKWD i uwięziony w budynku „Pod Wieżą” przy ul. Krótkiej w Lublinie. Podejmuje udaną ucieczkę skacząc oknem z I piętra budynku. Powraca do pracy w konspiracji. Nadal pełni funkcje k-dta Inspektoratu Rejonowego AK Chełm. Bliski współpracownik ppłk-a F. Żaka. 1 XII 1944 mianowany zastępcą k-dta Okręgu AK Lublin F. Żaka. Nadal kieruje IR AK Chełm. W XII 1944 odwołał z stanowiska k-dta Obwodu Krasnystaw AK kpt J. Wojtala „Jeż” za podjęcie samowolnych rozmów z przedstawicielami PKWN i złożoną deklarację zerwania z AK oraz podporządkowanie się obwodu Krasnystaw władzom komunistycznym. Swoją interwencja zapobiegł rozbiciu struktur AK na tym terenie. Rozkazem KG AK z 23 I 1945 awansowany z starszeństwem 1 I 1945 do stopnia ppłk-a sł. st. art. Po rozwiązaniu 19 I 1945 AK działa na zajmowanych stanowiskach w strukturach poakowskich organizacji ROAK. Był usilnie poszukiwany przez NKWD i UB. Musiał często zmieniać miejsce kwaterowania. W połowie III 1945 wyjechał wraz z płk F. Żakiem do Warszawy na odprawę służbową, która miała odbyć się 21 III 1945 w mieszkaniu konspiracyjnym przy ul. Brukowej 26 na Pradze. 21 III 1945 podczas odprawy na Pradze został pod nazwiskiem Karol Kostecki zatrzymany przez funkcj. NKWD/UB i uwięziony. Jak wynika z perspektywy lat miejsce i czas odprawy był znany władzom komunistycznym /NKWD i UB/. Uwięziony w więzieniu NKWD w Warszawie przy ul. Strzeleckiej. Po trwających cztery tygodnie ciężkich przesłuchaniach w IV 1945 zostaje przewieziony do aresztu NKWD w Lublinie, a w V 1945 przekazany funkcj. WUBP Lublin i osadzony w więzieniu „Pod Zegarem”, potem na Zamku Lubelskim. Przeszedł ciężkie śledztwo połączone z stosowaniem tortur. Na początku IX 1945 zostaje zwolniony z więzienia w związku z prowadzoną akcją ujawnienia przez płk-a „Radosława” /Jana Mazurkiewicza/. Pod przymusem wyraził zgodę na objęcie funkcji przewodniczącego Komisji Likwidacyjnej ds. AK na teren Inspektoratu Rejonowego AK Zamość. Przeprowadził wtedy oficjalne swe ujawnienie. Jednocześnie 07 X 1945 został zweryfikowany przez komisję weryfikacyjną w stopniu ppłk-a. Po zakończeni prac komisji na początku 1946 pod groźba aresztowania przez UB zostaje zmuszony do wyjazdu z terenu Lubelszczyzny. Wyjechał wówczas do Wrocławia, gdzie zamieszkał z rodzina na stałe. Był inwigilowany przez funkcj. WUBP Wrocław. Podejmuje prace zawodową w Centrali Zbytu Wegla na stanowisku kierownika ekspozytury we Wrocławiu. Ze względów na stan zdrowia w 1954 przeszedł na rentę inwalidzką. Działał aktywnie w organizacjach społecznych. W końcu lat osiemdziesiątych był honorowym członkiem Stowarzyszenia Żołnierzy AK we Wrocławiu. Mieszkał w tym czasie przy ul. Olszewskiego nr 156/2.
    Zmarł we Wrocławiu 21 IV 1995 i został pochowany na cmentarzu Grabiszyńskim we Wrocławiu.
    Był żonaty z Czesławą z d. Karłowicz.
    Odznaczony: VM kl. 5, KW, Krzyżem AK, Medalem Wojska i Odznaką „Burzy”.

    Roczniki oficerskie MSWoj. 1928,1932; R. Rybka – K. Stepan. Awanse oficerskie w WP 1935-1939. Kraków 2003; J. Łukasiak. Szkoła podchorążych Artylerii w Toruniu 1923-1939. Pruszków 2000; J. Łukasiak. Mazowiecka Szkoła podchorążych Rezerwy Artylerii im. gen. j. Bema w Zambrowie. Pruszków 1999; Księga Pamięci Kadetów II Rzeczypospolitej. W-wa 2001; I. Caban. Ludzie Lubelskiego Okręgu AK. Lublin 1995; Z. Makowski – I. Caban. ZWZ-AK w Okręgu Lublin 1939-1944. Lublin 1971; I. Caban. Oddziały 7 pp Leg. AK. Lublin 1994; J. Rygiel. ZWZ-AK w obwodzie zamojskim 1939-1944. W-wa 1986; J. Markiewicz. Szkoły partyzanckiej walki. W-wa 1982; J.Terej. Na rozstajach dróg. W-wa – Wrocław 1980; R. Wnuk. Lubelski Okręg AK-DSZ i WiN 1944-1947. W-wa 2000; Biuletyn Informacyjny AK nr 38/42/. Wrocław 1995; Relacja ppłk-a W. Zalewskiego pt. „Wrześniowy szlak” /w:/ Biuletyn Informacyjny AK nr 32/36/. Wrocław 1993; T. Łaszczewski. Biogram W. Z. /w:/ MSBUDN 1939-1956, t. 10. Kraków 2004; USC Wrocław. Skrócony akt zgonu nr 2483/1995.

     

    Załęski Kazimierz

    [ 1914-1977], oficer sł. st. piech. WP, ppor. [1937], w konspiracji POZ/AK, por. [1942], kpt. [1945], ps. „Jaworski”, „Jon”, „Jabłoński” vel Franciszek Kazimierz Rybicki vel Rybak.
    Kmdt Inspektoratu Rejonowego AK Ciechanów VIII 1942 – X 1943. Kmdt Inspektoratu I Płock AK XI 1943 – XII 1944,od XII 1944 - I 1945 Inspektoratu II „OW”. Podokręg Północny. Obszar Warszawski AK.

    Ur. 25 V 1914 we wsi Kosenin pow. Sierpc na Północnym Mazowszu w rodzinie rolników Franciszka i Leokadii z Rybickich. Po ukończeniu szkoły powszechnej kształci się w Państwowym Seminarium Nauczycielskim, gdzie w 1934 zdał maturę. W latach 1934-1935 odbywa służbę wojskową w Szkole Podchorążych Rezerwy w Różanie, potem w latach 1935 –1937 przebywa w Szkole Podchorążych Piechoty w Ostrowi Maz. – Komorowie. Po ukończeniu podchorążówki awansowany do stopnia ppor. sł. st. piechoty z starszeństwem 1 X 1937 z przydziałem do 14 pp w Włocławku na stanowisko d-cy plutonu w 1 kompanii I baonu. W szeregach 14 pp. brał udział w kampanii wrześniowej 1939. Po zakończeniu działań wojennych unika niewoli. Przebywał na Mazowszu, początkowo w rodzinnej miejscowości potem od początku 1941 ukrywał się u swych krewnych Rybickich w Chotumiu. Oficjalnie zatrudniony jako robotnik rolny. Działalność konspiracyjną rozpoczął w końcu 1940 w szeregach Polskiej Organizacji Zbrojnej. Organizator struktur POZ na Mazowszu. Po scaleniu w 1942 POZ z AK od VIII 1942 pełni funkcję k-dta Inspektoratu II AK Ciechanów, którym kieruje do listopada 1943. Awansowany do stopnia por. sł. st. piechoty 11 XI 1942. Zagrożony aresztowaniem zostaje przeniesiony w grudniu 1943 na stanowisko k-dta Inspektoratu I AK Płocko-Sierpeckiego. Po kolejnej reorganizacji struktur Podokręgu Północnego AK zredukowano ilość inspektoratów rejonowych z czterech do dwóch. Od grudnia 1944 k-dt Inspektoratu AK II „OW” w skład, którego wchodziły obwody: Płock, Sierpc, Mława, Działdowo. Funkcje pełni do rozwiązania AK 19 I 1945. Awansowany do stopnia kpt. sł. st. piechoty rozkazem KG AK 1 I 1945. Po wkroczeniu wojsk sowieckich na teren podległego inspektoratu ukrywał się na „melinie” w Maliszewku. W wyniku zdrady w dniu 21 I 1945 NKWD otoczyło miejsce jego ukrycia i odnalazło schron. Aresztowany wówczas przez NKWD razem z M. Tomczakiem b. k-dtem Obwodu Płock AK. NKWD zabrał wtedy całe archiwum inspektoratu. W nocy z 21 /21 I 1945 wraz z zatrzymanymi innymi żołnierzami AK uciekł z prowizorycznego aresztu. Wyjechał do Włocławka, gdzie mieszkał przez krótki okres czasu. W latach 1946-1949 był intensywnie poszukiwany przez UB pod ps. „Jaworski”, gdyż nie znano jego nazwiska rodowego. Podczas przesłuchań aresztowanych przez UB żołnierzy konspiracji wypytywano się o „Jaworskiego”. Ostrzeżony przez I. Nowak zwolnioną z aresztu UB o tej sprawie, opuścił Włocławek i wyjechał do Łodzi, gdzie zamieszkał z rodziną pod prawdziwym nazwiskiem. Ponieważ nie ujawnił swej działalności konspiracyjnej w AK miał w Łodzi względny spokój. Pracował jako księgowy w Państwowych Zakładach Wydawnictw Szkolnych. Do 1956 nie utrzymywał żadnych kontaktów z b. żołnierzami AK. Po tzw. odwilży w 1956 nawiązał kontakty m.in. z J. Nowakiem oraz innymi b. żołnierzami konspiracji, którzy zostali zwolnieni z komunistycznych więzień. Funkcj. UB/SB, którzy inwigilowali w/w wpadli na jego trop. W efekcie ustalili jego tożsamość i miejsce zamieszkania. Od tego okresu zaczęła się jego gehenna. Ponieważ już nie można było go uwięzić w sposób, jaki stosowano w latach powojennych był wzywany często na rozmowy. Inwigilowany i nękany przez funkcj. UB żyje w ciągłym napięciu, co spowodowało u niego chorobę serca.
    Zmarł w Łodzi 05 V 1977. Pochowany na miejscowym cmentarzu.
    Żonaty z Walentyną z d. Borowiec. Miał z tego związku czworo dzieci.

    R. Rybka- K Stepan. Awanse oficerskie w WP 1935-1939. Kraków 2003; Reminiscencje ciechanowskich akowców. Ciechanów 1993; I. Nowak- J. Nowak. Z dziejów AK w Inspektoracie Płocko-Sierpeckim. Płock 1992; J. Gozdawa – Gołębiowski. Warszawski Obszar AK. Lublin 1992, wg indeksu; H. Piskunowicz. Działalność AK na Północnym Mzowszu – Podokręg Północny „Tuchola”, [w:] jako aneks w pracy E. Niesiobędzkiego pt. Z dziejów walk na Kurpiach. Warszawa 1999,s.189,191; W. Brenda. Konspiracja poakowska na północnym Mazowszu 1945-1947, [w:], ZH WiN nr 17/2002, s. 147. 

     

    Zarzycki Władysław

    [1897-1971], oficer sł. st. piech. WP, mjr [1936], w konspiracji ZWZ/AK, ppłk [1944], ps. „Radek”, „Rojan”. Więzień sowieckich łagrów 1945-1956.
    Kmdt Dzielnicy „B”, do VIII 1944 i Garnizonu AK Wilno VIII – XII 1944. Okręg AK Wilno.

    Ur. 06 I 1897 w Pieczyskach k/Grójca. Syn Piotra i Marcjanny z d. Gross. Uczęszczał do Seminarium Nauczycielskiego im. Stanisława Konarskiego  w Warszawie. Od X 1915 czynny w POW. W 1916 ukończył kurs Szkoły Podoficerskiej POW. Od XI 1918 służy w WP. Ukończył w 1919 kurs szkoły podchorążych w Warszawie. Awansowany 01 VI 1919 do stopnia ppor. sł. st. W szeregach 6 pp Leg. brał udział w wojnie polsko-bolszewickiej 1919-1920, gdzie dowodził plutonem , potem kompanią. Po zakończeniu wojny nadal służy w 6 pp Leg. Zweryfikowany w 1922 przez MSWoj. w stopniu por. sł. st. z starszeństwem 1 VI 1919. Długoletni oficer 6 pp Leg. w Wilnie. Dowodził kompanią. Awansowany do stopnia kpt. sł. st. 1 I 1928. W 1931 przeniesiony do Szkoły Podchorążych Piechoty w Ostrowi Maz. – Komorowie na stanowisko wykładowcy. W 1935 odbył w CWP w Rembertowie kurs dla dowódców batalionu. Po powrocie do 6 pp Leg. zostaje awansowany 1 I 1936 do stopnia mjr-a sł. st. i mianowany d-cą I batalionu 6 pp Leg., którym dowodził podczas kampanii wrześniowej 1939. Walczył z wrogiem na szlaku bojowym pułku. W czasie walk ranny. Przebywał w szpitalu, skąd zostaje w końcu 1939 zwolniony. Przedostał się do Wilna. Podczas okupacji sowieckiej, potem niemieckiej czynny w konspiracji ZWZ/AK. Początkowo działał w kołach pułkowych. W ZWZ/AK pełnił funkcje d-cy Dzielnicy „C”, potem od I 1943 d-ca Dzielnicy „B”. W VII 1944 w czasie „Operacji Wileńskiej AK” dowodził siłami AK Dzielnicy „B”. Po wejściu sowietów do Wilna pozostaje w konspiracji antysowieckiej. Po objęciu funkcji k-dta Okręgu AK Wilno przez ppłk dypl. J. Kulikowskiego „Ryngraf” zostaje przez niego mianowany k-dtem Garnizonu Wilno AK krypt. „Kołchoz”. Zreorganizował podległe struktury rozbite w wyniku aresztowań przeprowadzanych przez NKWD wśród polskiego elementu. Awansowany do stopnia ppłk-a sł. st. 11 XI 1944. 21 XII 1944 zostaje ujęty przez NKWD w Wilnie i uwięziony. Przeszedł ciężkie śledztwo. W dniach od 17-18 VIII 1945 był sądzony w procesie odbywającym się w Wilnie. Skazany przez TW wojsk NKWD ZSRR z art. 58-1a i 58-11 KK RFSRR na karę 15 lat robót katorżniczych oraz 5 lat pozbawienia praw obywatelskich. Więziony po procesie w więzieniu NKWD w Wilnie, skąd go wywieziono i w dniu 25 X 1945 osadzono w Workutłagu w Workujcie, gdzie był zmuszany do niewolniczej pracy. Jako niepoprawny łagiernik został 06 I 1949 przeniesiony do Rieczłagu, gdzie niewolniczo pracował. 29 VI 1955 zwolniony z Rieczłagu i skierowany na zesłanie do Uchty w Republice Komi. 15 XII 1955 repatriowany do Polski. Po powrocie do Polski zamieszkał w Grójcu przy ul. Piotra Skargi 13 a/ 1.
    W 1971 ciężko chory przebywał w szpitalu w Warszawie, gdzie zmarł 01 II 1971. Pochowany na cmentarzu w Grójcu.
    Odznaczony: VM kl. 5 nr 12557, KN, KW 4, Medalem za Wojnę 1918-1921, Medalem Wojska.

    Roczniki oficerskie MSWoj. 1924,1928,1932; R. Rybka – K. Stepan. Awanse oficerskie w WP 1935-1939. Kraków 2003; Uwięzieni w Workucie, cz. II W-wa 2001; Nekrolog w gazecie „Wiadomości” z 28 III 1971; L. Tomaszewski. Wileńszczyzna lat wojny i okupacji. W-wa 1999; J. Wołkonowski. Okręg Wileński ZWZ-AK 1939-1945. W-wa 1996; P. Świetlikowski. Wołało Nas Wilno. Poznań 1991; P. Nowiński. Garnizon Konspiracyjny Miasta Wilna. Toruń 1999; tenże: Okręg Wileński AK w latach 1944-1948. W-wa 1999.

     

    Zawadzki Bronisław

    [1900 – 1946?], oficer sł. st. kaw. WP, rtm. [1932], w konspiracji ZWZ/AK, mjr [1942], ps. „Jurand”, „Soroka” vel Wiktor Rogala.
    Kmdt Inspektoratu AK Czortków III –IX 1942, od IX 1942 - I 1943 k-dt Inspektoratu AK Tarnopol. Okręg AK Tarnopol.

    Ur. 02 XII 1900 w Petersburgu. Syn Mikołaja i Celiny z d. Szmidt. Od 1911 uczeń gimnazjum filologicznego w Carskim Siole, gdzie do 1918 ukończył 7 klas. We IX 1918 powraca z rodzicami do Polski. Od X 1918 uczeń gimnazjum im. K. Kulwiecia w Warszawie. W XI 1918 przerwał naukę i wstępuje ochotniczo do WP. Wcielony do 3 pułku ułanów, w którego szeregach jako ułan walczy od 01 I 1919 do 1 IV 1919 na froncie wojny polsko-ukraińskiej, potem do 01 IX 1919 na froncie litewsko-białoruskim wojny polsko-bolszewickiej. Następnie skierowany do Szkoły Podchorążych w Warszawie, gdzie przebywał od 25 II 1920 do 20 VI 1920. Awansowany do stopnia ppor. sł. st. kaw. 1 VII 1920. Od VII 1920 ponownie w 3 pułku ułanów na stanowisku młodszego oficera w szwadronie zapasowym. Z dniem 01 VIII 1920 przeniesiony do 203 p. ułanów /późniejszy 27 p.uł./ na stanowisko młodszego oficera szwadronu. Uczestniczy w walkach z bolszewikami. W czasie walk pod Ciechanowem 08 VIII 1920 zostaje ranny. Po wyleczeniu ran w szpitalu powraca do swego 203 pułku ułanów, który został w międzyczasie przemianowany na 27 p. ułanów i służy w nim nadal po zakończeniu wojny do 20 X 1923.
    W 1921 zdał maturę w gimnazjum im. K. Kulwiecia w Warszawie. Awansowany do stopnia por. sł. st. kaw. 1 I 1922. Od 21 X 1923 do 17 VI 1924 służy w DOK Poznań, potem do 29 X 1924 oficer administracyjny i oficer placu 7 psk w Biedrusku. Studiował przez okres 1 roku ekonomię polityczna na UP w Poznaniu. Z dniem 30 X 1924 przeniesiony do 27 p. ułanów, gdzie pełni szereg funkcji m.in. oficer administracyjny i oficer placu, d-ca szwadronu karabinów maszynowych, młodszy oficer szwadronu, adiutant pułku i oficer żywnościowy pułku. Awansowany do stopnia rtm sł. st. kaw. 1 i 1932. W latach późniejszych służył w 21 p. uł. w Równem na stanowisku d-cy szwadronu. Latem 1939 skierowany do Ośrodka Zapasowego Wołyńskiej Brygady Kawalerii. Bierze udział w kampanii wrześniowej 1939. Od 13 IX 1939 walczy w składzie powstałego Zgrupowania Kawalerii ppłk Kazimierza Halickiego, potem w grupie kawalerii zorganizowanej w Łucku, której d-cą był gen. Piotr Skuratowicz. Ranny w starciu z ukraińskimi nacjonalistami pod Cieplicami n/Sanem. Unika niewoli. Przebywał w Warszawie. W okresie 1939-1940 posiadał luźny kontakt z ZWZ. Zaprzysiężony do ZWZ/AK 15 I 1942. Skierowany do dyspozycji k-dy Obszaru ZWZ/AK Lwów, skąd go przydzielono do Okręgu AK Tarnopol. Od 22 III 1942 k-dt Inspektoratu AK Czortów. Organizator struktur terenowych i sztabu inspektoratu. We IX 1942 przeniesiony na k-dta Inspektoratu AK Tarnopol. Awansowany do stopnia mjr-a sł. st. kaw. 11 XI 1942. Od I 1943 pełni funkcję szefa sztabu Okręgu AK Tarnopol. Po wyjeździe do Lwowa k-dta Okręgu od III 1944 pełni funkcję k-dta okręgu. Po wejściu na teren okręgu A. Cz. w III/IV 1944 pozostaje w konspiracji mieszkał na kwaterze konspiracyjnej u pp. Sokołowskich przy ul. Wertepnej w Tarnopolu. W XII 1944 ujęty przez NKWD i uwięziony w więzieniu NKWD w Tarnopolu, gdzie w VII 1946 jeszcze przebywał. Prawdopodobnie zamordowany przez NKWD w 1946?.
    Odznaczony: VM kl. 5, /1921/, KW, KN.

    Rocznik oficerski MSWoj. 1924,1928,1932; L. Głowacki. Działania wojenne na Lubelszczyźnie w 1939. Lublin 1976; J. Węgierski. AK w okręgach Stanisławów i Tarnopol. Kraków 1996; tenże: Obsada osobowa Lwowskiego Obszaru SZP-ZWZ-AK-NIE w latach 1939-1945. Kraków 2000; G. Mazur – J. Węgierski. Konspiracja lwowska 1939-1944.Słownik biograficzny. Katowice 1997. 

     

    Zawielak Stefan

    [1907 –1945], nauczyciel, oficer rez. piech. WP, ppor. [1932], por. [1938], w konspiracji ZWZ/AK, ps. „Bruk”
    Kmdt Obwodu AK Środa Wlkp. 1942- IX 1943. K-dt Inspektoratu Rejonowego AK Środa Wlkp. IX 1943 – II 1944. Okręg Poznań AK.

    Ur. 02 VIII 1907 w Garbach pow. Środa Wlkp., syn Jakuba i Marii z d. Czarna. W 1922 ukończył szkołę powszechną w Mądrych pow. Środa, a w 1928 Państwowe Gimnazjum w Środzie Wlkp, gdzie złożył egzamin dojrzałości. Od IX 1928 do VIII 1929 odbywał służbę wojskową na Dywizyjnym Kursie Podchorążych Rezerwy Piechoty 17 DP przy 69 pp w Gnieźnie. Przeniesiony do rezerwy z tytularnym stopniem plut. podch. rez. piechoty. Po odbytych w 1931 obowiązkowych ćwiczeniach aplikacyjnych zostaje awansowany do stopnia ppor. rez. piechoty z przydziałem mobilizacyjnym do 69 pp w Gnieźnie. Ewidencyjnie podlega PKU Poznań - M.W latach 1929-1934 studiował na Wydziale Humanistycznym UP w Poznaniu, gdzie w 1934 uzyskał dyplom mgr–a. Od 1930 był członkiem PZZ. Od 1936 był kierownikiem szkoły dokształcającej przy Macierzy Polskiej w Gdańsku. Do lata 1939 aktywnie działał w organizacji polonijnej w Gdańsku. Na wojnę we IX 1939 nie został zmobilizowany do WP. Od VIII 1939 mieszkał u swych rodziców w Garbach. W latach 1940-1942 kolportował pismo konspiracyjne pt. „Dla Ciebie Polsko”. W 1942 został zaprzysiężony do AK przez por. A. Furmańskiego „Maciej”. Od 1942 do IX 1942 k-dt Obwodu AK Środa Wlkp. Jednocześnie z-ca k-dta IR AK Środa Wlkp. Od 17 IX 1943 do 22 II 1944 był k-dtem IR AK Środa Wlkp. Działał w niezwykle trudnych warunkach. W II 1944 ze względów zdrowotnych na własną prośbę został odwołany z funkcji. 17 IV 1944 aresztowany przez gestapo wraz z swymi braćmi Czesławem i Teofilem. Poddany był bestialskiemu śledztwu w siedzibie gestapo w Poznaniu. Więziony w Domu Żołnierza. Przy jego aresztowaniu gestapowcy zdobyli dokumenty organizacyjne AK, których nie zdążył zniszczyć. Od 26 VII 1944 więziony w obozie w Żabikowie. W XII 1944 został skazany w Poznaniu przez hitlerowski sąd na karę śmierci. Zamordowany 20 I 1945 w obozie żabikowskim.
    Żonaty z Felicją z d. Nierzwicka. Miał córki Zofię i Annę.

    Rocznik oficerski rezerw 1934; Encyklopedia Konspiracji Wielkopolskiej 1939-1945. Poznań 1998; M. Wodniak. Okręg Poznański AK /w:/ AK-rozwój organizacyjny. W-wa 1996; Informacja z archiwum Muzeum w Lubaniu – Żabikowie.

     

    Zaworski Adam

    [1894-1942], oficer sł. st. piech. kpt. [1936], w konspiracji ZWZ, ps. „Stolarz”.
    Kmdt Inspektoratu Rejonowego ZWZ Poznań- miasto II1941 – IV 1941. Okręg Poznań ZWZ.

    Ur. 20 XII 1894 w Poznaniu. Syn Kazimierza i Kazimiery z d. Szczerkowska. Po ukończeniu szkoły ludowej uczęszcza do szkoły wydziałowej. Jednocześnie praktykuje w drogerii Józefa Czepczyńskiego w Poznaniu. 01 VI 1915 powołany do służby w armii niemieckiej. Brał udział w walkach na froncie zachodnim we Francji. Po wybuchu rewolucji w Niemczech powraca do Poznania, gdzie 01 XII 1918 przystąpił do POW zaboru pruskiego. Brał udział w rozbrajaniu Niemców i w walkach powstańczych Powstania Wielkopolskiego na terenie miasta Poznania. Od 1919 do V 1920 przebywał na zastępczym Kursie Podchorążych Piechoty w Bydgoszczy. Awansowany 1 VI 1920 do stopnia ppor. sł. st. piechoty z starszeństwem 1 VI 1919. Brał udział w wojnie polsko—bolszewickiej w 1920 w szeregach 43 pp. Po wojnie służy nadal w 43 pp w Dubnie na Wołyniu. Awansowany do stopnia por. sł. st. 1 VI 1921. Do 1924 d-ca plutonu, potem kompanii. Od 1924 adiutant d-cy pułku. W 1930 przeniesiony do Szkoły Podchorążych Rezerwy Piechoty w Zambrowie, gdzie w latach 1930 - 1931 był instruktorem 6 kompanii szkolnej, potem 1931-1934 instruktor 1 kompanii szkolnej. W latach 1934-1937 d-ca kompanii administracyjnej. Do stopnia kpt. sł. st. awansowany 1 I 1936. W 1937 przeniesiony do Centrum Wyszkolenia Oficerów Rezerwy w Różanie, gdzie był wykładowcą broni chemicznej Po przeszkoleniu w 1938 przeniesiony do 57 pp w Poznaniu na stanowisko oficera administracyjnego i d-cy kompanii taborowej. 31 VIII 1939 otrzymał rozkaz wyjazdu do Małkini, gdzie dowodził służbą taborową 43 pp. od 07 IX 1939 przebywa w Warszawie i bierze udział w jej obronie. Po kapitulacji Warszawy unika niewoli niemieckiej. Na początku X1939 nawiązał kontakty z SZP w Warszawie, lecz nie składa przysięgi organizacyjnej. W X 1939 powraca do Poznania zamieszkał z rodziną przy ul. Poznańskiej 28/30 gdzie koncentrowała się konspiracja pułkowa 57 pp. 31 X 1939 został aresztowany przez Niemców, lecz go po kilku dniach zwolniono. Podejmuje pracę w drogerii Czepczyńskiego. Do III 1940 pozyskał do pracy konspiracyjnej kilkunastu podoficerów z 57 pp. Nawiązał kontakty z płk Effertem i mjr Sz. Łukowiczem. Propagował wśród konspiratorów konieczność utrzymywania więzi pułkowej. Zalecał zbieranie amunicji i broni, organizowania służby legalizacyjnej celem udzielania pomocy osobom ukrywającym się przez pościgiem policji i gestapo. W III 1940 zaprzysiężony do ZWZ przez mjr-a Sz. Łukowicza. Od VI 1940 organizator Wydziału Organizacyjnego IR ZWZ Poznań-miasto, potem szef sztabu. Od II do IV 1941 pełnił jako p. o funkcję k-dta IR ZWZ Poznań. W dużym stopniu przyczynił się do wyposażenia WKZO w chemiczne środki walki. W dniu 14 IX 1941 został aresztowany w Poznaniu przez gestapo. Przeszedł ciężkie śledztwo, odmawiając systematycznie pomimo tortur złożenia zeznań. Wywieziony z aresztu gestapo w Domu Żołnierza do Fortu VII, skąd go wywieziono z innymi więźniami do Lasów Palędzkich, gdzie został zamordowany 07 VII 1942. Gestapo ukrywało fakt jego śmierci przed żoną, która aż do X 1942 dostarczała paczki do Fortu VII, gdzie był więziony do 07 VII 1942. Dopiero w 1944 została wezwana do gestapo i tam jej oświadczono, że zmarł w bliżej nieznanych i niewyjaśnionych okolicznościach.
    Odznaczony: KN, KW, Medalem Wojska, Medalem za Wojnę 1918-1921.

    Roczniki oficerskie MSWoj. 1924,1928,1932; R. Rybka – K. Stepan. Awanse oficerskie w WP 1935-1939. Kraków 2003; Encyklopedia Konspiracji Wielkopolskiej 1939-1945. Poznań 1998. J. Łukasiak. Szkoła Podchorążych Rezerwy Piechoty w Zambrowie. Pruszków 2003.

     

    Zieliński Tadeusz Franciszek

    [1907-1975], oficer sł. st. piech. WP, por. [1934], w konspiracji ZWZ/AK, kpt.[1941], mjr [1944], ps. „Liliput”, „Obuch” vel Tadeusz Schonfelder.
    Kmdt Inspektoratu AK Mielec - Tarnobrzeg VI –XII 1944. Okręg AK Kraków.

    Ur. 01 XII 1907 w Krakowie, syn Franciszka i Stefanii z d. Nędzińska. Ukończył w Krakowie gimnazjum i zdał w 1928 maturę. W latach 1928 – 1929 odbywa służbę wojskową w Szkole Podchorążych Rezerwy Piechoty nr 5 w Krakowie. Następnie od x 1929 do VIII 1931 w Szkole Podchorążych Piechoty w Ostrowi Maz. – Komorowie. Promowany na stopień ppor. sł. st. piechoty 15 VIII 1931 z przydziałem do 20 pp w Krakowie na stanowisko d-cy plutonu. Do stopnia por. sł. st. awansowany 1 I 1934. Następnie przeniesiony na stanowisko instruktora i wykładowcy w Szkole Podchorążych Rez. Piechoty 6 DP w Krakowie, potem do batalionu KOP „Ludwikowo” na stanowisko d-cy plutonu w 1 kompanii granicznej
    Brał udział w kampanii wrześniowej 1939. Bliższy przydział nieznany. Podczas niemieckiej okupacji przebywał w Krakowie. Czynny w konspiracji ZWZ na terenie Krakowa. Awansowany do stopnia kpt. 11 XI 1941. Zagrożony aresztowaniem wyjechał z Krakowa do Rzeszowa, gdzie pod nazwiskiem przybranym Tadeusz Schonfelder pracował jako urzędnik w niemieckim Urzędzie Pracy. Następnie w 1942 przebywał w Tyczynie, gdzie pracuje w miejscowym Urzędzie Gminy. Działa w konspiracji AK. Od VI 1943 do V 1944 w stopniu kpt. pełnił funkcje z-cy k-dta Inspektoratu Rejonowego AK Rzeszów. Działa konspiracyjnie na terenie placówki AK Tyczyn. Utrzymywał kontakt i współpracował z d-cą Placówki AK Tyczyn kpt. Janem Rabczakiem, który znał jego faktyczną funkcję w strukturach AK. Przekazał wiele cennych informacji wykorzystanych przez wywiad AK. D-ca placówki nie mogąc go zdekonspirować przedstawiał go swym podwładnym jako niegroźnego volksdeutscha. Przeniesiony w V 1944 na stanowisko k-dta Inspektoratu Rejonowego AK Mielec-Tarnobrzeg. Awansowany do stopnia mjr-a sł. st. przez KG AK 25 VII 1944 z starszeństwem 3 V 1944. Uczestniczył w przygotowaniach sił inspektoratu do akcji „Burza”. Po wejściu wojsk sowieckich pozostaje w konspiracji na zajmowanym stanowisku. W wyniku zdrady 20 XII 1944 zostaje ujęty przez NKWD i uwięziony w więzieniu NKWD w Rzeszowie. Zwolniony w I 1945 na podstawie umowy zawartej przez płk dypl. K. Putka „Zwornego” – kdta Podokręgu AK Rzeszów z NKWD w celu przeprowadzenia ujawnienia i zorganizowania z b. żołnierzy AK dywizji piechoty. Po zwolnieniu udał się wraz z płk K. Putkiem do Krakowa w celu nawiązania kontaktu z k-dtem Okręgu AK Kraków. Jednak nie udało się im tego zadania wykonać. K. Putek zostaje ponownie aresztowany a „Obuch” po powrocie do Rzeszowa w celu realizacji wyznaczonego zadania. Nie udało się przeprowadzić akcji ujawnieniowej i zorganizowania oddziałów 24 DP. Przebywał w Rzeszowie, skąd wyjechał w III 1945 do Krakowa, gdzie zamieszkał na stałe. Podejmuje pracę jako urzędnik. Długoletni pracownik Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Krakowie.
    Zmarł 20 IX 1975 w Krakowie. Pochowany na cmentarzu Rakowieckim.
    Odznaczony: KKOOP, SKZ, ZKZ. Za działalność w konspiracji odznaczony SKZ M.
    Żonaty z Anną z d. Rożkiewicz.
    Podczas pobytu w Rzeszowie i potem w Krakowie miał współpracować z NKWD i UB. Jednak nie jest to potwierdzone.

    Rocznik oficerski MSWoj. 1932; S. Piwowarski. Okręg Krakowski SZP-ZWZ-AK w latach 1939-1945. Kraków 1994; D. Garbacz – A. Zagórski. W kleszczach czerwonych. Brzozów; Z. K. Wójcie. Rzeszów w latach II wojny światowej. Okupacja i konspiracja 1939-1944-1945. Rzeszów 1998; Z. Nawrocki. Zamiast wolności. UB na Rzeszowszczyźnie 1944-1949. Rzeszów 1998; G. Brzęk. Wierny przysiędze. Lublin 1991; A. Stańko. Gdzie Karpat progi. W-wa 1990; J. Szczypek. Placówka ZWZ-AK Tyczyn. Tyczyn 1993; Zagórski. Ostasz -A. Zagórski. Podokręg AK Rzeszów. Rzeszów 1999; Z. Zblewski. Okręg Krakowski Zrzeszenia „WiN” 1945-1948. Kraków 2005; USC Kraków. Skrócony akt zgonu nr 1546/75/K; 

     

    Żebrowski Bronisław

    [1906-1942], urzędnik, oficer rez. art. WP, ppor. [1933], w konspiracji ZWZ/AK, ps. „Nurek”.
    Kmdt  Inspektoratu Rejonowego ZWZ/AK Ciechanów XI 1941- VII 1942. Podokręg Północ ZWZ/AK. Obszar Warszawski AK.

    Ur. 01 V 1906 w Ciechanowie, gdzie w ukończył  Państwowe Gimnazjum im. Z. Krasińskiego i zdał maturę. Od IX 1929 do VIII 1930 odbywał służbę wojskową w Szkole Podchorążych Rezerwy Art. we Włodzimierzu Wołyńskim. Przydział 7 bateria szkolna . Praktyki odbywał w 8 pal w Płocku. Przeniesiony do rezerwy w stopniu tytularnego kpr. podch. rez. art. z przydziałem mobilizacyjnym do 8 pal w Płocku. Ewidencyjnie podlegał PKU Ciechanów. Po odbyciu obowiązkowych ćwiczeń aplikacyjnych został awansowany do stopnia ppor. rez. art. z starszeństwem 1 I 1933. Pracował jako urzędnik w Powiatowym Zarządzie Drogowym w Ciechanowie. Brał udział w kampanii wrześniowej 1939, lecz bliższy przydział nieznany. Podczas niemieckiej okupacji czynny w konspiracji niepodległościowej  SZP/ZWZ od XII 1939 na terenie pow. Ciechanów. Oficjalnie zatrudniony jako urzędnik w Wydziale Drogowym m. Ciechanowa przy ul. Zakroczymskiej. Oddelegowany do pracy przy budowie niemieckiego obozu wojskowego w Nosarzewie. Kieruje tu siatką wywiadowczą ZWZ. Następnie oficer sztabu Obwodu ZWZ/AK Ciechanów. Pełnił m.in. funkcje szefa referatu III K.O. AK Ciechanów, potem k-dta Obwodu i do 30 VII 1942 funkcję k-dta Inspektoratu Rejonowego AK Ciechanów w skład którego wchodziły obwody ; Ciechanów, Mława i Działdowo. Aresztowany przez gestapo 30 VII 1942 na terenie pow. Mława. Przeszedł ciężkie śledztwo. Mimo stosowania wobec niego tortur nie załamał się i nikogo nie wydał. Więziony w Płocku  i Ciechanowie. W dniu 04 XII 1942 został przez hitlerowski Sąd Doraźny dla Okręgu Ciechanów skazany na karę śmierci. Przewieziony do Mławy, gdzie został 17 XII 1942 zamordowany w publicznej egzekucji.
    Był żonaty. Jego nazwisko znajduje się na tablicy pamiątkowej w Mławie.

    Rocznik oficerski rezerw 1934; J. Łukasiak. Szkoła Podchorążych Rezerwy Artylerii we Włodzimierzu Wołyńskim. Pruszków 2000; Reminiscencje Ciechanowskich Akowców. Ciechanów 1993; H. Piskunowicz. Podokręg Północny AK /w/ Z dziejów walk na Kurpiach. W-wa 1999; R. Juszkiewicz. Mławskie Mazowsze w walce. W-wa 1968; J. Gozdawa – Gołębiowski. Obszar Warszawski AK. Lublin 1992.

     

    Żółkiewski Antoni

    [1896-1945], oficer sł. st. piech. WP, ppłk [1934], w konspiracji ZWZ/AK, ps. „Garbaty”, „Jog”, „Lin”, „Piast”, „Zacny” vel Antoni Żółtowski. Więzień UB.
    K-dt Inspektoratu Rejonowego ZWZ/AK Kielce X 1940 – IV 1942., inspektoratu  AK Sandomierz V 1942 – VIII 1944. Okręg Radom-Kielce ZWZ/AK. 

    Ur.12 VI 1896 Kucybatka na Podolu. Syn Kazimierza i Heleny z d. Czetrowska. W 1914 ukończył gimnazjum im. W.  Górskiego w Warszawie. Następnie w szkole kadetów w Odessie, po ukończeniu której od 1915 służył w 419 karskim pułku piechoty armii rosyjskiej. Uczestniczył w walkach na froncie wschodnim. W stopniu por. dowodził kompanią. W XII 1917 wstępuje do Polskiego Korpusu Wschodniego dowodzonego przez gen. J. Dowbór – Muśnickiego, gdzie służy do II 1918. Do X 1918 przebywa w swej rodzinnej miejscowości na Podolu. 17 X 1918 wstępuje do 4 dywizji strzelców dowodzonej przez gen. L. Żeligowskiego na Kubaniu. Walczy z bolszewikami oraz oddziałami ukraińskimi atamana S. Pelury. Brał udział w zdobyciu Odessy. W VI 1919 powraca z 4 DPS do Polski i otrzymuje w stopniu por. przydział do 24 pp, w którego szeregach bierze udział w wojnie polsko-bolszewickiej 1919-1920. Dowodził kompanią potem okresowo baonem w 24 pp. W 1921 zweryfikowany w stopniu kpt. sł. st. piechoty z starszeństwem 1 VI 1919. Po wojnie nadal służy w 24 pp w Łucku. W 1924 ukończył kurs dla dowódców batalionu w CWP w Rembertowie. W 1925 przeniesiony do Korpusu Ochrony Pogranicza na stanowisko d-cy kompanii, potem baonu KOP. Do stopnia mjr-a sł. st. piech. awansowany 1 I 1928. W 1931 przeniesiony z KOP do 67 pp w Toruniu na stanowisko d-cy 2 baonu stacjonującego w Toruniu. Jednocześnie wykładowca taktyki walk piechoty w Szkole Podchorążych Artylerii w Toruniu. 1 I 1934 awansowany do stopnia ppłk-a sł. st. piechoty. W 1935 przeniesiony na stanowisko d-cy Baonu KOP „Hoszcza” na Wołyniu. Od 1937 z-ca d-cy pułku KOP „Równe”. W XI 1937 mianowany d-cą 5 psp w Przemyślu. W kampanii wrześniowej 1939 dowodzi 5 psp w składzie 21 DP Gór. Walczy z wrogiem na całym szlaku bojowym 5 psp od Przemyśla , przez Śląsk, Kraków, Baranów Sandomierski. Po zaciętych bojach z wrogiem nad Sanem 5 psp zostaje rozbity przez przeważające siły niemieckie. Unika niewoli. Ukrywał się w Lipniku k/Przeworska. W XI 1939 przedostał się do Warszawy, gdzie podejmuje działalność konspiracyjną w SZP/ZWZ. Na początku 1940 skierowany na teren Krakowa, skąd wyjechał do Kielc do dyspozycji K.O ZWZ Kielce. Mianowany wiosną 1940 k-dtem Inspektoratu Rejonowego ZWZ Kielce. . Należał do grona organizatorów struktur tego inspektoratu. Zagrożony aresztowaniem w IV 1942 otrzymał nominacje na k-dta Inspektoratu AK Sandomierz, którego struktury tworzył od podstaw. Zorganizował sprawnie działającą sieć konspiracyjną oraz sztab inspektoratu. W okresie akcji „Burza” od VII 1944 organizował i dowodził 2 DP Leg. odtwarzanej w ramach AK. W okresie walk z Niemcami w VIII 1944 współdziałał z A. Cz. przy forsowaniu Wisły.. Po żądaniach dowództwa sowieckiego do przejścia oddziałów 2 DP Leg. AK na tyły i rozwiązania odmówił wykonania żądań sowieckich i przeszedł z dywizją wraz z Korpusem Kieleckim AK w lasy przysuskie a następnie wyrusza na pomoc walczącej Warszawie. Po wstrzymaniu marszu przez d-cę korpusu płk-a J. Zientarskiego na czele 2 DP Leg. AK stoczył wiele potyczek z wojskami niemieckimi. Przedstawiony 06 IX 1944 przez płk-a J. Zientarskiego do awansu na stopień płk-a sł. st. Jednak k-dt Główny AK gen. T. Komorowski „Bór” nie zatwierdził jego awansu jako jedynego z listy. 30 IX 1944 rozwiązał 2 DP Leg. AK i powraca do ścisłej konspiracji. Wg nie potwierdzonych informacji miał od X 1944 dowodzić nadal Inspektoratem Rejonowym AK Sandomierz. Ukrywał się w Kielcach, Radomiu i Krakowie. Aresztowany przez grupę operacyjną NKWD/UB 17 IV 1945 w Krakowie. Przewieziony do więzienia NKWD w Kielcach. Po przesłuchaniach przekazany do dyspozycji WUBP Kielce. W trakcie przesłuchań był bity i torturowany w celu wymuszenia zeznań go obciążających. 28 VI 1945 skazany przez WSO w Łodzi na sesji wyjazdowej w Kielcach na karę śmierci. Jako karę dodatkową orzeczono degradacje do stopnia szeregowca oraz pozbawiony wszelkich praw na zawsze i przepadek mienia. Po interwencji żony został przez B. Bieruta ułaskawiony . Zamieniono mu karę śmierci na 10 lat więzienia. Więziony w kieleckim więzieniu chorował ciężko na serce. W nocy z 4/5 VIII 1945 uwolniony z więzienia w wyniku akcji oddziałów Partyzanckich pod dowództwem kpt. A. Hedy „Szary”. Po uwolnieniu niesiony na furmankę, którą miał być odwieziony na konspiracyjną kwaterę doznał ciężkiego zawału serca w wyniku czego zmarł.
    07 VIII 1945 ciało płk-a zostało przez UB wydane żonie.
    Pochowany na cmentarzu w Kielcach.
    W 1989 Rada Miasta Sandomierza nadał jego imię jednej z ulic miasta.
    Odznaczony: VM kl. 5 /19 II 1921/, KW 2x, KN, SKZ z M, Medalem wojska, Medalem za Wojnę 1918-1921.

    Roczniki oficerskie MSWoj. 1924,1928,1932; W. Steblik. Armia „Kraków” 1939. W-wa 1989; L. Głowacki. Działania wojenne na Lubelszczyźnie w 1939. Lublin 1976; B. Szwedo. Biogram A. Ż. /w:/MSBUDN 1939-1956, t.5. Kraków1999./tam pozostała bibliografia/.

     

    Żukowski Stanisław

    [1905-1979], oficer sł. st. piech. WP, ppor. [1932], por. [1935], w konspiracji ZWZ/AK/AKO, kpt. [1942], mjr [1944], działacz WiN, ps. „Maciek”, „Zawisza”.
    K-dt Obwodu ZWZ/AK Wysokie Maz. VII 1941- IV 1942. K-dt Inspektoratu Podlaskiego AK IV 1942 - I 1945. Przewodnik Rejonu AKO III 1945 – IX 1945. Prezes Inspektoratu Podlaskiego WiN   IX 1945 – I 1946. 

    Ur. 28 I 1905 we wsi Piętki – Żebry pow. Wysokie Maz. Syn Franciszka i Kamili. Po ukończeniu szkoły powszechnej kształci się w Seminarium Duchownym w Wilnie, potem w gimnazjum koedukacyjnym w Zambrowie, gdzie uzyskał maturę. Służbę wojskową odbywał w Szkole Podchorążych Rezerwy Piechoty w Różanie, gdzie przeszedł przeszkolenie unitarne. W latach 1930-1932 w Szkole Podchorążych Piechoty w Ostrowi Maz. – Komorowie. Promowany na stopień ppor. sł. st. piechoty 15 VIII 1932 z lokatą 389 z przydziałem do 79 pp w Słonimiuna stanowisko d-cy plutonu. Do stopnia por. sł. st. awansowany 1 I 1935. Następnie d-ca kompanii. Przeniesiony w 1938 do Korpusu Ochrony Pogranicza z przydziałem do Batalionu Fortecznego KOP „Sarny” na stanowisko dowódcy 2 plutonu w 3 kompanii. W VI 1939 przeniesiony do Batalionu Fortecznego „Mikołów” na Śląsku na stanowisko d-cy kompanii. Brał udział w kampanii wrześniowej 1939. Walczył z wrogiem na szlaku bojowym baonu od Śląska na Lubelszczyznę. Po walkach na Lubelszczyźnie unika niewoli i powraca w rodzinne strony. Ukrywał się w Piętkach Żebrach u rodziców swej żony. Czynny w konspiracji ZWZ/AK od początku 1940 na terenie Obwodu ZWZ Wysokie Mazowieckie. Współpracował wówczas z por. J. Tabortowskim „Kusy”. Początkowo d-ca placówki ZWZ, potem k-dt Rejonu I Klukowo w Obwodzie ZWZ Wysokie Maz. Na początku VII 1941 mianowany przez k-dta Okręgu Białystok ZWZ W. Liniarskiego „Mścisław” k-dtem Obwodu ZWZ Wysokie Maz. Funkcję objął formalnie z dniem 15 VII 1941. W VII 1941 skontaktował z k-dtem okręgu ukrywającego się na terenie obwodu znanego mu z gimnazjum w Zambrowie por. W. Szymborskiego. Organizował struktury i sztab obwodu. W IV 1942 został mianowany k-dtem Inspektoratu I Podlaskiego w skład, którego wchodziły obwody AK: Wysokie Maz. i Bielsk Podlaski. Awansowany 11 XI 1942 do stopnia kpt. sł. st. Prowadził aktywna działalność konspiracyjną na podległym terenie. W uznaniu zasług zostaje awansowany 03 V 1944 do stopnia mjr-a sł. st. W 1944 był przewidywany na d-cę odtwarzanego w ramach AK 42 pp. Brał udział w działaniach zbrojnych prowadzonych w ramach akcji „Burza” VII/VIII 1944. Po wejściu w VIII 1944 wojsk sowieckich pozostaje nadal w konspiracji na dotychczas zajmowanym stanowisku. W XII 1944 w wyniku zdrady NKWD ustaliło jego miejsce pobytu w Piętkach Żebrach. Udało mu się jednak uciec. Poszukiwany opuścił teren inspektoratu. W III 1945 powraca do działalności konspiracyjnej w AKO. Od III 1945 do VIII 1945 przodownik Rejonu „A” AKO, a od IX 1945 do I 1946 prezes Inspektoratu Podlaskiego WiN. Prowadzi aktywna działalność konspiracyjną. Utrzymuje kontakty z mjr „Łupaczką”, którego oddział działa na podległym mu terenie. Z jego inicjatywy przeprowadzono akcje likwidacyjne konfidentów  UB oraz zwalczano siły komunistyczne.  Zagrożony aresztowaniem za zgodą przełożonych w II 1946 wyjechał do Warszawy, gdzie zamieszkał. Utrzymywał kontakt z K. O WiN Białystok. W IV 1947 w ramach przeprowadzania ujawnienia struktur Okręgu WiN Białystok ujawnił się w Warszawie. Z Warszawy wyjechał do Białegostoku gdzie zamieszkał na stałe przy ul. Mazurskiej.
    Podjął pracę zawodową na terenie Białegostoku. Był inwigilowany przez funcj. WUBP Białystok i wzywany na przesłuchania. Aresztowany w 1952 był więziony kilka miesięcy. W 1952 był przesłuchiwany do sprawy mjr-a J. Tabortowskiego „Bruzda”.
    Należał do grona czołowych organizatorów i d-ców konspiracji niepodległościowej na terenie KOB ZWZ/AK/AKO/WiN.
    W latach siedemdziesiątych mieszkał przy ul. Brackiej 1 w Białymstoku.
    Zmarł w Białymstoku 19 IV 1979. Pochowany na miejscowym cmentarzu.
    Żonaty z Bronisławą z d. Porowską,  żoł. AK ps. „Grażyna”.
    Odznaczony: VM kl. 5, KW 2x,SKZ z M.

    Dz. Pers. nr 9 z 15 VIII 1932; R. Rybka – K. Stepan. Awanse oficerskie w WP 1935-1939. Kraków 2003; J. Kułak. Białostocczyzna 1944-1945 w dokumentach podziemia i oficjalnych władz. W-wa 1998;K. Krajeński – T. Łabuszewski. Białostocki Okręg AK-AKO VII 1944-VIII 1945. W-wa 1997; Cz. Adam. Opowieść o d-cy. Wyd. Kurier Podlaski. Bdw.; W Szynborski. Relacja. Bdw.; K. Krajeński. Kronika Oddziału „Wiktora”. Tygodnik Katolicki z 28 X 1990 i 4 XI 1990; K. Krajeński – T. Łabuszewski. Od „Łupaczki” do „Młota” 1944-1945. W-wa 1994; W. Żarski – Zajdler. Ruch oporu na Białostocczyźnie 1939-1944. Referat materiałowy, cz. 1-4. W-wa 1967 ; Z. Gwozdek. Białostocki Okręg ZWZ-AK 1939-1945. T. 1, Białystok 1993; USC Białystok. Skrócony akt zgonu nr 672/1979.

     

    Żyłka - Żebracki   Zygmunt 

    [1907 – 1997], oficer sł. st. saperów WP, por. [1936], w konspiracji SZP/ZWZ/AK/ROAK/DSZ/WiN, kpt. [1942], mjr [1944], ps. „Ax”, „Czarny”, „Zygmunt”, „Żelan”, „Żeliwa”, vel Henryk Zygmunt. Więzień polityczny PRL.
    Kmdt Obwodów ZWZ/AK Garwolin XII 1939-VI 1942, Puławy VII 1942-XI 1944. Kmdt Inspektoratu Rejonowego AK/ROAK Puławy XI 1944-III 1945.

    Ur. 22 IV 1907 Jaćmierz pow. Sanok. Syn Piotra i Józefy z d. Ząbkiewicz. Po ukończeniu szkoły powszechnej uczęszczał do gimnazjum męskiego im. Królowej Jadwigi w Sanoku, gdzie uzyskał maturę w 1929. W okresie nauki był harcerzem sanockiego hufca ZHP. W latach 1930 – 1931 odbywał służbę wojskową w Szkole Podchorążych Piechoty w Różanie, gdzie przeszedł przeszkolenie unitarne. Od Franciszek 1931 do VIII 1933 w Szkole Podchorążych Piechoty w Ostrowi Maz. – Komorowie. Promowany na stopień ppor. sł. st. piechoty 15 VIII 1933 z przydziałem do 15 pp „Wilków” w Dęblinie na stanowisko d-cy plutonu. W latach 1935-1936 ukończył Modlinie kurs inżynieryjno-saperski, a następnie W Centrum Wyszkolenia Chemicznego w Warszawie  kurs z zakresu broni chemicznej. Awansowany do stopnia por. sł. st. 1 I 1936. Następnie przeniesiony na stanowisko instruktora pułkowej szkoły podoficerskiej potem przeniesiony z 15 pp do Szkoły Podchorążych Rezerwy Piechoty 28 DP przy 15 pp w Dęblinie gdzie był wykładowcą. W latach 1937-1939 d-ca plutonu pionierów 15 pp.  wiosną 1939 zorganizował w pułku sekcję szermierczą. W kampanii wrześniowej 1939 dowodził plutonem pionierów 15 pp. Uczestniczył w walkach z wrogiem w rejonie Zduńskiej Woli, a 07 IX 1939 pod Pabianicami. Jego pluton po ciężkich walkach zostaje rozbity. Z grupa żołnierzy i oficerów 15 pp przedarł się do Modlina. Walczy w obronie Modlina. Podczas walk w kampanii wrześniowej 1939 odznaczył się męstwem i odwaga na polu bitwy. Odznaczony VM kl. 5. Nie poszedł do niewoli niemieckiej. W cywilnym ubraniu przedostał się do Warszawy potem ukrywał się w rejonie Maciejowic. W XI 1939 zaprzysiężony przez mjr-a S. Drewnowskiego „Brzoza”, „Roman” do SZP i skierowany do dyspozycji d-cy wojewódzkiego SZP w Lublinie mjr-a J. Spychalskiego, który mianował go d-ca powiatowym SZP w Garwolinie. Organizował struktury SZP na tym terenie. W XII 1939 udało mu się wcielić do SZP niektóre lokalne organizacje konspiracyjne. Od początku 1940 k-dt obwodu ZWZ Garwolin, który do II 1940 organizacyjnie podlegał Komendzie Okręgu ZWZ Lublin, następnie od II 1940 przekazany do Okręgu ZWZ Warszawa - województwo. Jego efektywna praca konspiracyjna przyniosła wkrótce skutki pozytywne. Scalił z ZWZ kilka małych lokalnych organizacji konspiracyjnych, utworzył sztab obwodu, a następnie rozbudował struktury terenowe. Jako d-ca i żołnierz cieszył się dużym szacunkiem i uznaniem podwładnych i działaczy różnych struktur niepodległościowych działających na tym terenie. Nadzorował organizowanie Związku Odwetu i w  1942 Kedywu. Oficjalnie zatrudniony w Zarządzie Drogowym potem Zarządzie Dróg Wodnych w Puławach. Awansowany rozkazem KG AK do stopnia kpt. sł. st. z starszeństwem 03 V 1942. Zagrożony aresztowaniem zostaje w końcu VI 1942 przeniesiony na funkcję k-dta Obwodu AK Puławy w Okręgu AK Lublin. W III 1944 przeprowadził na podległym terenie scalenie BCh z AK. Inicjował organizowanie oddziałów partyz. AK, a także wzmożenie działalności dywersyjno-sabotażowych przeciwko siłom niemieckim. W uznaniu zasług awansowany do stopnia mjr-a sl. st. z starszeństwem 03 V 1944. W okresie „Burzy” latem 1944 dowodził Zgrupowaniem 15 pp AK „Wilków”. Po wejściu wojsk sowieckich pozostaje nadal w konspiracji AK. W XI 1944 po aresztowaniu w Lublinie przez komunistów mjr-a sł. st. art. S. Kowalskiego „Roch” zostaje w jego miejsce mianowany k-dtem Inspektoratu Rejonowego AK Puławy. Odbudowywał rozbite aresztowaniami struktury inspektoratu. Po rozwiązaniu 19 I 1945 AK działa w strukturach poakowskich ROAK i pełni nadal funkcję inspektora. W dniu 21 III 1921 brał udział w odprawie zorganizowanej przez k-dta Okręgu AK/ROAK Lublin płk-a Franciszka Żaka „Roga” w lokalu kontaktowym przy ul. Brukowej 26 na Pradze w Warszawie, gdzie podczas odprawy zostaje aresztowany przez agentów NKWD. Więziony początkowo w więzieniu NKWD w Warszawie, skąd go przewieziono do Lublina i uwięziono w siedzibie NKWD przy Chopina 18. Podczas przesłuchań był torturowany i bity. Od VII 1945 więziony na Zamku Lubelskim. 16 III 1946 na mocy amnestii został zwolniony bez rozprawy. Po odzyskaniu wolności wyjechał do Warszawy, gdzie zamieszkał na stałe. W IV 1946 podejmuje działalność konspiracyjną w WiN. Pod ps. „Ax” pełni funkcje szefa wywiadu k-dy okręgu WiN Lublin. 09 XI 1945 zostaje zatrzymany przez funkcj. MBP i uwięziony. Przeszedł ciężkie śledztwo. Na podstawie rozmów prowadzonych przez przedstawicieli WiN z Okręgu Lublin z funkcj. MBP w sprawie ujawnienia oddziałów part. warunków. Dekutowskiego „Zapory’, jednym z warunków było uwolnienie więzionych członków konspiracji. Zwolniony z więzienia 17 VI 1947 na podstawie amnestii z 22 II 1947. Po odzyskaniu wolności powraca do Warszawy. Od 1947 pracował zawodowo w Państwowym Przedsiębiorstwie Traktorów i Maszyn, potem w Zakładach Przemysłu Drzewnego. W dniu 22 IX 1951 brał udział w Warszawie w pogrzebie swego zastępcy z AK mjr-a Piotra Ignacaka „Justa”, który zmarł w wyniku obrażeń odniesionych w więzieniu UB. 27 VII 1952 zatrzymany w Warszawie przez UB i uwięziony pod zarzutem przynależności do nielegalnej organizacji. Postanowienie o zastosowaniu wobec niego tymczasowego aresztowania wydała z datą 30 VII 1952 Naczelna Prokuratura Wojskowa w Warszawie, sygnatura akt VII PN 252/52. w śledztwie więziony przez okres 12 miesięcy. Bity i torturowany w celu wymuszenia zeznań go obciążających oraz aresztowanych w tej sprawie jego podwładnych z AK kpt. A. Walusińskiego i kpt. S. Węgrowskiego oraz por. cz. w. R. Bijasiewicza szefa oddz. I K.O AK Lublin. Wyrokiem WSR Warszawa z dnia 30 IX 1953, sygnatura akt Sr. 563/53 został skazany na karę 12 lat więzienia oraz kary dodatkowe; pozbawienie wszelkich praw publicznych i obywatelskich na lat 5 i przepadek mienia. Po procesie więziony w więzieniu na Mokotowie. W dniu 07 I 1954 został osadzony w CWK Wronki. Początek wykonania kary 27 VII1952, zaś upływ kary 27 VII 1964. W dniu 20 VIII 1954 przewieziony z CWK Wronki do ZK Warszawa I /Mokotów/ do dyspozycji MBP, skąd go przewieziono potem do ZK Barczewo. W dniu 23 III 1956 osadzony ponownie w CWK Wronki. Na mocy amnestii z 27 IV 1956 został warunkowo zwolniony z CWK Wronki 14 XI 1956. Powraca do swego mieszkania w Warszawie. W 1957 w wyniku wniesionej rewizji został przez SN całkowicie zrehabilitowany. Na kursach wieczorowych organizowanych przez NOT ukończył studia wyższe z tytułem inż. budownictwa. Pracował zawodowo w Zjednoczeniu Budownictwa Miejskiego w Warszawie. Mieszkał w tym czasie przy ul. Wieniawskiego na Żoliborzu. W latach sześćdziesiątych pracował w swoim zawodzie w Przedsiębiorstwie Robót Kolejowych w Warszawie. 27 VII 1970 aresztowany przez SB pod zarzutem przynależności do nielegalnej organizacji „Ruch”. Więziony w areszcie śledczym przy ul. Rakowieckiej w Warszawie. Skonfiskowano mu w trakcie rewizji przygotowywane opracowanie o dziejach 15 pp AK „Wilków”. Po umorzeniu sprawy 15 V 1971 został zwolniony z więzienia. Powraca do pracy zawodowej. 30 IV 1974 przechodzi na emeryturę. Zbierał nadal materiały historyczne i opracował monografię 15 pp AK „Wilków”. Inicjował budowę pomników i tablic upamiętniających działalność AK. Organizował środowisko 15 pp AK. W latach późniejszych przeprowadził się z żoną do Sanoka, gdzie zmarł 07 VII 1997. Pochowany na cmentarzu w Sanoku.
    Odznaczony; VM kl. 5 /IX 1939/, VM kl. IV /IX 1944/,KW 4x, KOOP /1994/.
    Żonaty z Marią Aleksandrą z d. Hycaj, nauczycielką, żoł. AK ps. „Azalia Potyńska”.
    Po wojnie był awansowany przez władze wojskowe w Londynie do stopnia ppłk-a, a w 1991 na wniosek ŚZŻAK awansowany przez MON do stopnia płk-a w st. sp.

    R. Rybka – K. Stepan. Awanse oficerskie w WP 1935-1939. Kraków 2003; USC Sanok. Skrócony akt zgonu nr 259/97; Księga ewidencyjna więźniów CWK Wronki nr II/25/54 i 729/56 /II pobyt/; T.. Łaszczewski- E. Zając. Biogram Z. Ż /w:/ MSBUDN 1939-1956, t. 7. Kraków 2001 /tam obszerna bibliografia/.T. Łaszczewski. Biogram Z. Ż /w:/ZH WiN nr 15. Kraków 2001; K. B. Kotliński. Puławscy żołnierze AK. Puławy 1999; Z. Gnat – Wieteska. AK Obwód „Gołąb” – Garwolin. Warszawa 1997; J. Gozdawa – Gołębiowski. Obszar Warszawski AK. Lublin 1992; I. Caban. Ludzie Lubelskiego Okręgu AK. Lublin 1995.

     

    Żywocki  Zygmunt  Bolesław

    [1898 – 1969 ], oficer sł. st. piechoty WP, por. [1919], kpt. [1931], mjr [1938], w konspiracji; ZWZ - AK – DSZ; ppłk  [1944], działacz WiN, ps. „Adam”, „Anioł”, „Dzięcioł”, „Kłos”, „Kostur”, „Wujek”, „Wojtek”. Więzień polityczny PRL
         
    Urodził się w dniu 25 XII 1898 w Krakowie jako syn Józefa i Marianny z d. Suder. Po ukończeniu szkoły powszechnej, kształci się w c.k. Gimnazjum Realnym w Krakowie, gdzie w 1917 uzyskał świadectwo dojrzałości W tym okresie czasu był członkiem młodzieżowej organizacji niepodległościowej na terenie Krakowa. W dniu 1 II 1917 wcielony jako szeregowiec do 16 pp armii austriackiej. Po wstępnym przeszkoleniu wojskowym zostaje skierowany 1 VI 1917 do Szkoły Oficerskiej w Opawie, skąd  23 X 1917 przeniesiono go jako instruktora do  23 pp. W szeregach 23 pp zostaje wysłany 21 XII 1917 na front włoski, gdzie uczestniczy w walkach na stanowisku dowódcy plutonu do 1 XI 1918. Awansowany do stopnia chorążego 8 VIII 1918. Po zakończeniu  I wojny światowej, powraca w październiku 1918 do Krakowa. Po powrocie  zapisał się na studia wyższe na UJ.  W dniu 11 XII 1918r. ochotniczo zgłasza się w stacji zbornej w Krakowie. Od 14 XII 1918  służy w WP. Do 1 IV 1919 służy w Komendzie Dworca Kraków. W tym okresie przebywał na kursie szkoleniowym przy DOG Kraków. Z dniem 1 IV 1919 rozkazem DOG Kraków przeniesiony do 11 pp w Będzinie. Awansowany do stopnia ppor. sł. st. piechoty WP 2 VIII 1919. Od V 1919 w składzie 11 pp. pełni służbę przy ochronie ówczesnej zachodniej  .  granicy Rzeczypospolitej, a od lata 1919 11 pułk strzeże polsko-czeskiej linii demarkacyjnej, od Mostów na Przełęczy Jabłonkowskiej do granicy z Niemcami. W lutym 1920 po odpowiednim przygotowaniu w Krakowie 11 pp zostaje przeniesiony na Wołyń. Od końca lutego 1920 w szeregach 11 pp w składzie 7 DP WP, bierze udział w walkach na frontach wojny polsko – bolszewickiej. W walkach z wrogiem na Wołyniu dowodzi kompanią 11 pp. Walczy pod Równem, w okolicy Białej Cerkwi, pod Kijowem i nad Styrem oraz Bugiem. W kwietniu 1920 wraz z pułkiem powraca do swego macierzystego garnizonu w Będzinie. Za okazane męstwo na polu walki był odznaczony Krzyżem Walecznych. Dowódca 11 pp ppłk A. Zawadzki we wniosku o odznaczenie go KW pisze: ppor. Zygmunt Żywocki w dniu 25 czerwca 1920 dzięki swej nadzwyczajnej odwadze dowodząc garstką podległych mu żołnierzy śmiałym i bohaterskim  kontratakiem odparł atak oskrzydlający wroga, zadając mu wielkie straty  czym  uratował swój batalion przed okrążeniem.  W 1921 wraz z pułkiem przeniesiony do Tarnowskich Gór. Potem do 1939 oficer 11 pp. Pełni kolejno funkcje: młodszego oficera w kompanii CKM, od 25 XI 1922 dowódca Oddziału Sztabowego i adiutant Batalionu Sztabowego. Awansowany do stopnia por. sł. st. piechoty 8 VI 1922. Następnie do 27 I 1923 adiutant III Baonu. W dniu 27 I 1923 odkomenderowany do sztabu 23 DP w Katowicach na stanowisko oficera ordynansowego, a od 13 VII 1923 na stanowisko pomocnika oficera informacyjnego przy Dowództwie 23 DP celem odbycia praktyki. Rozkazem d-cy 23. DP wyróżniony 31 I 1924 pochwałą za bardzo dobre wykonywanie powierzonych obowiązków w sztabie 23. DP. W dniu 8 II 1924 zweryfikowany przez MSWoj. w Warszawie w stopniu por. sł. st. piechoty ze starszeństwem 1 VI 1919. W dniu 20 II 1924 powraca do macierzystego 11 pp. Pełni kolejno funkcje : młodszego oficera w 3 kompanii I baonu, potem d-cy 1  kompanii CKM. Następnie do 16 VII 1924 referent sportowy 11 pp. Ponownie odkomenderowany do sztabu 23. DP, skąd go skierowano na kurs dla oficerów informacyjnych w Jarosławiu. gdzie pełni funkcję oficera informacyjnego do X 1924, a następnie do 20 XII 1924 funkcję drugiego referenta PW przy sztabie 23 DP. Następnie młodszy oficer 2 kompanii 11 pp. Od I 1925 do 27 IV 1925 przebywa na kursie doszkalającym dla młodszych oficerów w Chełmnie. Po powrocie do pułku przydzielony do kadry pułkowej szkoły podoficerskiej. Od 24 VII 1925 do 31 XII 1925 przebywa na  kursie dla oficerów żywnościowych i broni. Po ukończeniu kursu z wynikiem bardzo dobrym powraca do 11 pp i obejmuje funkcję oficera żywnościowego pułku. W latach następnych ukończył kurs dla oficerów broni maszynowej w Ostrowi Maz. W 1929 zostaje przeniesiony do 67 pp w Brodnicy na stanowisko d-cy kompanii. Awansowany do stopnia kpt. sł. st. piechoty ze starszeństwem 1 I 1931. Przeniesiony w 1935r. do 27. pp w Częstochowie na stanowisko d-cy kompanii. Po ukończeniu kursu dla dowódców bat. w Centrum Wyszkolenia Piechoty w  Rembertowie k/ Warszawy zostaje mianowany dowódcą batalionu w  27 pp. Wkrótce przeniesiono go na stanowisko k-dta Szkoły Podchorążych Rez. Piechoty 7 DP przy 27 pp w Częstochowie. Awansowany do stopnia mjr-a sł. st. piechoty ze starszeństwem 19 marca 1938. W kampanii wrześniowej 1939 bierze udział jako dowódca III baonu 27. pp w składzie 7. DP. Uczestniczy w walkach z wrogiem w rejonie Lublińca, Częstochowy. Po rozbiciu przez wojska niemieckie 7. DP z częścią swego baonu przedziera się po licznych potyczkach z  wrogiem, w rejon Gór Świętokrzyskich, gdzie kontynuuje walkę. Po zakończeniu działań wojennych unika pójścia do niewoli niemieckiej. Ukrywa się na Kielecczyźnie. Jesienią 1939 po nawiązaniu kontaktu z członkami siatki konspiracyjnej SZP/ZWZ, zostaje zaprzysiężony do tej organizacji. Skierowany na początku 1940r. na teren Sandomierza z nominacją na stanowisko k-dta Obwodu ZWZ Sandomierz. Obwodem sandomierskim dowodzi od 15 I 1940 do V. 1940. Zagrożony aresztowaniem przeniesiony na stanowisko k-dta Obwodu ZWZ Jędrzejów. Obwodem  dowodzi do VIII. 1941. Należał do czołowych organizatorów sieci konspiracyjnej obwodu. Zorganizował sztab obwodu oraz sieć terenową. W końcu sierpnia 1941 z powodu zagrożenia aresztowaniem przez Gestapo przeniesiono go do Kielc na analogiczne stanowisko. Pracą konspiracyjną Obwodu ZWZ – AK  Kielce kieruje do maja 1942. W okresie przeprowadzanych wiosną 1942 masowych aresztowań  przez Gestapo, wśród żołnierzy AK okręgu radomsko-kieleckiego AK ukrywa się na podległym terenie. Po odwołaniu z funkcji k-dta obwodu kieleckiego AK, został przeniesiony do sztabu Inspektoratu Rejonowego AK Radom. Po aresztowaniu przez  funkcj. Gestapo k-dta inspektoratu mjr-a Alfonsa Kotowskiego ps. „Roman”, „Wiktor”, w VII. 1942 zostaje przez k-dta Okręgu AK Radom-Kielce płk–a dypl. sł. st. piech. Stanisława Dworzaka ps. „Daniel”, „Przemysław” mianowany  Komendantem  Inspektoratu Radom AK, kryptonim   „I”, „Garbarnia” W tym okresie w skład inspektoratu wchodziły obwody Radom , Kozienice, Iłża i Końskie. W końcu lata 1943 odłączono obwody Iłża i Końskie z których utworzono Inspektorat Iłża zwany potem inspektoratem Starachowice gdzie przeniesiono sztab nowo utworzonego inspektoratu. W okresie przygotowań do wystąpienia zbrojnego przeciwko okupantowi ,uczestniczy aktywnie w pracach organizacyjnych mających na celu przygotowanie sił AK podległego inspektoratu do działań zbrojnych. Nadzoruje szkolenie żołnierzy AK w obwodach oraz organizowanie oddziałów bojowych. W 1944 zostaje wyznaczony na dowódcę odtwarzanej 28 DP AK. Jednak w okresie poprzedzającym akcję „Burzę” i  potem nie udało się odtworzyć tej jednostki z wielu obiektywnych przyczyn.   Bierze udział w walkach z wrogiem w okresie VIII – IX 1944. Nadal pełni funkcję k-dta Inspektoratu Rejonowego AK Radom. Rozkazem K-dta KG AK gen. Leopolda Okulickiego ps. „Niedźwiadek” z dnia 10 I 1945 zostaje awansowany do stopnia ppłk-a sł. st. piechoty ze starszeństwem 1. I. 1945. Po rozwiązaniu w styczniu 1945r. AK, pozostaje w konspiracji NIE/DSZ na zajmowanym stanowisku. Po utworzeniu DSZ na Kraj nadal  k-dt Inspektoratu  DSZ Radom. W konspiracji antykomunistycznej dowodzi akcjami zbrojnymi  skierowanymi przeciwko siłom komunistycznym. Poszukiwany i tropiony przez  funkcj. UB oraz agenturę ubowską. Często zmienia miejsca swego pobytu. Do lipca 1945 utrzymuje kontakty konspiracyjne z płk Janem  Zientarskim ps. „Ein”,” „Mieczysław”- K-dtem Okręgu Radom – Kielce DSZ. Był w gronie inicjatorów rozbicia więzienia w Radomiu, gdzie  więziono wielu żołnierzy konspiracji AK. W nocy z  8/9 .IX. 1945 oddział partyzancki dowodzony przez por. Stefana Bembińskiego ps. Harnaś przeprowadza udaną  akcję rozbicia więzienia UB w Radomiu ,skąd uwolniono około 300 osób, wśród których byli m.in. k-dt Obwodu AK/DSZ w Kozienicach mjr  sł. st. piechoty Władysław Komorek  ps. „Lucjan” z żoną. Po rozwiązaniu w sierpniu DSZ na Kraj i utworzeniu na początku września 1945 Zrzeszenia Wolność i Niezawisłość działa w strukturach konspiracyjnych tej organizacji i nadal prowadzi działalność niepodległościową. Za pośrednictwem mjr-a Zygmunta  Szewczyka utrzymuje kontakty z Warszawą nie wiedząc o jego współpracy z sowieckim NKWD i UB. Na początku października 1945 po wyjściu z lokalu kontaktowego przy ul. Białej 37 w Radomiu, zostaje aresztowany przez agentów NKWD, a następnie przekazany do WUBP Kielce. Wg jego relacji został wydany przez byłego szefa Oddziału II K.O. Radom-Kielce mjr-a Zygmunta  Szewczyka ps. „Bartek”, który był jego podwładnym w okresie gdy pełnił funkcję k-dta Szkoły Podchorążych Rez. Piechoty przy 27 pp. Następnie przewieziony do Warszawy i osadzony w XI Pawilonie na Mokotowie, gdzie przeszedł ciężkie śledztwo. Postanowienie o zastosowaniu wobec niego tymczasowego aresztowania wydała z datą 13 X 1945 Wojskowa Prokuratura Rejonowa w Warszawie. Wyrokiem Wojskowego Sądu Okręgowego w  Warszawie z dnia 26.II.1946 ,sygnatura akt  042/46 został skazany na karę śmierci którą na podstawie amnestii złagodzono do 10 lat więzienia. Był to proces tzw. kiblowy ,który odbył się w więzieniu mokotowskim. Sądzony przez  sąd w składzie; przewodniczący kpt. Mieczysław Widaj – znany oprawca sądowy żołnierzy AK i  działaczy niepodległościowych z  WiN. Ławnikami byli; st. sierż.  Stanisław  Kłoszewski i sierż. Feliks Zawadzki. Protokolantem był ppor. Marian Jeżewski. Obrońcą z urzędu był adwokat Ludwik Kołakowski któremu udostępniono akta sprawy na godzinę przed rozprawą. Po procesie więziony na Mokotowie, skąd zostaje przewieziony do Centralnego Więzienia Karnego w Rawiczu, gdzie został osadzony w dniu 18 sierpnia 1946. W 1948 na mocy amnestii z 22 II 1947 Wojskowy Sąd Najwyższy w Warszawie złagodził mu wyrok do 5 lat. Początek wykonania kary 13.X.1945 zaś upływ kary 13 X 1950. W więzieniu rawickim był szykanowany przez personel więzienny.  W dniu 13 września 1950r. został przewieziony z CWK w Rawiczu  do  więzienia Warszawa I /Mokotów/ skąd został zwolniony 13 X 1950 po odbyciu kary.  Więzienie opuścił w ciężkim stanie zdrowia. W okresie późniejszym był jeszcze represjonowany przez władze komunistyczne. Jako wróg demokracji ludowej był inwigilowany przez funkcj. UB. Nękany wezwaniami do UB. Po podleczeniu zdrowia nie mógł podjąć odpowiedniej dla siebie pracy. Zamieszkał z rodziną w Częstochowie. W okresie tzw. odwilży w 1956r. zostaje członkiem ZBOWiD-U, gdzie aktywnie uczestniczy w miarę swych możliwości w organizowaniu różnych form pomocy dla b. żołnierzy AK. Spisał relację z swej pracy w konspiracji AK, a także inspirował innych. Z jego inicjatywy b. K-dt Obwodu AK Kozienice i jego zastępca od sierpnia 1944 mjr/ppłk Józef Pawlak ps. „Bartosz”, „Brzoza” zebrał relacje od b. żołnierzy AK  i po opracowaniu, wydał w 1967 r. pracę pt. 5 lat w Armii Podziemnej. Praca została wydana drukiem przez wydawnictwo PAX w Warszawie po długich staraniach.
    W okresie swej działalności konspiracyjnej należał do grona najwybitniejszych dowódców podziemia niepodległościowego w Okręgu Radomsko-Kieleckim ZWZ/AK/DSZ.
    Ten wielce zasłużony żołnierz i działacz niepodległościowy ciężko schorowany umiera  w  wieku 71 lat w dniu 1 listopada 1969 w Blachowni k / Częstochowy. Pochowany na cmentarzu w Tarnowie.
    Żonaty z Marią Żywocką z d. n/n. Z tego związku miał syna.
    Za działalność niepodległościową był odznaczony; Krzyżem Virtuti Militari kl. 5 nr legitymacji 12991, Krzyżem Walecznych 2x, Krzyżem Partyzanckim, Medalem Wojska, Medalem Pamiątkowym za Wojnę 1918-1921, Krzyżem Zasługi Srebrnym, SKZ z M, Medalem 10-lecia Odzyskanej Niepodległości, Odznaką Pamiątkową 11. pp.

    Roczniki Oficerskie M.S.Woj. wyd. 1924,1928,1932; Akta personalne CAW / główna karta ewidencyjna, wniosek o nadanie KW/ ;  W.Steblik. Armia „Kraków” 1939 Wyd. MON 1975r., s. 209; Szczepanik. Ocalić od zapomnienia. Wrocław 1995r., s.26, 29, 37, 39 ; J. Pawlak. Pięć lat w Armii Podziemnej. Warszawa 1967r.,s.5, 13, 90, 91, 115, 125, 181 ; W.  Borzobohaty. „Jodła” wyd. II 1988r.; J. Mrożkiewicz. W konspiracji i w walce. Kielce 1992r.,s.22, 116; M.T. „Bończa”  Mazur. Szumiały nam Świętokrzyskie jodły. b.d.w.,s.169; J. Rell. Okręg Radomsko-Kielecki AK /w/ Rozwój organizacyjny. Warszawa 1996r. ,s. 59, 64; A. Ropelewski. W Jędrzejowskim Obwodzie AK. Warszawa 1986r.,s.65, 67, 68, 72, 74 , 91, 407; R. Śmietanka – Kruszelnicki. Zbrojne Podziemie Po akowskie na Kielecczyźnie 1945  do 1947r. /w/ ZH WiN nr 4/1993r.,s. 27, 49, 58; A. Heda. Wspomnienia „Szarego”. wyd. 2000r.,s.213, 234 ; Bembiński. „Harnaś”. Te pokolenia z Bohaterstwa znane. Radom 1996r.; Armia Krajowa. Okręg Radomsko-Kielecki. Praca zbiorowa. Wyd. Kielce 1999r. ; M. Turlejska. Te pokolenia żałobami czarne. Skazani na śmierć i ich sędziowie. Warszawa 1990r.,s. 139;  Księga Główna więźniów ZK Rawicz nr 1453/46;  H. Czarnecki. Informator o dokumentach sądowo-więziennych 1944-1956r.,s.7. Poznań 1993r., s. 7 ; Urząd Stanu Cywilnego w Blachowni Śl. Akt zgonu nr 216/1969r.; R. Śmietanka – Kruszelnicki. Podziemie poakowskie na  Kielecczyźnie w latach 1945-1948. Kraków 2002, s. 27,48,72,89,108,109, 119,327,345. T. Łaszczewski. Biogram Z. Żywockiego. MSBUDN t. 9, s. 201-205, R. Rybka - K. Stepan. Awanse oficerskie w WP 1935-1939. Kraków 2003.       

       
                                                                                              

     

     

     

     

     


     

     

     

     

     

     

     

     


    19 grudzień 2011 r.

    @
    Layout i system zarządzania treścią wykonane przez: Lemon IT © 2005